I SA/Ke 68/18

Dnia 7 września 2018 roku Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 7 września 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi R. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] r. [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. W sprawie ze skargi wniesionej przez R. R.na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z 29 marca 2018 r. (prawomocnym od 19 czerwca 2018 r.) odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. R. R. 6 sierpnia 2018 r. (data nadania) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Stosownie do art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) dalej: ustawa p.p.s.a., pismem z 9 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma sądowego do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, pod rygorem oddalenia wniosku poprzez: przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2017 r. oraz za miesiące od 1 stycznia 2018 r. do 31 lipca 2018 r., z tytułu prowadzonej przez RR. działalności gospodarczej przedłożenie odpisu (kopii) zeznania podatkowego jego syna D.R. za rok 2017 i stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2017 r. oraz za miesiące od 1 stycznia 2018 r. do 31 lipca 2018 r. z tytułu prowadzonej przez D.R. działalności gospodarczej; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez RR., D.R. i K.A. rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie aktualnych zaświadczeń z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o zarejestrowanych na nazwisko RR. D.R., K.A. – jako właściciela lub współwłaściciela samochodach i pojazdach (obejmujących ich markę i rok produkcji); przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazuje jako adres zamieszkania to jest S.-K., ul. Ź. 11 m. 7, udokumentowanie ponoszenia przez syna skarżącego wykazanych we wniosku wydatków na opłaty i leki przez przedłożenie stosownych dokumentów lub ich kopii – np. potwierdzenie przelewu, faktura, rachunek. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył podsumowanie KPiR za rok 2018 z działalności prowadzonej przez syna, zeznanie podatkowe PIT-36 skarżącego za 2017 r., zeznanie podatkowe PIT-36 syna za 2017 r. (puste rubryki), kopię dowodu rejestracyjnego samochodu ciężarowego, którego właścicielem jest K.A., kopię umowy najmu z 5 maja 1994 r. lokalu mieszkalnego pomiędzy skarżącym a Rejonowym Przedsiębiorstwem Gospodarki Mieszkaniowej w S., kopię faktury z 17 lipca 2018 r. wystawionej na nazwisko skarżącego przez UniNet Sp. z o.o. na kwotę 116,00 zł, kopię potwierdzeń opłat faktur za energię wystawionych na nazwisko skarżącego z terminami płatności w miesiącu lutym, maju, czerwcu, sierpniu 2018 r., kopię opłaty za czynsz za miesiąc czerwiec 2018 r., kopę paragonów z aptek z miesiąca kwietnia, maja, czerwca, sierpnia 2018 r., kopię potwierdzeń zapłaty za faktury na rzecz T- Mobile z miesiąca czerwca, lipca, sierpnia 2018 r. Ponadto skarżący oświadczył, że w 2018 r. nie prowadził działalności gospodarczej, oświadczył, że zarówno skarżący jaki jego syn i konkubina nie posiadają żadnych kont bankowych, oświadczył, że ani skarżący ani jego syn nie posiadają żadnych pojazdów, oświadczył, że przedstawione wydatki opłaca syn, a rachunków za gaz i innych, które opłaca nie zbiera. Jednocześnie skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających, że za miesiące od 1 stycznia 2018 r. do 31 lipca 2018 r. nie osiągnął dochodu i nie prowadził działalności gospodarczej, nie przedłożył zaświadczeń z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o zarejestrowanych na nazwisko RR., D.R., K.A. – jako właściciela lub współwłaściciela samochodach i pojazdach (obejmujących ich markę i rok produkcji). Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z regulacji prawnych dotyczących prawa pomocy wynika, że zasadą jest, że to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja prawa pomocy stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będąca formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 ustawy p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy podkreślić, że – jak wynika z brzmienia art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.- to na osobie fizycznej, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, że zrealizowane są przesłanki przyznania prawa pomocy. Orzekający, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 ustawy p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości orzekającego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W przypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby orzekającego o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak NSA w postanowieniu z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia pełnej dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana przez sąd na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak NSA w postanowieniach z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z 16 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). Skarżący nie uwiarygodnił w sposób wystarczający zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wezwanie, w którym wskazano konkretne dokumenty mogące stanowić dowód realizacji przesłanek z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., skarżący wykonał w ograniczonym zakresie. Skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów potwierdzających, że za miesiące od 1 stycznia 2018 r. do 31 lipca 2018 r. nie osiągnął dochodu i nie prowadził działalności gospodarczej, nie przedłożył zaświadczeń z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o zarejestrowanych na nazwisko RR., D.R., K.A. – jako właściciela lub współwłaściciela samochodach i pojazdach (obejmujących ich markę i rok produkcji). Natomiast udokumentowania ponoszenia przez syna wykazanych we wniosku wydatków na opłaty i leki przez przedłożenie stosownych dokumentów lub ich kopii – np. potwierdzenie przelewu, faktura, rachunek skarżący dokonał w sposób wybiórczy. W ocenie orzekającego, fakt selektywnego przekazania żądanych informacji o stanie majątkowym czyni niewiarygodnym powoływanie się przez stronę skarżącą na okoliczność braku możliwości płatniczych i poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Tym samym skarżący pozbawił orzekającego informacji niezbędnych do faktycznej oceny jego zdolności płatniczych. Wskazać w związku z tym należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie NSA z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). Brak precyzyjnych i pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącego może zatem w takiej sytuacji stanowić o odmowie przyznania mu prawa pomocy, na co wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie. Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest pogląd, że podmiot ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. orzeczenie NSA z 5.06.2008r., sygn. akt I FZ 236/08 publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedostarczenie wszystkich żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007r., s. 244). Nie zasługuje bowiem na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualną sytuację majątkową i możliwości płatnicze. Nie można zatem uznać, aby skarżący udokumentował czy uprawdopodobnił w sposób wyczerpujący i jednoznaczny swoją sytuację majątkową, bowiem wezwany do przedstawienia oświadczeń i dokumentów pozwalających na pozbawioną wątpliwości ocenę, obowiązek ten wykonał jedynie częściowo i w taki sposób, który nie ujawnia jego rzeczywistej kondycji majątkowej Takie działanie uniemożliwia orzekającemu ocenę, czy istotnie - w świetle przedstawionych dokumentów i oświadczeń – strona skarżąca jest osobą, nie mogącą ponieść kosztów postępowania. Co za tym idzie, okoliczność tę należy uznać za niewykazaną przez skarżącego, a wniosek oddalić. Końcowo wskazać należy, że podczas postępowania sądowoadministracyjnego skarżący terminowo dokonywał wpisów sądowych, do których był zobowiązany bez uprzedniego ubiegania się o zwolnienie w tym zakresie. Ponadto aktualnie na skarżącym nie ciążą żadne obowiązki związane z ponoszeniem kosztów sądowych, a prawo do wniosku o przyznanie prawa pomocy przysługuje skarżącemu na każdym etapie postępowania sądowadministracyjnego. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.