I SA/Ke 486/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek po rozpoznaniu 16 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za [...]. postanawia: 1. zwolnić P.R. od kosztów sądowych w części powyżej 100 zł (sto złotych) każdorazowej opłaty sądowej; 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. P. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za [...] r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi P. R.wyjaśnił, że nie posiada kwoty 6.269 zł, stanowiącej sumę wpisów w sprawach od I SA/Ke 482/15 do I SA/Ke 487/15. Opisał problemy finansowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, którą zmuszony będzie zlikwidować. Pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z małżonką, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową, i studiującą córką w wieku 21 lat. Uzyskuje dochód ze stosunku pracy w kwocie ok. 1.750 zł netto miesięcznie oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie około 1.500-2.000 zł netto miesięcznie. Małżonka skarżącego uzyskuje natomiast dochód w kwocie około 2.500 zł netto miesięcznie, jest właścicielką rodzinnych nieruchomości, posiada również uszkodzony samochód osobowy. Córka jest natomiast właścicielką działki budowlanej. Skarżący nie wskazał bliższych danych dotyczących tych nieruchomości. Jako posiadany majątek wykazał udział w mieszkaniu wielkości 58 m² oraz dwa samochody o wartości 28.000 zł i 15.000 zł oraz dwa kolejne, których wartość nie przekracza 5.000 zł. Wyjaśnił, że samochody służą do wykonywania działalności gospodarczej, ponadto nie może ich sprzedać, ponieważ objęte są zabezpieczeniem na poczet zaległości podatkowych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący wykazał oszczędności w kwocie 2.000 zł, które przeznaczyć musi na wynagrodzenie pracownicy. Posiada dwa nakazy zapłaty z klauzulą wykonalności na łączna wartość około 100.000 zł, a część tych należności stanowiły zobowiązania skarżącego wobec jego podwykonawców. Jako ponoszone miesięczne wydatki skarżący wskazał koszty mieszkania około 800 zł, kredyt około 700 zł, koszty związane ze studiami córki 1.800 zł (wynajem mieszkania, media, utrzymanie), opłaty za media około 800 zł – 1.000 zł oraz ubezpieczenia – około 300 zł. Cały majątek zabezpieczony jest przez urząd skarbowy, a dochód który uzyskuje z działalności gospodarczej i pracy wystarcza na pokrycie bieżących potrzeb życiowych jego rodziny. Referendarz sądowy postanowieniem z 22 października 2015 r. oddalił wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł, że w wyniku kontroli urzędu skarbowego w 2013 r. stracił strategicznych kontrahentów. Organ wydając decyzję o zabezpieczeniu majątku skarżącego, następnie uchyloną, spowodował zabezpieczenie kont bankowych, co utrudniło prowadzenie działalności gospodarczej. Nie ma możliwości wzięcia pożyczki w banku ani sprzedania zajętych przez organy ruchomości. Łączna kwota wpisów od skargi przekracza dwukrotność dochodów małżonki skarżącego. Ostatnie przychody z działalności gospodarczej skarżącego nie pokrywają kosztów jej prowadzenia i skarżący zamierza ją zlikwidować z końcem roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis w powyższym brzmieniu został wprowadzony na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 14 maja 2015 r. poz. 658), dalej: ustawy zmieniającej. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej, przepisy ustawy p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy zmieniającej, ustawa ta wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli 15 sierpnia 2015 r. Z przepisów tych wynika, że do postępowań wszczętych od 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje przepis art. 260 ustawy p.p.s.a. w nowym brzmieniu. Przedmiotowe postępowanie w sprawie ze skargi P. R. wszczęte zostało przed 15 sierpnia 2015 r., ponieważ skargę wniesiono 17 lipca 2015 r. To oznacza, że zastosowanie znajduje przepis art. 260 w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r. Stanowił on, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przechodząc do oceny wniosku należy podnieść, że stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach sytuacja finansowa P. R. nie wskazuje na to, by nie był on w stanie ponieść części kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący uzyskuje stały dochód z umowy o pracę. Zdaniem Sądu, strona, która posiada stały miesięczny dochód, powinna partycypować w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2005 r. FZ 711/04, z 21 grudnia 2007 r. I OZ 970/07; treść tych wyroków dostępna jest na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, taki dochód uzyskuje również małżonka skarżącego, łącznie małżonkowie uzyskują dochód około 4.250 zł miesięcznie. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa. Z art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) wynika prawny obowiązek udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny. Na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie nawzajem wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego, w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 i z 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Skarżący podniósł, że spłaca ratę kredytu 700 zł i ubezpieczenia 300 zł, ale obowiązek spłacania obciążających stronę kredytów, pożyczek itp. nie może przesądzać o konieczności zwolnienia jej od kosztów sądowych. Zobowiązania natury cywilnoprawnej nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami o charakterze publicznoprawnym, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym. Skarżący ponosi również relatywnie wysokie wobec dochodów rodziny koszty utrzymania swojej wprawdzie studiującej, ale dorosłej już córki. Sąd, biorąc jednak pod uwagę wysokość łącznej sumy wpisów w sprawach od I SA/Ke 482/15 do I SA/Ke 487/15, tj. kwotę 6.269 zł, uznał, że skarżący nie ma możliwości uiszczenia tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd uwzględnił również przy tym podane w sprzeciwie okoliczności związane z trudnościami finansowymi skarżącego, tj. twierdzenie, że przychody z prowadzonej przez niego działalności nie pokrywają kosztów jej prowadzenia, oraz to, że zabezpieczone ruchomości nie mogą podlegać upłynnieniu. Przesądziły one jednak tylko o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych, ponieważ biorąc pod uwagę całokształt sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, nie można uznać go za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Natomiast wnioskodawcę, którego wszelkie potrzeby są zaspokojone, nie sposób uznać za osobę na tyle ubogą, że konieczne jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W ocenie Sądu, sytuacja materialna skarżącego pozwala na uiszczanie kwoty 100 zł przy każdorazowej opłacie sądowej przekraczającej tę kwotę. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.