I SA/Ke 525/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata Ł. D. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z [...]. Znak: [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z [...]r. w sprawie odmowy umorzenia M. K. zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za lata 2011 (raty II, III, IV), 2013 r. i 2014 r. w łącznej kwocie 1.139,00 zł wraz odsetkami za zwłokę w kwocie 179,00 zł. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło stan faktyczny z którego wynika, że wnioskiem z 19 grudnia 2014 r. M. K. wystąpiła do Prezydenta Miasta K. o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości. Prośbę uzasadniła tym, że jest osobą niepełnosprawną utrzymująca się z zasiłku stałego w kwocie 520,00 zł. Po opłaceniu energii, gazu, opału, śmieci i leków nie wystarcza jej środków na życie. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji orzekł o odmowie umorzenia zaległości, uznając, że przedstawione we wniosku okoliczności (niskie dochody, umiarkowany stopień niepełnosprawności) nie stanowią okoliczności nadzwyczajnych, które można by określić mianem ważnego interesu podatnika lub interesem publicznym. W wyniku rozpatrzenia odwołania od przedmiotowej decyzji, Kolegium wskazało na przesłanki umorzenia zaległości podatkowych wyrażone w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji Podatkowej. W opinii Kolegium, przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy organ podatkowy pierwszej instancji ustalił w sposób nie budzący wątpliwości stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia jak i słusznie zauważył, że przedstawione we wniosku o umorzenie argumenty nie stanowią okoliczności nadzwyczajnych czy też wyjątkowych. Organ pierwszej instancji wezwał stronę do wykazania ważnego interesu podatnika lub interesu społecznego, uzasadniającego zastosowanie ulgi w spłacie podatku jak również do spisania protokołu o stanie majątkowym i finansowym zobowiązanej. Dokumenty obrazujące stan finansowy M. K. zostały załączone do sprawy i stanowiły przedmiot badania przez organ pierwszej instancji i zgodnie z zasadami postępowania dowodowego należycie ocenione. W ocenie Kolegium o zdolności regulowania podatków przez zobowiązaną chociażby w niskich ratach, świadczyła wielkość uzyskiwanych dochodów (529 zł. miesięcznie, 50 zł na wyżywienie do końca 2014 r., w miesiącu październiku zasiłek celowy w kwocie 100 zł. i w kwocie 137,86 zł.) oraz fakt, że skarżąca nie ma nikogo na utrzymaniu a także nie posiada kredytów. Kolegium zauważyło również, że mąż zobowiązanej który "pomieszkuje" w mieszkaniu za które została naliczona zaległość, winien pomóc zobowiązanej w spłacie zaległości podatkowych, skoro z mieszkania korzysta. Ponadto organ drugiej instancji powołując się na treść art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego argumentował, że jeśli skarżąca nie jest w stanie zaspokoić wszystkich swoich potrzeb, może zwrócić się do swoich dzieci o pomoc finansową. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny, organ odwoławczy uznał, że nie ma podstaw do rezygnacji przez gminę z należnych jej opłat. Jak słusznie wskazał organ pierwszej instancji, nie leży w interesie publicznym umarzanie zaległości podatnikom którzy posiadają stałe źródła dochodów a brak zapłaty podatku następuje wskutek innych wydatków podatnika. Kolegium, pomimo dostrzeżenia faktu, że M. K. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz, że jej dochód jest niski, stwierdziło, że nie są to okoliczności nadzwyczajne, występujące wyjątkowo. Ponadto organ drugiej instancji zważył, że organ podatkowy w latach 2005-2011 umorzył skarżącej zaległości na kwotę 2.190,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 581,00 zł co potwierdziło okoliczność, że od roku 2005 skarżąca miała trudności ze spłatą zobowiązań podatkowych i nie wyciągnęła z tego faktu żadnych wniosków w celu polepszenia swojej sytuacji materialnej. Jednocześnie Kolegium podkreśliło że, stan zdrowia, ponoszenie wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, koniecznością wykupu leków, nie stanowi okoliczności nadzwyczajnych, wyjątkowych, uzasadniających automatyczne umorzenie zaległych podatków bowiem z takimi problemami boryka się większość podatników występujących o udzielenie ulg w spłacie podatków. Tym samym stwierdziło, że zobowiązania podatkowe mają charakter powszechny zaś udzielanie ulg podatkowych jest odstępstwem od tej zasadny, dlatego nie powinno mieć charakteru ciągłego. Wielu podatników ma trudności ze zdrowiem, osiąga niskie dochody a jednak płaci regularnie swoje zobowiązania wobec budżetu gminy. Ponadto Kolegium uznało, że skarżąca decydując się na posiadanie nieruchomości zobowiązana była uwzględnić wynikające z tego zdarzenia konsekwencje prawnopodatkowe w postaci istnienia obowiązku zapłaty podatku. Nie bez znaczenia w sprawie jest istota podatku od nieruchomości, który jest podatkiem typu majątkowego, a więc zależnym tylko od faktu posiadania nieruchomości, nie zaś od tego, czy nieruchomość przynosi dochody (straty) lub czy podatnik dysponuje środkami pieniężnymi na zapłatę podatku. W końcowych rozważaniach Kolegium wyjaśniło, że rozstrzygnięcie w sprawach ulg i umorzeń podatków ustawodawca pozostawił swobodnemu uznaniu organu udzielającego ulgi. Dochody z podatku od nieruchomości stanowią dochód budżetu gminy, dlatego też organem decydującym w tego typu sprawach są właściwe organy tej jednostki - w tym przypadku Prezydent Miasta K.. W związku z czym Kolegium nie ma możliwości umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości, stanowiących dochód budżetu Gminy K.. Podobnie nie ma on możliwości zbadania kwestii prawidłowości opodatkowania zakładu produkcyjnego położonego przy ul. G.. W tej kwestii skarżąca winna złożyć odwołanie od decyzji wydanej w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za dany rok. Skargę do Wojewódzkiego Sądu w K. na przedmiotową decyzję złożyła M. K.. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji a otrzymywany zasiłek w kwocie 570 zł nie wystarcza jej na podstawowe wydatki i opłaty. Zaznaczyła, że żyje poniżej ubóstwa, wkrótce kończy się jej orzeczenie o niepełnosprawności i tym samym otrzymywany zasiłek. Jednocześnie podniosła że chodzi o kulach z protezą i nie ma szans na znalezienie pracy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z punktu widzenia wymienionych wymogów, należy wskazać, że narusza ona przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z [...] r. w sprawie odmowy umorzenia M. K. zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za lata 2011 (raty II, III, IV), 2013 r. i 2014 r. wraz odsetkami za zwłokę. Instytucja umorzenia zobowiązania podatkowego została ona uregulowana w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy na wniosek podatnika może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, określonych w art. 67a. Wniosek skarżącej zawierał żądanie umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości. Taka kwalifikacja wniosku obligowała organ podatkowy do rozpatrzenia zasadniczych przesłanek udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, a mianowicie "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego", o jakich mowa w przepisie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Względy uzasadnione ważnym interesem podatnika wymagały ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej i skutków ekonomicznych, jakie wystąpią dla M. K. na skutek realizacji zobowiązania podatkowego. Organ musiał mieć także na uwadze interes publiczny, a więc to, że względy społeczne wymagają, żeby zobowiązania podatkowe były realizowane, a podatnik nie był z nich pochopnie zwalniany (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 1998r., sygn. akt I SA/Sz 1913/97 oraz z dnia 26 marca 2002 r., sygn. akt I SA/Ka 149/2001). Przy czym należy mieć na uwadze pogląd prezentowany w części orzeczeń sądów administracyjnych, zgodnie z którym sytuacja materialna dłużnika może stanowić samoistną przesłankę umorzenia zaległości podatkowej czy odsetek od tej zaległości (np. wyrok NSA z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt II FSK 1098/09). Wobec tego, pojęcia ważnego interesu podatnika, nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny jak koszty leczenia. Stanowisko powyższe, które Sąd aprobuje, wyrażone zostało także w: wyroku NSA z dnia 10 marca 2009 r. I FSK 31/08; wyroku WSA w Poznaniu z dnia 22 maja 2014 r. I SA/Po 1130/13; wyroku WSA w Łodzi z dnia 15 stycznia 2015 r. I SA/Łd 918/14. Nie jest więc prawidłowe stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że ważny interes podatnika występuje tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których niemożność regulowania zaległości podatkowych jest spowodowana przypadkami losowymi takimi jak klęski żywiołowe, czy stałą niezdolnością zarobkowania wywołaną kalectwem. W świetle powyższego, szczególnego znaczenia winna nabrać analiza sytuacji osobistej i rodzinnej podatnika ubiegającego się o ulgę podatkową. Z dokonanych w toku postępowania ustaleń wynika, że skarżąca dysponuje jedynie środkami z pomocy społecznej w formie zasiłku w wysokości 529 zł miesięcznie, dodatkowego świadczenia pieniężnego w kwocie 50 zł i zasiłku celowego. Jest osobą schorowaną z orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, po przebytym leczeniu szpitalnym, poruszającą się o kulach. Z uwagi na stan zdrowia pozostaje osobą bezrobotną mającą trudności ze znalezieniem zatrudnienia. Po dokonaniu wydatków: na leki - 150 zł, opłaty za energię – 60 zł, wodę - 27 zł, gaz - 54 zł, śmieci -10 - zł, pozostaje jej kwota 279 zł. Pomimo dostrzeżenia, że osiągany przez skarżącą dochód jest niski organ nie wziął pod uwagę i nie rozważył czy będzie ona w stanie uregulować ciążące na niej zaległości podatkowe bez zachwiania swojej egzystencji. W szczególności nie rozważył relacji pomiędzy osiąganym dochodem a koniecznymi wydatkami przy uwzględnieniu jej sytuacji rodzinnej oraz stanu zdrowia. Jeśli weźmie się pod uwagę rodzaj niepełnosprawności skarżącej wskutek, której porusza się o kulach z protezą, to nie są przekonywujące twierdzenia organu zawarte w uzasadnieniu decyzji, że osoby niepełnosprawne posiadają szereg uprawnień i przywilejów ułatwiających funkcjonowanie w ich codziennym życiu. Pod uwagę nie wzięto bowiem podnoszonych przez skarżącą okoliczności, że z uwagi na swoją dysfunkcję ma trudności ona ze znalezieniem jakiegokolwiek zatrudnienia. Ponadto organ odwoławczy nie zbadał i nie ocenił jaki wpływ ma niepełnosprawność związana ze znacznym ograniczeniem w poruszaniu się oraz inne schorzenia (astma) mogą mieć wpływ na sytuacje finansową skarżącej. Osoby zdolne do pracy w warunkach pracy chronionej, nie mają swobodnej możliwości podjęcia dodatkowego zajęcia, osiągniecia dodatkowych dochodów, zaś ich wydatki z uwagi na stan zdrowia przewyższają wydatki w gospodarstwach domowych osób zdrowych. Stąd nie adekwatne do stanu sprawy są twierdzenia organu, że z faktu swoich trudności w spłacie zobowiązań podatkowych za poprzednie lata, skarżąca nie wyciągnęła żadnych wniosków w celu polepszenia swojej sytuacji materialnej. Wymaga ponadto podkreślenia fakt, że w sprawach o umorzenie zaległości podatkowej, organ ocenia, aktualną na datę podejmowania rozstrzygnięcia, sytuację życiową w tym majątkową wnioskodawcy. Rozpatrując wniosek o przyznanie ulgi podatkowej organ nie może ograniczać się tylko do wskazania wysokości dochodów i wydatków bez zbadania i oceny czy środki pozostałe wystarczają na zaspokojenie bieżących, koniecznych potrzeb zobowiązanej, które ze względu na stan zdrowia są z reguły odmienne, niż pozostałych członków społeczeństwa. Organ nie odniósł się do wskazanych okoliczności mogących mieć wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącej a tym samym ocenę wystąpienia przesłanki ważnego interesu podatnika. Dopiero rozważenie wszystkich okoliczności sprawy, przede wszystkim porównanie dochodów i wydatków przy uwzględnieniu potrzeb wynikających ze stanu zdrowia i sytuacji rodzinnej skarżącej, wielkości zaległości podatkowej, pozwali na ocenę czy odmowa przyznania ulgi podatkowej nie stanowi zagrożenia egzystencji podatnika. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 listopada 2004 r. I FSK 1185/04 podkreślił, że jeżeli podatnik pobiera zasiłki z pomocy społecznej, to dokonując oceny interesu społecznego, organ podatkowy powinien odpowiedzieć na pytanie, czy w słusznym interesie publicznym jest dochodzenie odsetek od zaległości podatkowych oraz nierozkładanie na raty spłaty zadłużenia od podatnika, którego jedynym źródłem dochodu są zasiłki z pomocy społecznej. Treść zaskarżonej decyzji nie wskazuje na to, aby organ w powyższy sposób postrzegał rozumienie interesu publicznego. A takie właśnie rozumienie jednej z przesłanek zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań, powinno znaleźć zastosowanie w stanie faktycznym tej sprawy. Jak wynika z materiału dowodowego M. K. utrzymuje się wyłącznie z zasiłków z pomocy społecznej. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie zabrakło zatem, wyważenie interesu publicznego z indywidualnym i co za tym idzie odniesienia się przez organ odwoławczy - w kontekście przesłanki interesu publicznego - do znikomych możliwości finansowych skarżącej. Z konstytucyjnej zasady sprawiedliwości wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP wynika między innymi odwołanie się do minimum bezpieczeństwa socjalnego, także zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli (wyrok TK z 22 czerwca 1999 r. sygn. akt K 5/99). Wobec powyższego organ winien ustalić czy z punktu widzenia interesu publicznego korzystniejsze jest dochodzenie należności kosztem innych ważnych społecznie wartości czy też odstąpić od ich dochodzenia. Ustalenie bowiem przez organ przesłanki "interesu publicznego" winno wiązać się z koniecznością ważenia relacji w płaszczyźnie konstytucyjnego obowiązku płacenia podatku z uwzględnieniem wartości dla których od tego obowiązku można odstąpić. Brak rozważenia w niniejszej sprawie możliwości finansowych skarżącej przy ocenie ważnego interesu podatnika i nienależyte rozpatrzenie przesłanki interesu publicznego stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej określonej w art. 122, a skonkretyzowanej w art. 187 § 1 oraz zasady swobodnej oceny dowodów – art. 191 Ordynacji Podatkowej. Mając na uwadze zaprezentowane wyżej stanowisko Sądu, organ podatkowy w przeprowadzonym ponownie postępowaniu dokona wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w aspekcie spełnienia przesłanki ważnego interesu podatnika i interesu publicznego, o którym mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji Podatkowej. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O przyznaniu adwokatowi kwoty 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na postawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm).