II SA/Ke 1046/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2017r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody z dnia w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania B. A., utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Pismem z dnia 5.11.2015r., skierowanym do organu I instancji, C. A. wniosła o wymeldowanie B. A. z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości [...], wskazując że jej mąż (z którym jest w trakcie sprawy rozwodowej) mieszka w [...] przy [...]. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Burmistrz Miasta i Gminy [...] wydał decyzję z dnia 10.08.2016r. o wymeldowaniu B. A. z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości [...] – na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24.09.2010r. o ewidencji ludności. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł B. A., wskazując że opuszczenie ww. nieruchomości nie miało charakteru dobrowolnego, gdyż został pozbawiony dostępu do domu – wobec wymiany przez żonę zamków w drzwiach. Ponadto, nieobecność strony w domu ma jedynie charakter przejściowy i związana jest z konfliktem rodzinnym, a obecnie toczy się postępowanie sądowe dotyczące przywrócenia naruszonego posiadania. Wojewoda, wydając opisane na wstępie rozstrzygnięcie, wskazał że brak cechy dobrowolności opuszczenia lokalu nie zawsze stanowi przeszkodę do wymeldowania. Za równoznaczne z opuszczeniem lokalu uznaje się także sytuacje, w której osoba dotychczas zameldowana nie została do mieszkania dopuszczona, jeżeli osoba ta nie wyczerpała środków prawnych w celu przywrócenia naruszonego stanu posiadania lub gdy zastosowane środki prawne okazały się nieskuteczne. Analizując zgromadzony materiał dowodowy i odnosząc się do wskazanych powyżej kryteriów, organ odwoławczy potwierdził, że ustalony w sprawie stan faktyczny uzasadnia wymeldowanie B. A. z pobytu stałego z lokalu w miejscowości [...] – który przestał być dla odwołującego się miejscem pobytu stałego. Fakt niezamieszkiwania B. A. pod wskazanym adresem nie był kwestionowany przez żadną ze stron postępowania. Wszyscy przesłuchani świadkowie są zgodni, że B. A. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, wyprowadził się z przedmiotowego lokalu, zabrał swoje rzeczy osobiste, wyprowadził z posesji samochody ciężarowe i wywiózł dokumenty niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie strona bywa jedynie na podwórku (dokarmić psa), lub w garażu (zabiera rzeczy niezbędne do pracy). Świadkowie, podobnie jak wnioskodawczyni, jako miejsce pobytu odwołującego się wskazali nieruchomość znajdującą się w [...], przy ul. [...], która stanowi wspólną własność stron postępowania. Ponadto w toku postępowania uzyskano od Policji potwierdzenie – w piśmie z dnia 2.03.2016r. – że pod spornym adresem podejmowano interwencje, ale dotyczyły one nieporozumień pomiędzy stronami, nie miały zaś na celu umożliwienia zamieszkiwania stronie. Organ ustalił, że małżonkowie są w trakcie rozwodu, a B. A. wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 23.06.2016r. został uznany za winnego kierowania gróźb karalnych zabójstwa, uszkodzenia ciała i zniszczenia mienia pod adresem C. A., przy czym powołani w tej sprawie biegli stwierdzili u oskarżonego organiczne zaburzenia. Aktualnie wobec odwołującego się prowadzone jest postępowanie dotyczące znęcania się nad C A. Z kolei w toku postępowania odwoławczego uzyskano także postanowienie Prokuratury Rejonowej w [...] z dnia 21.09.2016r. o zastosowaniu wobec B. A. środków zapobiegawczych w postaci dozoru policji, nakazu opuszczenia domu mieszkalnego, zakazu zbliżania i kontaktowania się z wnioskującą o wymeldowanie. Organ odwoławczy, odnosząc się do złożonego przez stronę pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania (oddalonego wyrokiem z dnia 23.06.2016r. o sygn. akt [...]) wskazał, że samo wystąpienie z takim powództwem sprawia, co prawda, że doszło do wykorzystania przysługującego środka prawnego zmierzającego do przywrócenia posiadania spornego lokalu. Jeżeli jednak powództwo okazało się nieskuteczne, to nie może stanowić podstawy do odmowy wymeldowania. Ponadto, w niniejszej sprawie to nie samo oddalenie przedmiotowego powództwa, ale treść i przywołane w ww. wyroku zeznania B. A., w połączeniu ze zgromadzonym materiałem dowodowym, były wystarczającym dowodem, że strona nie planuje ostatecznie zorganizowania swojego centrum życiowego w miejscowości [...]. Jak zeznał bowiem przed Sądem Rejonowym odwołujący się "po ewentualnym rozwodzie i podziale majątku zamierza wyprowadzić się z [...], ale obecnie chce mieć dostęp do tego budynku mieszkalnego, bo ma do tego prawo". Ze względu na powyższe, jak również uwzględniając: - stosunki panujące między stronami, tj. narastający konflikt, rozwód, sprawy karne i cywilne, fakt że wnioskodawczyni nie wyraża zgody na zamieszkanie męża oraz podjęte wobec odwołującego środki zapobiegawcze, - długotrwały stan faktyczny, w którym B. A., będąc zameldowanym na pobyt stały w lokalu w miejscowości [...], rzeczywiście tam nie mieszka, przebywając w tym czasie w innym lokalu Wojewoda stwierdził, że ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny nosi znamiona trwałości, skutkując wydaniem decyzji o wymeldowaniu w oparciu o art. 35 ww. ustawy. Organ wskazał przy tym, że logika i doświadczenie życiowe nakazują uznać, że brak jest obiektywnej możliwości powrotu strony do spornego lokalu, a wyrażane w tym zakresie deklaracje mają charakter subiektywny i pozbawione są obiektywnych możliwości realizacji. Odnosząc się do kwestii własności spornego lokalu, pozostawienia tam rzeczy osobistych, dokumentów służbowych, czy prowadzenia działalności gospodarczej, organ wyjaśnił, że zameldowanie nie stanowi tytułu prawnego do lokalu, a wymeldowanie nie oznacza utraty uprawnień do lokalu. Niezależnie od powyższego Wojewoda zwrócił uwagę, że w trakcie postępowania organ I instancji wielokrotnie uchybił wymogom K.p.a. dotyczącym kwestii zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz nie uwzględnił wymagań art. 79 K.p.a. i nie zapewnił stronom czynnego udziału w przesłuchaniach świadków, jakie miały miejsce w trakcie niniejszego postępowania. Biorąc pod uwagę fakt, że w trakcie postępowania B. A. zwrócił się do organu I instancji z prośbą o kserokopię zgromadzonej dokumentacji i miał możliwość analizy tego materiału, oraz kierując się zasadą szybkości i prostoty postępowania administracyjnego (art. 12 § 1 K.p.a.), organ odwoławczy uznał, iż skoro w niniejszej sprawie: - nie pozostały okoliczności konieczne do ponownego wyjaśnienia, - materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia, - ustalony stan faktyczny jest bezsporny, to stwierdzone uchybienia nie miały wpływu na prawidłowość i treść merytorycznego rozstrzygnięcia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł B. A., zarzucając decyzji organu odwoławczego: 1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na uznaniu, że opuszczenie miejsca pobytu stałego ma charakter dobrowolny i trwały oraz że skarżący nie ma zamiaru stałego przebywania w tym miejscu i wszystkie sprawy życiowe i bytowe koncentruje on w innym miejscu zamieszkania – podczas gdy skarżący przebywa obecnie w innym miejscu jedynie z uwagi na czasowe pozbawienie możliwości zamieszkiwania w domu przez wymianę zamków wejściowych, wbrew jego zamiarowi powrotu do domu; 2. naruszenie art. 35 w zw. z art. 25 i 28 ust. 1 ustawy, popełnione w konsekwencji błędu w ustaleniach faktycznych poprzez ich zastosowanie i przyjęcie, że przesłanki do wydania decyzji zostały w niniejszej sprawie spełnione; 3. naruszenie art. 25 ust 2 w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy poprzez ich niezastosowanie i wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego, podczas gdy zmienił on tylko miejsce swojego pobytu czasowego; 4. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez nienależyte i niepełne wyjaśnienie całokształtu okoliczności faktycznych występujących w niniejszej sprawie, tj. w sposób niemający na względzie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Mając na uwadze powyższe B. A. wniósł o uchylenie wydanych w niniejszej sprawie decyzji w całości, umorzenie postępowania oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Wojewody, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o wymeldowaniu B. A. z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości [...]. U podstaw wydania przedmiotowych rozstrzygnięć legły ustalenia organów obu instancji o opuszczeniu przez skarżącego miejsca zameldowania na pobyt stały – bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Stanowisko to kwestionuje B. A., który wskazuje na brak spełnienia przesłanki dobrowolności i trwałości w opuszczeniu miejsca zameldowania. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24.09.2010r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2016r. poz. 722 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przepis ten, podobnie jak poprzednio obowiązujący w tym względzie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.), nie określa w sposób dosłowny okoliczności uzasadniających wymeldowanie danej osoby z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, czy też czasowego, ale stanowi o opuszczeniu miejsca pobytu stałego i niedopełnieniu obowiązku meldunkowego, polegającego na zgłoszeniu faktu opuszczenia lokalu organowi meldunkowemu. Z tych też względów istotną rolę w zakresie interpretacji cyt. regulacji ustawy odgrywa dorobek dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych, wypracowany na gruncie art. 15 ust. 2 poprzednio obowiązującej ustawy z 1974r. Zgodnie z jednolitym stanowiskiem judykatury przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego, w rozumieniu wymienionych przepisów jest spełniona wówczas, jeżeli opuszczenie to, po pierwsze, jest dobrowolne i, po drugie, ma charakter trwały. Odnosząc się do powołanych przesłanek Sąd w pełni akceptuje dokonaną w tym zakresie przez organy obu instancji ocenę materiału dowodowego i wykładnię przepisu art. 35 ustawy. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. Jednakże w sytuacji, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić nie tylko wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, ale również gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, V SA 108/00, V SA 3078/00, wyrok NSA z dnia 30.11.2012r., II OSK 1369/11, LEX nr 1291933; wyrok NSA z dnia 19.07.2012r., II OSK 771/11, LEX nr 1252181, wyrok WSA w Łodzi z dnia 10.01.2013r., III SA/Łd 958/12, LEX nr 1270575). Ostatnia z omawianych sytuacji zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż jakkolwiek B. A. wniósł do Sądu Rejonowego w [...] powództwo o dopuszczenie do współposiadania zabudowanej budynkiem mieszkalnym nieruchomości położonej w miejscowości [...] (k. 72), to zostało ono oddalone wyrokiem z dnia 23.06.2016r. (k. 102). W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano m. in. że, cyt: "W październiku 2015 roku pozwana wymieniła zamki w drzwiach wejściowych do budynku mieszkalnego położonego w [...] i postanowiła, że nie wpuści męża do tego domu mieszkalnego (...). Dnia 10 marca 2016 roku B. A. został przez Sąd Rejonowy w [...] uznany winnym tego, że dwukrotnie tj. w dniu 9 sierpnia 2015 roku w [...], w dniu 11 sierpnia 2015 roku w [...] kierował groźby karalne zabójstwa, uszkodzenia ciała, zniszczenia mienia pod adresem żony C. A. mając w stopniu znacznym ograniczoną zdolność do rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem. (...) B. A. ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Wiarygodne były zeznania świadków, że niemal każde spotkanie małżonków A. kończyło się awanturą. Zresztą okoliczność tą przyznaje również powód (...). B. A. zeznał, że po ewentualnym rozwodzie i podziale majątku zamierza wyprowadzić się z [...], ale obecnie chce mieć dostęp do tego budynku mieszkalnego bo ma do tego prawo (k. 66)". Ponadto, jak wynika z informacji z dnia 2.03.2016r. (k. 76), uzyskanej przez organ I instancji od Policji, pod spornym adresem wprawdzie podejmowano interwencje, ale dotyczyły one nieporozumień pomiędzy stronami – nie miały zaś na celu umożliwienia zamieszkiwania skarżącemu. Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że w aktach administracyjnych organu odwoławczego znajduje się pismo C. A. z dnia 10.10.2016r., w którym podkreśliła, że jej mąż opuścił miejsce zameldowania na pobyt stały, a jego powrót w to miejsce nie jest możliwy, gdyż zagraża jej życiu i zdrowiu – składając na tę okoliczność postanowienie Prokuratury Rejonowej w [...] z dnia 21.09.2016r. sygn. akt PR Ds. 347.2016.D. Orzeczeniem tym zastosowano wobec podejrzanego B. A. środki zapobiegawcze – nie tylko dozór policji oraz nakaz opuszczenia domu mieszkalnego na okres 3 miesięcy – ale również zakaz zbliżania i kontaktowania się z C. A. na odległość mniejszą niż 5 m. Wobec skarżącego toczy się bowiem postępowanie przygotowawcze dotyczące znęcania się nad C. A. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy także podzielić stanowisko organów obu instancji co do trwałego charakteru opuszczenia przez B. A. domu w miejscowości [...]. Okoliczność ta wynika bowiem z ustaleń poczynionych w oparciu o wszechstronnie zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy w tym m.in. wyrok SR w [...] z dnia 23.06.2016r., zeznania świadków i przesłuchania stron. Lektura akta sprawy dowodzi, że skarżący wyprowadził się z przedmiotowego lokalu, zabrał swoje rzeczy osobiste, wyprowadził z posesji samochody ciężarowe i wywiózł dokumenty niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Mieszka obecnie pod innym adresem – przy ul. [...] (która stanowi wspólną własność z C. A.), a na spornej nieruchomości bywa jedynie na podwórku by dokarmić psa, lub w garażu (zabiera rzeczy niezbędne do pracy). Reasumując, stwierdzić trzeba, że w sytuacji, gdy skarżący: - nie mieszka już w poprzednio zajmowanym domu i nie ma do niego dostępu, - wydano orzeczenie o zakazie zbliżania i kontaktowania się z żoną, która mieszka pod tym adresem, - został skazany za kierowanie gróźb karalnych zabójstwa, uszkodzenia ciała oraz zniszczenia mienia pod adresem żony, - toczy się postępowanie o znęcanie się nad żoną, - a sam skarżący w zeznaniach złożonych przed sądem powszechnym potwierdza, że "zamierza wyprowadzić się z [...]" i obecnie mieszka w innym miejscu to wszystkie powyższe okoliczności jednoznacznie potwierdzają, że B. A. opuścił przedmiotowy lokal na stałe (por. wyrok WSA w Białymstoku o sygn. akt I SA/Bk 667/16, LEX nr 2188351). W tym stanie rzeczy prawidłowo organy ustaliły, że całokształt zachowania skarżącego wskazuje, że dom w miejscowości [...] nie stanowi już dla strony centrum życiowego. W prowadzonym postępowaniu w sposób zgodny z wymogami K.p.a. (art. 7, art. 77 § 1, art. 80) zebrano pełny i obszerny materiał dowodowy, dokonując jego wszechstronnej oceny, wykazując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący opuścił miejsca zameldowania na pobyt stały w sposób wymagany do rozstrzygnięcia o jego wymeldowaniu. Z tych względów, Sąd nie znalazł podstaw, aby zarzucić organom naruszenie przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym ostatnim zakresie zauważyć należy, że skarżący nie powołuje się na naruszenia art. 10 i 81 K.p.a. Skarżący zwrócił się do organu I instancji z prośbą o kserokopię zgromadzonej dokumentacji (k. 60), w konsekwencji czego zapewniono mu możliwość zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Końcowo należy podkreślić, że ewidencja ludności ma na celu rejestrację faktów, tj. tego, czy dana osoba stale lub czasowo przebywa w określonym lokalu. Postępowanie w niniejszej sprawie nie dotyczy zatem ani praw, ani roszczeń związanych z tymi prawami, w szczególności nie determinuje ani wyniku, ani przesłanek postępowania rozwodowego, działowego, karnego lub jakiegokolwiek innego związanego z rozstrzyganiem stosunków cywilnoprawnych lub prawnokarnych. Ogranicza się ono bowiem wyłącznie do badania stanu faktycznego zakreślonego hipotezą art. 35 ustawy o ewidencji ludności i mieści się tylko w jego zakresie. W konsekwencji decyzje o wymeldowaniu nie pozbawiają uprawnień do lokalu. Organy administracji publicznej, ani sąd administracyjny dokonujący kontroli ich decyzji nie zajmują się bowiem w postępowaniu w sprawie o wymeldowanie tytułem prawnym do lokalu, będącego przedmiotem postępowania. Celem tego postępowania jest jedynie doprowadzenie stanu ewidencji ludności do zgodności ze stanem faktycznym. Skoro organy zasadnie uznały, że w niniejszym postępowaniu udowodnione zostało, że miejscem pobytu stałego skarżącego nie jest już dotychczasowe miejsce zameldowania na pobyty stały, to ich obowiązkiem było rozstrzygnięcie o wymeldowaniu strony. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.