I SA/Ke 487/15

Dnia 22 października 2015 roku POSTANOWIENIE Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 22 października 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku P. R. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi P. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: oddalić wniosek. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie 812 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.z dnia [...] r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. P. R. reprezentowany przez doradcę podatkowego M. C.złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką w wieku 21 lat. Dochód jego rodziny stanowią: dochód skarżącego ze stosunku pracy w kwocie ok. 1750 zł netto miesięcznie oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie ok. 1500-2000 zł miesięcznie netto i dochód żony skarżącego ze stosunku pracy w kwocie ok. 2500 zł netto miesięcznie. Skarżący jako posiadany majątek wykazał udział w mieszkaniu wielkości 58 m², rodzinne nieruchomości żony (bez wskazania ich rodzaju, wielkości oraz wartości), działka budowlana córki (bez wskazania wielkości oraz wartości) oraz cztery samochody wskazując, że samochody są zabezpieczone decyzją. Skarżący wykazał również oszczędności w kwocie 2.000,00 zł. Jako ponoszone miesięczne wydatki skarżący wskazał koszty mieszkania ok. 800 zł, kredyt ok. 700 zł, koszty związane ze studiami córki 1.800 zł (wynajem mieszkania, media, utrzymanie), opłaty za media ok. 800 zł – 1.000 zł oraz ubezpieczenia – ok. 300 zł. Ponadto uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący wskazał, że cały majątek zabezpieczony jest przez Urząd Skarbowy, a dochód który uzyskuje z działalności gospodarczej i pracy wystarcza na pokrycie bieżących potrzeb życiowych jego rodziny. Dodatkowo skarżący oświadczył, że z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkowa. Jako znane z urzędu wskazać należy, że na dzień rozpoznania przedmiotowego wniosku na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisów od skarg w sprawach od sygn. akt I SA/Ke 482/15 do I SA/Ke 487/15 w kwocie łącznej 6.269 zł. Zdaniem referendarza sądowego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącego nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest on w stanie opłacić kosztów sądowych. Wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy za punkt odniesienia uzasadnione jest przejęcie przede wszystkim wartości wpisu od skargi – stanowi on bowiem zwykle najwyższy koszt sądowy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast, jako że skarżący obowiązany jest jednocześnie opłacić wpisy od skarg w łącznej wysokości 6.269 zł, to właśnie tę wartość, zdaniem orzekającego, należało przyjąć za podstawę oceny zdolności strony w partycypowaniu w kosztach sądowych. Zwolnienie od kosztów sadowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, a jego sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze skarżący i jego rodzina mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe –mieszkanie wielkości 58m². Ponadto przedstawiając sytuację majątkową swojej rodziny skarżący wykazał, że wraz z żoną uzyskuje stały miesięczny dochód w łącznej kwocie ok. 5.750,00 - 6.250,00zł, posiada oszczędności w kwocie 2.000,00zł. Miesięczne koszty utrzymania rodziny i domu skarżący określił na kwotę od 4.400,00 zł do 4.600,00 zł (koszty na mieszkanie, kredyt, koszty związane ze studiami córki, opłaty za media, ubezpieczenia). W ocenie orzekającego, miesięczny dochód jaki skarżący uzyskuje wraz z żoną, oszczędności jakie posiadają oraz kwoty jakie miesięcznie wydatkują nie pozwalają dać wiary, że skarżący nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc również pod uwagę wysokość wskazanych przez skarżącego miesięcznych wydatków oraz brak problemów w ich regulowaniu nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych wpłynie na jego kondycję finansową. Zdaniem orzekającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za uzasadniony, w sytuacji gdy poniesienie kosztów sądowych skutkowałoby ograniczeniem wydatków na konieczne utrzymanie, a więc na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych. Przy czym wysokość wydatków, nawet na te najbardziej podstawowe cele, takie jak wyżywienie, musi mieścić się w kwotach, które są ponoszone w przeciętnym gospodarstwie domowym. Powyższych wymogów, które uzasadniałyby zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący nie spełnia. Ponadto wskazać należy, że problemy finansowe, na które skarżący się powołuje nie wpłynęły znacznie na poziom życia skarżącego i jego rodziny, która posiada oszczędności oraz w której wydatki miesięczne przekraczają możliwości przeciętnego gospodarstwa domowego. Jako wysokie należy bowiem określić wydatki na mieszkanie, media, ubezpieczenie – łącznie ok. 2100 zł miesięcznie. Ponadto na studia córki przeznaczana jest kwota 1800 zł. Wydatki te określić należy jako wyższe niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie netto według danych GUS. Niektórych z wymienionych wydatków nie można zakwalifikować jako niezbędne dla koniecznego utrzymania np. koszt studiów córki. Uwagi tej nie należy traktować jako wskazującej na konieczność rezygnacji z opłacania dziecku kosztów związanych ze studiami – ma ona jedynie na celu wskazanie, że wydatki miesięczne rodziny skarżącej są ponadprzeciętne, znacznie wykraczające poza zakres podstawowych potrzeb socjalnych. W ocenie orzekającego za zasadnością wniosku nie przemawia również powoływanie się przez stronę skarżącą na spłatę kredytu w kwocie 700 zł miesięcznie. W tym miejscu podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytów nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Podkreślić należy, że skarżący nie wskazuje, aby miał jakiekolwiek problemy ze spłatą zaciągniętych zobowiązań, bądź posiadał z tego tytułu zaległości. Jednocześnie wskazać należy, że w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy nie ma znaczenia okoliczność ustroju rozdzielności majątkowej małżonków. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem budżetu domowego tak, jak chociażby w przypadku rat kredytowych – obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.