I SO/Ke 1/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk – Stępniak Asesor WSA Andrzej Mącznik po rozpoznaniu 18 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o wyłączenie sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w sprawie ze skargi S. T. o sygn. akt I SA/Rz 646/23 na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z 16 października 2023 r., nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 rok postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziów i asesora sądowego orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie w osobach: Jacka Boratyna, Małgorzaty Niedobylskiej, Grzegorza Panka, Piotra Popka, Jacka Surmacza, Tomasza Smolenia, Jarosława Szaro, Kariny Gniewek-Berezowskiej, Piotra Godlewskiego, Magdaleny Józefczyk, Joanny Kłoda-Szeligi, Macieja Kobaka, Elżbiety Mazur-Selwy, Marii Mikolik, Ewy Partyki, Jerzego Solarskiego, Stanisława Śliwy, Pawła Zaborniaka, Joanny Zdrzałki - od rozpoznania sprawy sygn. akt I SA/Rz 646/23. S. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z 16 października 2023 r., nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 rok. W toku rozpoznawania sprawy, pismem z 29 grudnia 2023 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie: 3 stycznia 2024 r.), ustanowiony pełnomocnik – syn skarżącej P. T. wniósł o wyłączenie od rozpoznania spraw: I SA/Rz 646/23, I SA/Rz 647/23, I SA/Rz 648/23 wszystkich sędziów i asesorów sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Powyższy wniosek uzasadnił tym, że w ocenie skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie nie jest sądem w rozumieniu art. 175 Konstytucji, ponieważ nie sprawuje kontroli działalności administracji publicznej zgodnie z treścią art. 184 w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji. Przywołując wyroki wydane w sprawach o sygn. akt II SA/Rz 1245/17, II SA/Rz 2260/20 oraz dane personalne sędziów biorących udział w orzekaniu, zarzucił sędziom, że nie dokonali kontroli działalności administracji publicznej. Wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie nie wziął pod uwagę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w J. VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w L., naruszając podstawową zasadę demokratycznego państwa prawnego – praworządność. Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że nieprawomocna decyzja organu dowodowo jest ważniejsza od treści księgi wieczystej i prawomocnego postanowienia sądowego, co daje mu podstawę do stwierdzenia, że Sąd ten nie jest sądem. Dodał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie podczas procesu orzekania pominął wszelkie dokumenty stanowiące podstawę do ustalania granic i ustalił granice na podstawie betonowych słupków wkopanych na działce skarżącej przez zarządcę działki Skarbu Państwa. Wskazał, że doszło do sytuacji, w której funkcjonują w systemie prawnym dwa prawomocne orzeczenia sądowe dotyczące stanu prawnego nieruchomości skarżącej – Sąd Rejonowy w J. ustalił powierzchnię działki nr [...] na [...] ha, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na [...] ha (zaakceptowanym przez NSA wyrokiem z 13 października 2023 r., I OSK 2659/20). Przytaczając orzecznictwo Sadu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że NSA zmieniło swoją ugruntowaną linię orzeczniczą i uznało, że możliwe jest ustalenie w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym innego przebiegu granicy, niż to uczynił sąd powszechny w postępowaniu cywilnym. Skarżąca nie jest równo traktowana przez organy władzy publicznej, jest dyskryminowana, naruszane są jej podstawowe prawa człowieka, w tym do rzetelnego sądu. Wyjaśnił także, że skarżąca wolałaby, by sędziowie nie kierowali się chęcią zemsty za złożenie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa przez sędziów WSA w Rzeszowie biorących udział w wydaniu wyroku z 18 sierpnia 2021 r., II SA/Rz 685/21. W ocenie skarżącej brak bezstronności, niezależności, niezawisłości, nieskazitelności charakteru pozostałych sędziów WSA w Rzeszowie jest oczywisty, na co wskazuje fakt rozdzielenia skargi skarżącej na 3 skargi przez Prezesa WSA w Rzeszowie. Dodał, że skarżąca nie ma zaufania do sędziów z WSA w Rzeszowie, nie ma wątpliwości co do ich rażącej stronniczości, sprzyjaniu organom władzy publicznej, pomijaniu argumentacji skarżącej. Wskazani we wniosku skarżącej sędziowie i asesor sądowy orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie pisemnie oświadczyli, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawanej sprawie. Postanowieniem z 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt I GW 1/24, Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie objętych nim sędziów i asesora sądowego nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego ma na celu zagwarantowanie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie, to znaczy ma zapewnić, aby na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu osobiste zapatrywania i uprzedzenia osoby biorącej udział w jego podjęciu. Zgodnie z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako p.p.s.a., wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy lub na wniosek strony. Stosownie do art. 18 § 1 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (§ 2), a sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy (art. 22 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 22 § 3 p.p.s.a. w razie gdy sąd administracyjny, o którym mowa w § 1, nie może podjąć postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów, Naczelny Sąd Administracyjny wyznacza inny sąd do rozpoznania wniosku. Stosownie do treści art. 22 § 2 p.p.s.a. postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia. W szczególności nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie lub stronniczo. Podobnie subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (por. postanowienie NSA: z 18 stycznia 2013 r., I OZ 995/12; z 19 listopada 2010 r., II FZ 593/10; z 9 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 607/09). Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że podniesienie zarzutów o kierowaniu się przez sędziego uprzedzeniami, co do określonych kategorii osób, nie może być podstawą przyjęcia twierdzenia, że mamy do czynienia z iudex suspectus w sytuacji, gdy argumentem na tę okoliczność jest wyłącznie podanie przykładów spraw, w których sędzia oddalił lub odrzucił skargi strony. Nawet fakt wielokrotnego wydania niekorzystnych dla strony rozstrzygnięć przez tego samego sędziego nie oznacza, że sędzia utracił przymiot bezstronności. Podobnie podważenie przez stronę prawidłowości sposobu procedowania, przygotowywania sprawy do rozpoznania i rozstrzygnięcia, nie uzasadnia w sposób wiarygodny istnienia uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego, działającego w ramach zagwarantowanej konstytucyjnie niezawisłości, natomiast może być kwestionowane instancyjnie (tak WSA w Białymstoku w postanowieniu z 24 marca 2010 r., II SA/Bk 108/10). Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (tak NSA w postanowieniu z 16 stycznia 2013 r., II OZ 1174/12). W orzecznictwie wskazuje się także, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, jak też orzekającego w danej jednostce organizacyjnej, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania, co do bezstronności sędziego. Wobec powyższego wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji we wniosku (postanowienie NSA z 15 września 2008 r., II FZ 397/08). Z przywołanych regulacji prawnych wynika, że instytucja wyłączenia sędziego - zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony - jest istotną gwarancją procesową. Co ważne, oceny wniosku dokonuje się na tle konkretnej sprawy, a zadaniem wnioskodawcy jest wykazanie okoliczności uzasadniających twierdzenie, że wyznaczony do załatwienia sprawy sędzia pozostaje w relacjach budzących wątpliwości co do jego bezstronności w sprawie. Do uwzględnienia wniosku nie wystarczy jednak subiektywne przekonanie wnioskodawcy o braku bezstronności sędziego. Samo niezadowolenie ze sposobu procedowania danego sędziego nie uzasadnia bowiem uznania zasadności twierdzenia o braku bezstronności po stronie osób orzekających, zwłaszcza że zapadłe orzeczenia mogą zostać poddane kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wnioskodawca powinien wskazać takie okoliczności, które obiektywnie wzbudziłyby wątpliwości w tej mierze. W świetle powołanego orzecznictwa i przytoczonych przepisów sąd rozpoznający wniosek uznał, że brak jest w sprawie podstaw do uwzględnienia żądania skarżącej i wyłączenia wymienionych w treści wniosku sędziów i asesora sądowego, orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie. Skarżąca nie podała bowiem jakichkolwiek okoliczności, które - po uprzednim ich uprawdopodobnieniu - mogłyby stanowić przesłankę wyłączenia. Wniosek skarżącej ogranicza się jedynie do wyrażenia subiektywnej opinii, że w niniejszej sprawie zachodzą wątpliwości co do bezstronności wymienionych we wniosku sędziów, z uwagi na to, że brali udział w wydaniu niekorzystnych da niej orzeczeń: wyroków w sprawie II SA/Rz 1245/17 oraz w sprawie II SA/Rz 226/20. Ponadto, zdaniem skarżącej uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów mogą wynikać z chęci zemsty za złożenie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa polegającego na wydaniu wyroku w sprawie II SA/Rz 685/21, ze skargi P. T.. Z kolei brak bezstronności w stosunku do pozostałych sędziów jest oczywisty z potrzeby zemsty. Wskazane przez skarżącą okoliczności stanowią jej subiektywne przekonanie o postawie sędziów i są uzasadnione negatywnym dla niej wynikiem spraw toczących się przed WSA w Rzeszowie. Tym samym podniesione we wniosku o wyłączenie wskazanych w nim sędziów i asesora sądowego argumenty skarżącej nie uzasadniają zastosowania omawianej instytucji wyłączenia. Powtórzyć trzeba, że podnoszone argumenty nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie, ponieważ skarżąca nie wskazała nie tylko żadnych dowodów mogących uprawdopodobnić formułowane zarzuty, ale także obiektywnych okoliczności potwierdzających jej twierdzenia, a tym samym mogących uzasadnić wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów i asesora sądowego. Odnotowania przy tym wymaga, że "uzasadniona wątpliwość", stanowiąca podstawę wyłączenia sędziego na zasadzie art. 19 p.p.s.a., oznacza wątpliwość co do bezstronności sędziego, wynikającą z obiektywnych powodów, pozostających w związku przyczynowym z powstaniem oceny, że w tych okolicznościach sędzia (asesor) może okazać się nieobiektywny (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2010, s. 82). W konsekwencji raz jeszcze podkreślić trzeba, że samo osobiste przeświadczenie o braku bezstronności sędziów oraz asesora sądowego oraz odczucie skarżącej, że jest dyskryminowana i pozbawiana przysługujących jej praw, bez wskazania w tym zakresie okoliczności, które w sposób przekonujący skutecznie uwiarygodniłyby stawiane zarzuty, nie stanowi wystarczającej przesłanki do wyłączenia sędziów i asesora sądowego na podstawie art. 19 p.p.s.a. Dalej wskazać należy, że z wyjaśnień zawartych w oświadczeniach złożonych przez sędziów i asesora sądowego orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie, których dotyczy wniosek i którzy wymienieni zostali w sentencji postanowienia, wynika że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawanej sprawie. Natomiast skarżąca nie podała we wniosku okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonych oświadczeń. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 22 § 2 i 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziów i asesora sądowego wymienionych w sentencji postanowienia.