I SA/Ke 558/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku Stowarzyszenia w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia w K. na uchwałę Rady Miasta Kielc z dnia 26 lipca 2012 r. nr XXXI/571/2012 postanawia: oddalić wniosek. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze Stowarzyszenie z siedzibą w K. ("stowarzyszenie") wniosło o uznanie za nieważną sesji Rady Miasta Kielce z dnia 26 lipca 2012 r. oraz wszystkich podjętych na tej sesji uchwał. Wskazało, że ww. sesja została zwołana z naruszeniem § 37 statutu miasta Kielce, gdyż porządek obrad został opublikowany na stronie internetowej magistratu w dniu 19 lipca 2012 r., a powinien zostać opublikowany w dniu 18 lipca 2012 r. W związku z tym, że stowarzyszenie wniosło skargi na wszystkie podjęte podczas sesji w dniu 26 lipca 2012 r. uchwały w jednym piśmie, zarządzono ich rozdzielenie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi stowarzyszenie złożyło wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, jego członkowie pracują społecznie na rzecz mieszkańców miasta Kielce i nie posiadają środków finansowych i majątku. Wnioskodawca wskazał, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, wartość środków trwałych, zysk za ostatni rok obrotowy oraz stan konta na rachunku bankowym wynoszą 0 zł. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek stowarzyszenia. W sprzeciwie od tego postanowienia wskazano, że wnioskodawca nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie jak i w pozostałych 23 sprawach. Łączna opłata w sprawie uznania sesji za nieważną wynosiłaby, bez uwzględnienia pomocy prawnej, 7200 zł. W ocenie autora sprzeciwu fakt nieprowadzenia przez stowarzyszenie działalności gospodarczej i nie posiadania w obecnej chwili środków finansowych, uzasadnia wystąpienie o zwolnienie z kosztów sądowych. Nie zgodził się natomiast ze stanowiskiem referendarza sądowego o hipotetycznych możliwościach stowarzyszenia zdobycia środków finansowych. Podniesiono ponadto, że skargi dotyczą całej społeczności miasta, która musi stosować się do uchwał Rady Miejskiej podjętych z naruszeniem prawa. Zadaniem sądów administracyjnych jest kontrola jednostek administracji publicznej i samorządowej co oznacza, że Skarb Państwa, nie poniesie uszczerbku bowiem poniesione koszty służą celom do jakich sąd administracyjny został powołany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej jako "ustawa p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 ustawy .p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przedmiotowej sprawie wnioskodawcą jest stowarzyszenie (osoba prawna), które wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązek ten dotyczy także skarżącego stowarzyszenia, pomimo prowadzenia przez niego działalności non profit. Prowadzenie takiej działalności nie jest bowiem automatyczną przesłanką do zwolnienia od kosztów postępowania sądowego. W art. 239 ustawy p.p.s.a zostały enumeratywnie wymienione podmioty ustawowo zwolnione od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, wśród których nie ma organizacji prowadzących działalność non profit. Co więcej stowarzyszenie ma nawet obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (zob. postanowienia NSA z dnia 11 lipca 2012 r. sygn. akt II OZ 592/12, z dnia 1 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 123/12, z dnia 30 października 2009 r. sygn. akt I OZ 1011/09; dostępne na www.cbois.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu stowarzyszenie nie wykazało spełnienia przesłanek określonych w powołanym wyżej przepisie. W świetle postanowień § 8 statutu skarżącego stowarzyszenia, jego celem jest m.in. przedkładanie projektów, opinii, sugestii dotyczących ważnych przedsięwzięć i problemów społecznych organom administracji sądowej i samorządowej, aktywne zwalczanie zjawisk patologicznych w organach władzy publicznej. W związku z tym Sąd stwierdził, że niewątpliwie tego rodzaju działalność wiąże się z inicjowaniem przez stowarzyszenie sporów sądowych, czego dowodem jest niniejsza sprawa sądowoadministracyjna oraz inne równolegle toczące się sprawy (od sygn. akt I SA/Ke 551/12 do I SA/Ke 557/12 i od sygn. akt II SA/Ke 674/12 do sygn. akt 689/12). Stowarzyszenie w dążeniu do realizacji swoich celów winno więc zapewnić sobie środki potrzebne na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe Sąd poddał analizie znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, w których stowarzyszenie wskazało, że sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ich przechowywania określają zapisy statutu stowarzyszenia w § 44 i § 45, z których wynika, że majątek stowarzyszenia powstaje: a) ze składek członkowskich, b) darowizn, spadków i zapisów, c) dotacji i ofiarności publicznej, d) wpływów z działalności statutowej. Wszelkie środki pieniężne mogą być przechowywane wyłącznie na koncie stowarzyszenia. Zarząd dysponuje zaliczkami na bieżące finansowanie bieżących zobowiązań stowarzyszenia. Wysokość składki rocznej została ustanowiona uchwałą zarządu z dnia 23 marca 2012 r. i stosownie do pkt 4 uchwały stanowi kwotę 2 zł rocznie. Stowarzyszenie liczy 20 członków. Ponadto zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855), majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Z przedstawionych informacji wynika zatem, że strona ma możliwość uzyskania środków finansowych na prowadzenie działalności, w tym na prowadzenie procesów sądowych. W przypadku skarżącego stowarzyszenia natomiast roczna składka członkowska wynosi zaledwie 2 zł, co przy 20 członkach stowarzyszenia jest niewystarczające do zapewnienia realizacji działań statutowych zwłaszcza, że strona skarżąca przewiduje realizację tych działań w drodze postępowań sądowych. Zdaniem Sądu szeroko zakrojony przedmiot działalności generuje znaczne koszty działalności stowarzyszenia, związane chociażby z prowadzeniem sporów sądowych, co wobec symbolicznego majątku skarżącego stowarzyszenia (40 zł na rok) nasuwa wątpliwości co do rzetelności przedstawionych informacji w zakresie jego możliwości finansowych. Z tych względów Sąd stwierdził, że przypadek wnioskodawcy pomimo wskazania zerowego stanu rachunku bankowego, nie należy do tych wyjątkowych, uzasadniających przyznanie prawa pomocy, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie kosztów postępowania. Stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma możliwości sfinansowania tych kosztów. Skarżący nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma argument, że stowarzyszenie winno być zwolnione od kosztów sądowych, bo skoro Rada Miasta Kielce działa z naruszeniem prawa, to sąd administracyjny dokonując oceny jej działalności spełni swoje ustawowe zadania, a w konsekwencji Skarb Państwa nie poniesie uszczerbku. Zastosowanie się do powyższego poglądu w praktyce oznaczałoby, że każde postępowanie sądowoadministracyjne musiałoby być wolne od opłat, gdyż w postępowaniu tym sąd zawsze kontroluje działalność administracji publicznej, czyli zawsze realizuje swoje ustawowe cele. Ponadto w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy Sąd nie może dokonywać merytorycznego badania sprawy, a więc badać czy organ naruszył prawo. Wymaga podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie, odnosząc się do zawartych w sprzeciwie wątpliwości strony w kwestii rozdzielenia jej skargi na kilkanaście spraw, zauważyć należy, że stosownie do art. 57 § 3 ustawy p.p.s.a., jeżeli w jednym piśmie zaskarżono więcej niż jeden akt lub czynność albo bezczynność organu administracji, przewodniczący zarządza rozdzielenie tych skarg. Powyższe uregulowanie jest konsekwencją ogólnej zasady, zgodnie z którą przedmiotem zaskarżenia w konkretnym postępowaniu sądowoadministracyjnym może być tylko jedna decyzja, postanowienie, uchwała lub inny akt wydany w postępowaniu przed organami administracji. Na sesji w dniu 26 lipca 2012 r. Rada Miasta Kielce podjęła 24 uchwały, z których każda będzie kontrolowana oddzielenie. Stąd konieczność wyodrębnienia skarg, odnotowania ich pod oddzielnymi sygnaturami i wezwania do uzupełnienia braków formalnych i do uiszczenia wpisów sądowych w każdej ze spraw. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie, art. 260 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.