I SA/Ke 494/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Kuchta po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2007 r. postanawia: 1. zwolnić skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi; 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie; 3. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. M.P. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że był zmuszony zakończyć działalność gospodarczą z powodu prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego dotyczącego podatku od towarów i usług z poprzednich lat. Skarżący ponadto oświadczył, że jest bezrobotny i nie ma możliwości uiszczenia wpisu. W zakresie sytuacji rodzinnej wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką w wieku 15 lat. Żona uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości 560 zł miesięcznie, ponadto prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi stratę w kwocie 460 zł miesięcznie, w związku z tym na utrzymanie rodziny skarżącego pozostaje kwota 200 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek skarżący wykazał dom o powierzchni 125 m² oraz jako majątek żony dom o powierzchni 160 m². Skarżący wezwany do uzupełnienia wniosku, stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej "ustawa p.p.s.a.", przedłożył: wykaz operacji na rachunku w banku Citi handlowy za okres od 16 do 23 października 2012 r., zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 23 października 2012 r. którym zaświadczono, że do Urzędu Skarbowego w L. nie wpłynęło zeznanie podatkowe skarżącego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r.; zestawienie operacji na rachunku bankowym żony skarżącego za okres od 1 sierpnia 2012 r. do 25 października 2012 r., kserokopie faktur za wodę, energię, gaz, potwierdzenie dokonania opłaty za wywóz śmieci za 2012 r., wezwanie do zapłaty za faktury za gaz z dnia 18 kwietnia 2012 r. na łączną kwotę 1636,06 zł i z dnia 22 czerwca 2012 r. na łączną kwotę 408,65 zł, potwierdzenie dokonania opłaty za energię w kwocie 335,48 zł; kserokopię aktu notarialnego z dnia 2 września 2010 r. o ustanowieniu między skarżącym, a jego żoną rozdzielności majątkowej; zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w O. Ś., z którego wynika, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 25 października 2012 r. bez prawa do zasiłku, zaświadczenie Starosty O. o posiadaniu przez żonę skarżącego samochodu osobowego marki FIAT FY SEDIC rok produkcji 2008 i Starostwa Powiatowego w L. potwierdzającego, że na nazwisko skarżącego nie są zarejestrowane żadne pojazdy; kserokopie zeznań podatkowych żony PIT-38, PIT-37, PIT-36L za 2011 r.. Ponadto skarżący przedłożył oświadczenie, w którym wskazał, że nie posiada konta ani lokat dewizowych, a jedynie rachunek debetowy (karta kredytowa), na którym aktualnie występuje zadłużenie w kwocie 8918,51 zł. Wskazał również, że na rachunku żony oprócz jej dochodów uwzględniane są wpłaty z emerytury ojca skarżącego niemal w całości przeznaczane na jego pobyt w DPS B.. Na konto żony skarżącego robione są również przelewy z konta jej ojca, który pomaga im finansowo – ujęte jako przelewy własne. Ponadto konto żony zostało zasilone kwotą 5000 zł pochodzącą z oszczędności. Skarżący oświadczył, że aktualnie jego rodzina nie posiada oszczędności ani lokat, gdyż od roku firma żony przynosi straty. Skarżący wskazał, że w okresie od dnia 26 lipca 2012 r. do dnia 30 września 2012 r. był zatrudniony na umowę zlecenia i uzyskał wynagrodzenie 1647,25 zł. Na opłaty jego rodzina przeznacza kwotę około 893 zł miesięcznie, wydatki związane z życiem codziennym stanowią kwotę około 1000 zł miesięcznie. Dom położony w miejscowości Z. należący do żony jest niezamieszkany i nie ma związanych z nim znaczących kosztów utrzymania. Aktualnie rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2012 r. referendarz sądowy WSA w Kielcach oddalił wniosek skarżącego. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wskazał, że nie jest w stanie zdobyć kwoty kosztów sądowych. Kredyt nie wchodzi w grę ponieważ nikt nie udzieli go osobie bezrobotnej. Skarżący nie jest w stanie wykonywać pracy w edukacji, ponieważ nie stać go na płacenie VAT. Stara się znaleźć pracę fizyczną, ale z powodu braku doświadczenia jest to trudne. M. P. wskazał, że podejmował się różnych prac dorywczych, ale dochód który osiągał nie wystarczał na jakiekolwiek godne utrzymanie siebie i rodziny. Podniósł, że wraz z żoną są osobami chorymi i miesięcznie na leki wydają około 300 zł. Obecnie skarżący zalega z zapłatą 2 faktur DPS B. oraz z wyrównaniem za leki ojca za 2 miesiące, a także z zapłatą za prąd oraz internet. Załączył wyciąg z karty kredytowej, na której występuje zadłużenie w kwocie 10 119,15 zł i oświadczył, że stara się regulować opłaty, ale zadłużenie ciągle rośnie bo tylko w ten sposób jest w stanie utrzymać się. Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Pomaga mu ona przeżyć i często utrzymuje go, co nie oznacza, że zapłaci jego koszty sądowe. Tym bardziej, że jej działalność przynosi straty i do końca roku będzie zmuszona ogłosić upadłość. Skarżący ponadto wyjaśnił, że pod zastaw samochodu żony wzięty jest kredyt, dom żony jest wystawiony na sprzedaż już około dwóch lat. Mimo aktualnej propozycji ceny (120 000 zł) będącej połową jego wartości, nie ma żadnych chętnych do jego kupna. Jego sprzedaż pozwoliłaby żonie spłacić zaległości w stosunku zarówno do US jak i ZUS. Rachunek bankowy, którego analizę przeprowadzono w zaskarżonym postanowieniu należy do żony a nie do skarżącego. M. P. wskazał jeszcze raz na rozdzielność majątkową z żoną. Ponadto wyjaśnił, że kwota około 3000 zł która wpłynęła na ww. rachunek to emerytura jego ojca, z której opłacany jest co miesiąc jego pobyt w DPS B. w kwocie 748,59 zł. Co miesiąc również wyrównywana jest kwota, którą DPS B. wydaje na leki ojca (około 120-150 zł). Kwota 2914,46 zł to z kolei dobrowolna pomoc teścia dla żony. Przelewy z ZUS są ponadto obciążone zajęciem komorniczym z powodu zalegania ze składkami przez żonę a jest ona osoba chorą na epilepsje i koniecznie musi kupować leki. Kwota jaka wpływa z ZUS jest niewiele większa od kosztów leków. Opłaty na utrzymanie domu ponosi żona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Wymaga podkreślenia, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinna sprowadzać się do wypadków wyjątkowych, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zdaniem Sądu skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Analiza sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego wskazana we wniosku o przyznanie prawa oraz wynikająca z dokumentów przedłożonych przez skarżącego w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. prowadzi do konkluzji, że sytuacja skarżącego nie jest tą wyjątkową, w której zdobycie jakichkolwiek środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd uwzględnił fakt, że M. P. wprawdzie nie ma stałego źródła dochodu jednak uzyskuje go z prac dorywczych. W okresie od dnia 26 lipca 2012 r. do dnia 30 września 2012 r. był zatrudniony na umowę zlecenia i uzyskał wynagrodzenie w kwocie 1647,25 zł. Pomimo podnoszonej przez skarżącego rozdzielności majątkowej małżeńskiej, Sąd uwzględnił również dochody uzyskiwane przez jego żonę. Przy ocenie możliwości finansowych skarżącego poboczną kwestią jest bowiem rozdzielność majątkowa z żoną. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Chodzi tu m.in. o art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli oraz art. 27 tej ustawy stanowiący o obowiązku małżonków do przyczynianiu się do zaspakajania potrzeb rodziny według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011r., II FZ 112/11, lex nr 783803 oraz z dnia 9 czerwca 2011r. sygn. akt II FZ 193/11 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym uwzględniono fakt, że żona skarżącego posiada stałe źródło dochodu w postaci renty, w kwocie 560 zł brutto. Z analizy rachunku bankowego żony skarżącego wynika ponadto, że na przedmiotowy rachunek bankowy wpłynęła, m.in. w dniu 12 sierpnia 2012 r. kwota 5000 zł, stanowiąca oszczędności małżonków, w dniu 13 sierpnia 2012 r. kwota 500 zł od B. G. tytułem ½ raty PANDY oraz w sierpniu przelew na kwotę 500 zł, we wrześniu przelew na kwotę 500 zł i w październiku przelewy na łączną kwotę 1073 zł z Centrum Rozwoju Pamięci E. L.. Żona skarżącego uzyskuje również przychody z działalności gospodarczej. Wprawdzie z zeznania podatkowego PIT- 36L za 2011 r. wynika strata to jednak należy wskazać, że wykazanie w danym roku straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej. Na koncie żony skarżącego odnotowano ponadto tzw. przelewy własne (przelewy wewnątrz banku), tj. w sierpniu łączną kwotę 1050 zł, we wrześniu łączną kwotę 1983 zł, w październiku łączną kwotę 881 zł, które zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego są przelewami z konta teścia, który pomaga finansowo jego rodzinie. Wprawdzie należy przyznać rację skarżącemu, że ojciec jego żony nie jest w żaden sposób zobligowany do zapłaty za skarżącego kosztów sądowych, to jednak pomoc ta nie jest obojętna przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku z miesięcznymi wydatkami rodziny skarżącego (opłaty: 893 zł, wydatki związane z życiem codziennym w tym leki skarżącego i jego żony: 1000 zł) opisywaną pomocą finansową należy bowiem określić jako znaczną i w zupełności zapewniającą co najmniej minimum warunków socjalnych rodzinie skarżącego, co przy dochodach uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę pozwoli skarżącemu na poniesienie części kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Wymaga przy tym podkreślenia, że skarżący nie wykazał kwestii prowadzenia wobec niego postępowania egzekucyjnego, choroby żony i własnych problemów zdrowotnych oraz wydatków ponoszonych w związku z tymi problemami poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. Obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniają przyznanie prawa pomocy obciąża ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Strona winna podjąć czynności, które przekonałyby Sąd o zasadności wniosku. Przyznając skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, Sąd uwzględnił natomiast fakt, że od dnia 25 października 2012 r. skarżący zarejestrowany jest jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, a podejmowane przez niego prace mają charakter dorywczych. Orzeczenie Sądu uzasadnia ponadto ilość spraw, w których skarżący równocześnie złożył skargi do WSA w Kielcach (12 spraw) oraz wysokość wpisu w tych sprawach (łącznie 4657 zł). Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej pomocy skarżącemu Sąd wziął pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. Z art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. Sąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu podstawowe znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu. W konsekwencji uznając, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd oddalił wniosek w zakresie zwolnienia od pozostałych kosztów oraz w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jak wskazano wyżej udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja jak wskazano wyżej nie zachodzi w przypadku skarżącego. Przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, w tym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, na tym etapie postępowania, nie jest też warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowo-administracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011r. (sygn. akt II GZ 245/11, dostępne na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.