I SA/Ke 517/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku "B." J. M. S. Sp.j. z siedzibą w O. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "B." J. M. S. Sp.j. z siedzibą w O. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od czerwca 2008 r. do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. W sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od czerwca 2008 r. do grudnia 2008 r. skarżąca - "B." J. M. S. Sp. j. w O. Ś. (dalej: "Spółka"), złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi, gdyż nie ma żadnych środków pieniężnych. Od dwóch miesięcy wobec Spółki prowadzona jest egzekucja komornicza. W toku postępowania egzekucyjnego zajęto cały majątek Spółki, z rachunków bankowych wyegzekwowano wszystkie środki pieniężne, bieżące wpłaty na rachunek Spółki przekazywane są do komornika. Łącznie do tej pory wyegzekwowano kwotę 271 608,32 zł. Okoliczności te powodują, że Spółka w zasadzie nie może prowadzić działalności gospodarczej. Nie może także spieniężyć (celem zapłaty wpisu) firmowego majątku trwałego, gdyż w całości został zajęty przez komornika sądowego. Ponadto środki pieniężne firmy w łącznej wysokości 1 447 886,84 zł oraz kwota 336 092 zł uzyskana ze sprzedaży kart telefonicznych zostały zabezpieczone przez Prokuraturę Okręgową w K. w ramach prowadzonego postępowanie karnego i znajdują się w depozycie. W załączeniu do wniosku skarżąca przedłożyła dokumenty: kserokopię PIT-36L za 2011 r. wspólników Spółki J. M. S. oraz D. S.-Z., bilans na dzień 31 grudnia 2011 r. i 2012 r.; rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2011 r. i na dzień 31 sierpnia 2012 r.; wykaz środków trwałych; wykaz kwot zajętych przez komornika z rachunków bankowych w sierpniu i wrześniu 2012 r.; wydruk (salda) z 2 rachunków bankowych; zawiadomienia o zajęciach komorniczych rachunków bankowych, środków transportu oraz protokoły zajęcia i odbioru ruchomości; pismo Prokuratury Okręgowej w K. z dnia 30 lipca 2010 r. oraz z dnia 3 września 2010 r.; zaświadczenie z Banku Pekao z dnia 9 sierpnia 2012 r. o zablokowaniu środków na rachunku w kwocie 1 447 886,84 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wskazała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi około 52 000 zł (wartość rynkowa), wartość środków trwałych około 45 000zł (wartość rynkowa), 8922,98 zł (wartość księgowa netto), zysk za ostatni rok obrotowy w wysokości 335 636,07 zł. Stan konta na rachunkach bankowych to kwota 176,27 zł. Stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej jako "ustawa p.p.s.a.", wezwano Spółkę do wskazania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ze wspólnikami Spółki; przedłożenia odpisu (kserokopii) rocznych zeznań podatkowych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ze wspólnikami Spółki za 2011 r.; wykazania z jakich źródeł oraz w jakiej wysokości uzyskał dochody J.M. S. i D. Z.-S. oraz osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia 30 września 2012 r.; wykazania nieruchomości należących do ww. osób; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez te osoby rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenia aktualnego zaświadczenia z Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez te osoby samochodach; określenia i udokumentowania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania domu/mieszkania ponoszonych przez wspólników oraz oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków związanych z życiem codziennym. W odpowiedzi Spółka przedłożyła: oświadczenie, że J. M. S. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną D. W.–S., D. S.-Z. mieszka w domu brata J. M. S. wraz z rodzicami; kserokopię PIT-36L J. M. S. za 2011 r. i D. S.-Z.; kserokopię PIT-36 D. W.-S. za 2011 r. i D. S.-Z. za 2011 r. (dochód z emerytury); kserokopie PIT-40A za 2011 r. B. S. i Z. S. (dochód z emerytury); oświadczenie, że do J. M. S. należy dom w O. Ś. o powierzchni 200 m² z prawem dożywocia dla rodziców oraz grunt rolny o powierzchni 0,56 arów w B.koło O.; oświadczenie, że D. W.-S. i D. S.-Z. nie posiada nieruchomości; zaświadczenia Starosty O.z dnia 22 października 2012 r., że J. M. S. i D. S.-Z. są współwłaścicielami w równej części samochodu marki Ford Transit rok produkcji 1999 oraz że J. M. S. jest właścicielem samochodu marki Suzuki Samurai SJ rok produkcji 1990, a D. W.-S. samochodu marki Audi A4 rok produkcji 2006; dokument księgowy Spółki potwierdzający dochód podsumowanie miesięczne narastająco za październik 2012 r.; fragment księgi przychodów i rozchodów P.H.U "T." D. W.-S. za wrzesień 2012 r.; kserokopie odcinka emerytur Z. i B. S.; kserokopie wydruków z rachunku bankowego D. W.-S. za lipiec, sierpień i wrzesień 2012 r.; kserokopię wydruku z rachunku bankowego D. S.-Z. za okres od dnia 4 lipca 2012 r. do dnia 3 sierpnia 2012 r., od dnia 1 września 2012 r. do dnia 17 października 2012 r. i za okres od dnia 4 lipca 2012 r. do dnia 3 sierpnia 2012 r.; oświadczenie D. S.-Z., że wraz z rodzicami miesięcznie na żywność przeznacza kwotę około 1600 zł, na leki i rehabilitację od 500 zł do 2000 zł, środki czystości około 300 zł, inne wydatki, w tym ubrania około 400 zł; oświadczenie J. M. S., że wraz z żoną miesięcznie na żywność przeznacza kwotę około 1800 zł, na leki około 200 zł, środki czystości około 400 zł, paliwo około 400 zł, inne wydatki, w tym ubrania około 600 zł; kserokopie faktur na D. S.-Z. na kwotę 2135 zł za wykonanie wyrobu medycznego oraz pobyt leczniczy Uzdrowisko B.-Z.na kwotę 1820 zł; 3 karty informacyjne leczenia szpitalnego D. S.-Z.. Postanowieniem z dnia 31 października 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. oddalił wniosek skarżącej. W sprzeciwie od tego postanowienia Spółka stwierdziła, że błędnie oceniono kwestię dalszego prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą i osiągnięte przez nią narastająco wyniki finansowe za wrzesień 2012 r. To, że Spółka przez pierwsze sześć miesięcy wykazała zysk na poziomie 246 402,75 zł przy obrotach rzędu 32 milionów złotych nie oznacza, że dysponuje takimi środkami. Komornik skarbowy zajął wszystkie środki pieniężne w firmie, a zajmując firmowy rachunek sukcesywnie ściąga każdą wpłatę. Zajęciu uległ także pozostały majątek firmy w tym samochody, co powoduje, że skarżąca nie może ich spieniężyć w celu uiszczenia wpisu. Taka sytuacja spowodowała, że skarżąca faktycznie zaprzestała prowadzenia działalności. Wrzesień i października 2012 r. to w zasadzie wyprzedaż towarów. Z załączonych do sprzeciwu wydruków obrotu za miesiące od lipca do października 2012 r. wynika, że w lipcu i sierpniu obroty były jeszcze znaczne, a we wrześniu i w październiku były ponad dwadzieścia razy mniejsze. W ocenie Spółki błędnie też oceniono dochody wspólników skarżącej i osób pozostających z nimi w gospodarstwie domowym. Pominięto bowiem przy tej ocenie fakt zabezpieczenia przez Prokuraturę Okręgową w K. w zasadzie wszystkich oszczędności wspólników. Za zabezpieczone karty trzeba było natomiast wcześniej zapłacić co czyni wyniki podatkowe iluzorycznymi. Skarżąca podniosła ponadto, że posiadany przez M. S. majątek nieruchomy nie może decydować o możliwościach finansowych Spółki. Dom to bowiem jedyne miejsce zamieszkania wspólników i ich rodziców. Działka rolna z kolei nie ma wartości, która pokryłaby wyznaczone opłaty sądowe. Wymienione nieruchomości poza tym trudno byłoby spieniężyć w tak krótkim terminie. Jeżeli środki te wpłynęłyby do Spółki i tak zająłby je komornik. Spółka zarzuciła także nieuwzględnienie wysokości kwoty należnych opłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie wnioskodawcą jest spółka jawna. Spółka jawna jest spółką osobową, co wynika z art. 4 pkt 1 i art. 22 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U nr 94 poz. 1037), dalej "K.s.h.", która z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej (ze względu jednak na treść art. 25 § 3 ustawy p.p.s.a. ma zdolność sądową). Do spółek jawnych, jako jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, w przypadku przyznania prawa pomocy zastosowanie ma przepis art. 246 § 2 ustawy p.p.s.a. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. warunkiem przyznania spółce jawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Pomimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego i karnego Spółka nie utraciła płynności finansowej i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Z załączonych do sprzeciwu dokumentów księgowych wynika, że skarżąca pomimo sygnalizowanych trudności finansowych, prowadzi działalność gospodarczą generując wysokie koszty. We wrześniu 2012 r. koszty te wyniosły 287 653,94 zł natomiast w październiku 190 056,72 zł. Jednocześnie uzyskany przychód nie pokrył wykazanych kosztów w całości bowiem we wrześniu uzyskano przychód w wysokości 277 783,19 zł, a w październiku 181 243,74 zł. Pomimo tego brak jest informacji o zaciąganych przez Spółkę kredytach na pokrycie wymienionych kosztów przychodów czy zadłużeniu wobec kontrahentów Spółki. Spółka nie wskazała także na trudności w regulowaniu jej bieżących zobowiązań. Z powyższego wynika, że skarżąca dysponuje środkami i zamierza kontynuować swoją działalność, a koszty sądowe, które strona skarżąca jest obowiązana ponieść w zainicjowanych sprawach winny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami Spółki, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z powyższym Spółka jest obecna w obrocie prawnym, jest więc gotowa nadal ponosić ryzyko gospodarcze, w tym sporów prawnych. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Sąd stwierdził, uwzględniając również opisane przez skarżącą trudności finansowe, które niewątpliwie przyczyniły się do zmniejszenia rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej i wielkości uzyskiwanego przychodu, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce jawnej istotne jest też to, że każdy wspólnik spółki jawnej w myśl art. 22 § 2 K.s.h. odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem, gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki określoną w powołanym wyżej przepisie, należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wziąć również pod uwagę sytuację majątkową samych wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 70/09, lex nr 564254). Sytuacja finansowa wspólników Spółki J. S. i D. S. - Zabłockiej jest natomiast stabilna. J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną D., nie posiadają na utrzymaniu innych osób. Utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej Spółki oraz działalności gospodarczej prowadzonej jednoosobowo przez D. S. polegającej na świadczeniu usług medycznych (PHU T. D. W. S.). J. S. w okresie od 1 stycznia do 30 września 2012 r. uzyskał dochód w wysokości 96 480,50 zł. Jego żona w 2011 r. osiągnęła dochód w wysokości 77 776,98 zł, a za okres od 1 stycznia do 30 września 2012 r. w wysokości 48 796,68 zł (stan jej konta bankowego na dzień 30 września 2012 r. wynosił 14 816,07 zł). Ponoszone przez małżeństwo miesięczne koszty utrzymania domu i niezbędnych codziennych wydatków wynoszą łącznie ok. 4500 zł. O dobrej kondycji finansowej rodziny J. S. świadczy również fakt posiadania przez niego majątku w postaci nieruchomości. Jedna z nich wprawdzie zabezpiecza potrzeby mieszkaniowe wspólników i ich rodziny, to druga (grunt rolny o powierzchni 53 arów), stanowi istotne zabezpieczenie finansowe. Podobnie jak znajdujące się w posiadaniu małżonków 2 samochody osobowe (Suzuki Samurai - rok produkcji 1990 i Audi A4 - rok produkcji 2006). Sytuacja finansowa drugiego ze wspólników D. S.-Z. oraz pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rodziców jest również stabilna. Wszyscy posiadają stałe źródło dochodu. D. S.-Z. utrzymuje się z działalności gospodarczej Spółki oraz emerytury. W okresie od 1 stycznia do 30 września 2012 r. uzyskała dochód ze Spółki w wysokości 97 380,65 zł oraz z emerytury w wysokości 12 971,97 zł netto. Rodzice wspólników B. i Z.S. uzyskują dochód z emerytur rolniczych w łącznej wysokości około 1900 zł miesięcznie. Ponoszone miesięczne wydatki to kwota 2300 zł plus wydatki na leki i rehabilitację D. S.-Z. w kwocie od 500 zł do 2000 zł. Z powyższego wynika, że po uiszczeniu niezbędnych wydatków do dyspozycji wspólników pozostają wolne środki w znacznej wysokości. Taka sytuacja finansowa umożliwia racjonalne gospodarowanie środkami, w tym gromadzenie środków na prowadzenie postępowań sądowych. Strony prowadzące działalność gospodarczą powinny uwzględniać odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z ich działalnością. Tym bardziej, że w przedmiotowej sprawie postępowanie podatkowe toczy się od 2010 r., a decyzja pierwszej instancji, niekorzystna dla podatników została wydana w 2011 r. Wspólnicy mieli więc świadomość ewentualnych przyszłych sporów sądowych. Jednocześnie wymaga podkreślenia, że pomimo wezwania skierowanego do Spółki na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a., skarżąca nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych J. S.. Okoliczności te nasuwają wątpliwości co do rzeczywiście posiadanych przez wspólnika i jego żonę środków finansowych. Wątpliwości te pogłębia również fakt, że jak wynika z załącznika PIT/B do PIT - 36 L za 2011 r. J. S., prowadzi on także jednoosobowo działalność gospodarczą pod firmą PHU T. Plus J.M. S., o której skarżąca wezwana do przedstawienia źródeł przychodu wspólników, nie nadmieniła. Z kolei w sprzeciwie, powołując się na czynności Prokuratury Okręgowej w K., skarżąca wskazała na zabezpieczenie wszystkich oszczędności wspólników. Fakt ten nie znajduje potwierdzenia. O tym zaś, że zabezpieczone środki należą do Spółki świadczy pismo Prokuratury Okręgowej w K. z dnia 3 września 2010 r., w którym wyrażono zgodę na umieszczenie kwoty zabezpieczenia znajdującej się na rachunku Spółki, na rachunku należącym do J. S.. Wymaga podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedstawione okoliczności uzasadniają twierdzenie, że skarżąca Spółka wraz ze wspólnikami posiadają dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem. Nieuzasadnione bowiem byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach (zob. ww. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009r., sygn. akt I FZ 70/09). Podsumowując, mając na uwadze osiągane przez stronę skarżącą przychody oraz sytuację majątkową wspólników, koszty sądowe stanowią kwotę możliwą do poniesienia. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. .