I SA/Ke 550/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.), Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. 1.1. Decyzją z dnia [...].,nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wyniku ponownego rozpoznania wniosku M. S. zwanego dalej skarżącym, o umorzenie należności z tytułu składek utrzymał w mocy wydaną decyzję z dnia [...] r. nr [...]., którą umorzono skarżącemu część zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie: społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Prac w łącznej wysokości 9.325,79 zł i odmówiono umorzenia pozostałej zaległości w części obejmującej kwotę 9 020,95 zł. 1.2. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dokonane ustalenia w sprawie. Wskazał że, na koncie rozliczeniowym skarżącego powstało zadłużenie za okres 10/2001-12/2002. W wyniku wniosku skarżącego z dnia 16.06.2011r. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy organ decyzją z [...] r. nr [...] umorzył częściowo skarżącemu zaległości składkowe tj. na ubezp. społeczne w kwocie 6 745,15 zł, na ubezp. zdrowotne w kwocie 1 761,58 zł, na Fundusz Pracy w kwocie 819,06 zł, odmawiając umorzenia pozostałej, wyżej wskazanej kwoty zaległości. Organ ustalił, że pierwotny wniosek o umorzenie zaległości skarżący motywował trudną sytuacją finansową i złym stanem zdrowia. Nadto ustalił, że skarżący prowadzi indywidualne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w domu drewnianym stanowiącym własność jego brata, dom ten użytkuje nieodpłatnie, ponosząc jedynie koszty wynikające ze stałych opłat, na które składają się: prąd - 70 zł/m-c, woda - 30,00 zł/m-c, gaz z butli - 50,00 zł/m-c, telefon - 100,00 zł/m-c, opał - ok. 1 200,00 zł/ w sezonie grzewczym. Dodatkowo ponosi koszty związane z leczeniem, które skarżący określił na kwotę ok. 150,00 zł miesięcznie. Skarżący leczy się stale na cukrzycę i schorzenia urologiczne, wymaga stałego leczenia i systematycznego przyjmowania leków. Ustalono także, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej i nie jest nigdzie zatrudniony. Jego jedyny dochód stanowi świadczenia - renta strukturalna otrzymywana z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości netto ok. 1 000,00 zł która jest w części zajęta w związku z prowadzonym z niej egzekucją administracyjną w związku z zaległościami wobec ZUS. Skarżący jest właścicielem: nieruchomości gruntowej w postaci lasu o pow. 0.63 ha oraz ruchomość w postaci samochodu osobowego marki Renault Clio z 1994 r. Wg oświadczenia skarżącego organ ustalił, że poza składkowymi wobec ZUS, nie posiada innych zobowiązań. Dokonane ustalenia w opinii organu wskazywały, że w sytuacji skarżącego nie występuje stanu całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585, ze zm.)zwana dalej [u.s.u.s.] od którego uzależniona jest podstawowa możliwości umarzania zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Organ decyzją z dn. 19 sierpnia 2011r. umorzył jednak skarżącemu cześć zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365)., które umożliwiają umorzenie zaległości, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wskazał nadto, że w związku wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie przedłożył nowych, nieznanych w postępowaniu przed organem pierwszej instancji okoliczności i dowodów w sprawie, oprócz dwóch kserokopii recept na wykup leków wystawionych przez lekarza endokrynologa, co uznał za dowód na uprzednio udowodnioną w oparciu o dokumentację lekarską okoliczność choroby skarżącego i konieczności przyjmowania leków. 1.3. Odnosząc się do motywów wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym domagał się umorzenia zaległości w całości, motywując, że spłata pozostałej zaległości w systemie ratalnym spowodowałaby dla niego ciężkie skutki, pozbawiające go możliwości zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, organ uznał że sytuacja materialna, bytowa i zdrowotna skarżącego jest dość trudna, co uzasadniało częściowe umorzenie istniejących zaległości oraz częściowe zwolnienie spod egzekucji środków na rachunku bankowym. Niemniej jednak organ wskazał, że, sprzedaż lub dzierżawa posiadanego lasu przysporzyłaby skarżącemu środków finansowych na spłatę pozostałej części zadłużenia. Organ podkreślił przy tym, że umorzenie zaległości ma charakter fakultatywny, co bezpośrednio wypływa z zapisu art. 28 u.s.u.s. Zdaniem organ oznacza to, że zakład może umorzyć należności, ale nie jest to obligatoryjne Rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze uznania, co oznacza, że decyzja o umorzeniu należy do organu orzekającego na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wynikających z niego okoliczności indywidualnego przypadku. Jednocześnie podkreślił, że system ubezpieczeń społecznych ma charakter powszechny i oparty jest na zasadzie solidaryzmu, co powoduje, że w przypadku, gdy świadczenia w postaci składek na określone fundusze nie są odprowadzane, ciężar ich uiszczenia przerzucany jest na ogół społeczeństwa. Trudno zatem oczekiwać, aby zakład uznał za zasadne, by inni ubezpieczeni pokrywali zadłużenie tych nie płacących należności. 1.4. Organ dokonał także analizy przeprowadzonego postępowania pod względem formalnych, wskazując że nie zaistniały naruszenia postępowania uzasadniające uchylenie bądź zamianę pierwotnej decyzji. Organ wskazał przy tym że skarżącemu zostało zapewnione prawo do czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu, a ustalenia dotyczące sytuacji skarżącego zostały dokonane w sposób wyczerpujący i posiadają oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. 2.1. Powyższa decyzja została zaskarżona, przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, pismem z dnia 31 października 2011r. nazwanego odwołaniem, które w związku z wniesieniem do oddziału ZUS w Kielcach w terminie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na przedmiotową decyzję, zostało uznane jako skarga o której mowa w art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a. W wywiedzionej skardze skarżący wnosi wyłącznie o umorzenie istniejących zaległości z tytułu nieopłaconych skałek na ubezpieczenia wraz z odsetkami. Skarżący w treści skargi nie sformułował, żadnego zarzutu względem zaskarżonej decyzji. W treści skargi wskazała, ze zaległość powstała w wyniku zaniechania wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej, prowadzonej a zaprzestanej działalności gospodarczej, której czynności dokonał dopiero w styczniu 2003r. Skarżący opisał sytuację materialna i osobistą w jakiej się obecnie znajduje, która pokrywa się z ustaleniami dokonanymi przez organ. Wskazał miedzy innymi, że utrzymuje się z o renty w wysokości 1 000,00 zł miesięcznie, która jest zajęta w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym z wniosku ZUS-u. Zamieszkuje w domu brata, sam jest właścicielem lasu który wykorzystuje do zapewnienia opału, a nadto posiada 16 letni samochód. Wskazał także na ponoszone wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, uznał, że posiada zadłużenie wobec sąsiadów w kwocie 2 000, 00 zł i po opłaceniu bieżących należności na życie zostaje mu parę groszy. Odwołał się także do zgromadzonej w aktach administracyjnych sprawy dokumentacji medycznej wskazującej na jego zły stan zdrowia odkreślając, że nie stać go na wizyty u lekarza. Skarżący wskazał, że nie jest w stanie spłacać zaległości wobec ZUS w ratach w wysokości 400,00 zł 2.2. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Skarga jako bezzasadna, podlega oddaleniu. 3.1. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako [ p.p.s.a.] Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy p.p.s.a., zaskarżona decyzja ulec winna uchyleniu, gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. 3.2. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów, które skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Przy czym stan faktyczny nie kwestionowany przez skarżącego, ustalony przez organy obu instancji znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Dlatego ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe. 3.3. W związku z wnioskiem zawartym w skardze o umorzenie zaległości należy wyjaśnić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że system kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu, w uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (II UZP 6/2004 OSNP 2004/16 poz. 285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, a mianowicie czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do wyłącznej kompetencji organu. Sąd nie stosuje prawa materialnego a tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa może wyeliminować zaskarżoną decyzje z obrotu prawnego. Z powyższych względów wniosek w tym zakresie nie może być rozpatrywany przez Sąd. 3.4. Uwzględniając jednak treść art. 134 § 1 p.p.s.a. wskazujący, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, mimo braku zarzutów skarżącego względem zaskarżonej decyzji dokonał jej kontroli pod względem zgodności z prawem. Sąd zbadał, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 K.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 Kp.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 K.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 K.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że organy obu instancji analizowały sytuację skarżącego w kontekście wskazanych wyżej przepisów. W związku z wnioskiem skarżącego o całkowite umorzenie zaległości po wydaniu pierwotnej decyzji umarzającej zaległość w części i odmawiającej skarżącemu umorzenia zaległości w części obejmującej kwotę 9 020,95 zł organ dokonał powtórnej analizy sytuacji skarżącego i zajął własne stanowisko w sprawie opierając je o zgromadzony materiał dowodowy. W dokonanych rozważaniach organ wskazał na brak w sytuacji skarżącego stanu całkowitej nieściągalności zaległości o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.. Twierdzenie to oprał o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy. Organ wskazał, przy tym, że skarżący mając możliwości aktywno działania w sprawie nie wykazał na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy aby jego sytuacja materialna uległa zmianie, uzasadniającej stwierdzenie całkowitej nieściągalności zaległości. Wobec tego uznać należy, że odpadła podstawowa przesłanka pozwalająca organowi na rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych także wyczerpująco w ramach swobody uznania z jednej strony oraz zasady racjonalności dysponowania środkami publicznymi jakim są środki w ramach systemu ubezpieczeń społecznych dokonał rozważań w zakresie słusznego interesu obywatela oraz interesu społecznego, podkreślając mechanizm funkcjonowania ubezpieczeń społecznych i obowiązującej w nim zasady solidaryzmu ubezpieczonych za brak opłacania składek przez innych obywateli. Podkreślenia wymaga bowiem, że uwzględniając cele, na które są przeznaczane wpłacane składki, ZUS zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem zaległości z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie, takie stanowisko zajął WSA w Warszawie w wyroku z 29.10.2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1853/07 (LEX nr 492246) oraz w wyroku z dnia 23.10.2007 r. w sprawie sygn. akt: V SA/Wa 1368/07 (LEX nr 492274), por. także wyrok NSA z dnia 13.12.2007 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 264/07 (LEX nr 494281), gdzie wskazuje na konieczność uwzględniania w sprawach umarzania składek na ubezp. społ. ważnego interesu obywatela oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. 3.5. Odnosząc się z kolei do przesłanek wynikających z § 3 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne podkreślić należy, że zakład w postępowaniu o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek bada z urzędu możliwość wystąpienia określonych w nim przesłanek t.j. czy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawca nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ, w oparciu o zebrany materiał dowodowy rozważył możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie występują przesłanki, o których mowa w przywołanym rozporządzeniu. Jak wynika z akt sprawy, organy i w tym zakresie poczyniły stosowne ustalenia. Rozważono zarówno sytuację życiową i materialną skarżącego. Dokonana w zaskarżonej decyzji ocena zgromadzonych w sprawie dowodów pod kątem przesłanek uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności, nie nosi znamion dowolności. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy w sposób logiczny i spójny uzasadnił, że zebrany materiał dowodowy nie wykazał, a opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ przedstawił okoliczności, które świadczą o tym, że wydając decyzję nie przekroczono granic swobodnego uznania. W konsekwencji w ocenie Sądu, organ odwoławczy nie naruszył zasad prowadzenia postępowania, podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, bowiem organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa. Przed wydaniem decyzji umożliwił stronie zapoznanie i wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Niezadowolenie skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie oznacza, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił