I SA/Ke 89/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku T.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach postanowił zwolnić T K. od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 27 listopada 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2014 r. Sąd oddalił ww. skargę. Jednocześnie z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, skarżący wniósł o zwolnienie z "kosztów za sporządzenie i doręczenie ww. uzasadnienia". Z kolei w nadesłanym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego K M. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że jest osobą ubogą, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę ani na podstawie umowy cywilnoprawnej. Nie osiąga żadnych dochodów oraz nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Stan ten trwa od około trzech lat. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, nie posiada oszczędności pieniężnych. Poza tym wnioskodawca wskazał, że jest przewlekle chory, po kilku operacjach (jaskra obu oczu), co znacznie utrudnia mu znalezienie zatrudnienia. Na potwierdzenie tych okoliczności skarżący dołączył do wniosku kserokopię orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności z dnia 19 grudnia 2013 r. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika ponadto, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z siostrą i siostrzeńcem w wieku 16 lat. Siostra jest właścicielem domu z 1970 r. o powierzchni 100 m² wraz z działką (0,15 ha). Źródłem utrzymanie skarżącego oraz osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym jest dochód uzyskiwany przez siostrę skarżącego z tytułu wynagrodzenie za pracę w kwocie 2288 zł netto miesięcznie. Niezbędne środki do życia zapewnia skarżącemu siostra ponosząc opłaty za media i dostarczając wyżywienia. Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "ustawa p.p.s.a.", wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpisów wszystkich zeznań podatkowych za 2013 r. oraz za 2012 r., bądź stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o nieskładaniu zeznań podatkowych za te lata; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia oświadczenia w tym przedmiocie; aktualnego zaświadczenia z Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o zarejestrowanych w okresie od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia 31 maja 2014 r. na nazwisko skarżącego samochodach; zaświadczenia o nieprowadzeniu działalności gospodarczej wraz ze wskazaniem daty zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej rozpoczętej w dniu 15 stycznia 2008 r. pod nazwą D.T. K.; dokumentów (kserokopii, odpisu) wskazujących, kto jest właścicielem nieruchomości w miejscowości B. ul. M oraz kto był właścicielem wskazanej nieruchomości w okresie rozpoczęcia i prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą D. T. K.; aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; oświadczenia czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie; szczegółowo wymienionych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji majątkowej żony skarżącego MK; w przypadku ustania małżeństwa T K. i M K. przedłożenie stosownych dokumentów potwierdzających ustanie małżeństwa. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył PIT – 37 za 2012 i 2013 r., zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy oraz z Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w Kielcach, zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej i decyzję o wykreśleniu z wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zawiadomienie z Urzędu Gminy i wypis z rejestru gruntów dotyczące nieruchomości w B., umowę majątkową o wyłączeniu wspólności ustawowej z dnia 14 maja 2001 r. Ponadto w piśmie z dnia 4 lipca 2014 r. "Uzupełnienie wniosku" skarżący oświadczył, że obecnie oraz w przeciągu kilkudziesięciu ostatnich miesięcy nie posiadał żadnych lokat i rachunków bankowych oraz że nie korzysta z pomocy społecznej. Wyjaśnił, że właścicielem nieruchomości w B. od 2003 r. do chwili obecnej jest M K. Poinformował również, że M. K. odmówiła kilkakrotnie udostępnienia skarżącemu żądanych przez Sąd informacji w zakresie jej sytuacji majątkowej argumentując, że z racji istniejącej między nimi faktycznej separacji i całkowitym zerwaniu więzi (prowadzenie osobnych gospodarstw domowych) oraz z uwagi na zniesioną ustawową wspólność majątkową nie będzie udostępniać żadnych dokumentów dotyczących jej osoby, jak też nie będzie wspierać jakichkolwiek zobowiązań skarżącego. Wnioskodawca wskazał ponadto, że według jego wiedzy MK. poza nieruchomością położoną w B. nie posiada innych nieruchomości. Dodał, że związek małżeński z M.K. nie został rozwiązany przez rozwód wyrokiem sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Przed przystąpieniem do oceny wniosku skarżącego należy wskazać, że prawomocnym postanowieniem z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/ Ke 89/14 skarżący został zwolniony od kosztów sądowych. Tym samym uzyskał prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które skutkuje zwolnieniem od kosztów sądowych dla całego postępowania sądowoadministracyjnego zarówno przed sądem pierwszej instancji - Wojewódzkim Sądem Administracyjnym - jak i przed sądem drugiej instancji - Naczelnym Sądem Administracyjnym, aż do jego prawomocnego zakończenia. W związku z powyższym przedmiotem rozpoznania przez Sąd pozostaje wniosek o przyznania prawa pomocy, w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, może być zastosowane kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podkreślenia przy tym wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 98/12 lex nr 1125489; z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 163/12 lex nr 1136753; z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 35/12 lex nr 1121123; z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 10/12 lex nr 1113635). Zdaniem Sądu, w świetle powyższych reguł, skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, nie posiadające żadnego majątku. Z przedstawionych przez skarżącego informacji w rzeczywistości wynika, że jego sytuacja finansowa jest trudna. Jest on bowiem bezrobotny, bez prawa do zasiłku, nie posiada majątku oraz żadnych oszczędności. Utrzymuje się jedynie dzięki pomocy siostry, u której mieszka. Uzyskiwany przez siostrę skarżącego dochód miesięczny netto to kwota 2288 zł, z którego utrzymywany jest również siostrzeniec skarżącego. Jednocześnie jednak należy wskazać, że dla oceny możliwości finansowych skarżącego istotna jest jego sytuacja rodzinna. W piśmie z dnia 4 lipca 2014 r. skarżący wskazał bowiem, że jego związek małżeński z M.K. nie został rozwiązany przez rozwód wyrokiem sądowym. Całościowa ocena sytuacji materialnej skarżącego wymaga natomiast oceny sytuacji materialnej również jego żony. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie pełna ocena sytuacji majątkowej skarżącego nie była możliwa z uwagi na nieprzedstawienie, mimo podejmowania próby ich uzupełnienia w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a., informacji dotyczących sytuacji majątkowej żony wnioskodawcy (poza faktem, że posiada nieruchomość w B.). Jako przyczynę braku przedłożenia tych informacji skarżący wskazał na odmowę ich udzielenia przez M.K. z uwagi na prowadzenie osobnych gospodarstw domowych oraz zniesioną ustawową wspólność majątkową. W związku z powyższym wymaga wyjaśnienia, że rozdzielność majątkowa, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nieujawnienie sytuacji majątkowej żony skarżącego nie pozwala na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podsumowując Sąd stwierdził, że przedłożone przez skarżącego dokumenty nadal nie są wystarczające i budzą wątpliwości, co do jego rzeczywistych możliwości finansowych. Sytuacja taka skutecznie uniemożliwia Sądowi ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.