II SA/Ke 188/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. II SA/Ke 188/22 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2022 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. C. od decyzji z [...] kwietnia 2021 r. wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego w formie pożyczki w kwietniu 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z 22 kwietnia 2021 r. A. C. zwrócił się do MOPR w K. o przyznanie zasiłku celowego w formie pożyczki na opłatę kosztów adwokata w postępowaniu przed Sądem Najwyższym (kasacja). Decyzją z 26 kwietnia 2021 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania żądanego zasiłku celowego. Ponieważ przesyłka zawierająca tę decyzję pomimo podwójnego awizowania nie została podjęta przez adresata, to zgodnie z art. 44 kpa została uznana za doręczoną 18 maja 2021 r. Termin do wniesienia odwołania upłynął więc 1 czerwca 2021 r. Z kolei odwołanie od tej decyzji A. C. złożył 1 czerwca 2021 r. Termin do wniesienia odwołania został więc zachowany. Organ II instancji podkreślił, że nie budziło sporu, że A. C. nie spełnia kryterium dochodowego określonego w przepisach, gdyż jako osoba samotnie gospodarująca uzyskuje dochód w kwocie [...]zł netto [(2.164,59 zł emerytura brutto + [...] zł dodatek pielęgnacyjny) = [...] zł dochód brutto - [...] zł zaliczka na podatek - [...] zł składka na ubezpieczenie zdrowotne - [...] zł kwota przekazywana wierzycielowi przez komornika w ramach egzekucji świadczeń alimentacyjnych)] - w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Następnie organ odwoławczy rozważył, czy w niniejszym przypadku można zastosować art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U.2021.2268), dalej zwanej: "u.p.s." Kolegium uznało, że chociaż sytuacja finansowa strony nie jest łatwa, niemniej jednak ma on stały i pewny dochód jakim jest emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Ponadto wydatki strony nie są znaczne. Oscylują bowiem w granicach [...] zł miesięcznie (48,20 zł energia elektryczna + [...] zł gaz + [...] zł telefon + [...] zł leki i leczenie) i nie obejmują czynszu za mieszkanie, gdyż ten - jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w kwietnia 2021 r. i z oświadczenia strony datowanego na ten dzień - regulowany jest przez byłą żonę odwołującego się. A. C. cierpi na schorzenia kręgosłupa i schorzenia okulistyczne i w związku z tym pozostaje pod kontrolą lekarzy. Nie posiada jednak orzeczenia o niepełnosprawności. Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że w stosunku do odwołującego nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 2 u.p.s. Za szczególnie uzasadniony przypadek przede wszystkim nie może być uznana sytuacja osobista i życiowa odwołującego, w tym w szczególności konieczność dochodzenia przed sądem swoich praw do mieszkania, zapobieżenia jego sprzedaży, chęć uzyskania satysfakcjonującego wyroku, czy pragnienie wykorzystania wszystkich dostępnych środków prawnych, w tym wniesienia kasacji od niekorzystnego wyroku i wynikająca z tego konieczność ponoszenia znacznych nakładów finansowych. Okoliczności te nie mogły, zdaniem organu, zostać zakwalifikowane jako szczególne, nadzwyczajne, nie dające się przewidzieć. Nie można bowiem uznać, że konieczność "walki" z byłą żoną o mieszkanie i ponoszenie w związku z tym znacznych kosztów, to zdarzenia mające charakter okazjonalny, nadzwyczajny, które wykraczają poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, które są aż tak drastyczne i są następstwem wielu niedających się przewidzieć wydarzeń. Zważyć bowiem według organu należy, że sprawa o mieszkanie toczy się już od 2017 r., a była żona A. C. opłaca czynsz za sporne mieszkanie, w którym nie przebywa. Niezależnie od powyższego Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji w okresie od 1.03.2021 r. do 30.04.2021 r. wydał jedynie 9 decyzji przyznających specjalny zasiłek celowy, przy czym średnia wysokość tego świadczenia wynosiła 222,50 zł. Ponadto z wniosku z 22 kwietnia 2021 r. wynika, że A. C. prowadził rozmowy z adwokatem, który zadeklarował pomoc prawną (w tym sporządzenie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego), jednak po uprzednim podpisaniu umowy i uiszczeniu kwoty 1500 zł i dlatego wnioskodawca oczekiwał przyznania świadczenia w tej wysokości. Tymczasem, z powyższych ustaleń wynika, że organ pierwszej instancji osobom, których dochód przekraczał ustawowe kryterium dochodowe, nie przyznawał świadczeń w kwocie żądanej, czy nawet zbliżonej do kwoty podanej przez odwołującego. Wreszcie - co jednoznacznie wynika z treści odwołania - 27 kwietnia 2021 r. wnioskodawca opłacił adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej. W odniesieniu do powyższego Kolegium wskazało, że zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu nie jest świadczeniem, które może stanowić rekompensatę za poniesione przez wnioskodawcę wydatki, nie może być też traktowany jako forma dofinansowania na podniesienie dotychczasowego standardu życia wnioskodawcy. Tymczasem strona żądając świadczenia w sytuacji realizacji celu, na który miało być ono przeznaczone, bez wątpienia dąży do uzyskania środków, których już nie potrzebuje. Oznacza to, że chce pobierać świadczenia wbrew celom i zasadom pomocy społecznej. Takie działanie jest nieuprawnione. Organ dodał, że A. C. pozostaje w kręgu stałego zainteresowania organu pierwszej instancji od 1997 r. W samym tylko 2021 r. był on objęty pomocą w formie bezpłatnych obiadów w barze "Jagienka" w okresie od 1.01.2021 r. do 31.12.2021 r. oraz specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów naprawy lodówki w kwocie 200 zł w miesiącu kwietniu. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, domagając się jej uchylenia, wniósł A. C.. Skarżący podniósł, że pomimo że odwołanie wniósł 1 czerwca 2021 r., to w zaskarżonej decyzji Kolegium nie podało, z jakich przyczyn została ona wydana z ponad pięciomiesięcznym opóźnieniem. Ponadto zarzucił, że organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do argumentów prawnych i faktycznych zawartych w odwołaniu, a cała argumentacja sprowadzała się do uznania "omnipotencji instytucji uznania administracyjnego". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Nie było kwestionowane, że dochód skarżącego, przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, co uniemożliwia przyznanie zasiłku celowego. W tej sytuacji organy prawidłowo rozważyły możliwość przyznania mu specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że niezdefiniowane ustawowo pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku należy pojmować jako sytuację wyjątkową. Użycie sformułowania szczególnie oznacza, że nie wystarczy ustalenie wystąpienia po stronie osoby ubiegającej się o pomoc – może nawet uzasadnionej – potrzeby udzielenia pomocy, ale muszą wystąpić nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy. Jej udzielenie musi być zatem dla osoby wnioskującej o taką pomoc czymś absolutnie niezbędnym i wyjątkowym w danej sytuacji, przy czym potrzeba ta winna być uzasadniona nie tylko z jej subiektywnego punktu widzenia, ale przede wszystkim przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów oceny. Przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por.m.in. wyroki: NSA z 27 maja 2020 r., I OSK 1363/19, I OSK 2245/19, z 25 maja 2020 r., I OSK 1890/19, wyrok WSA w Kielcach z 18 lutego 2021 r., II SA/Ke 705/20). Dokonując oceny sytuacji skarżącego w oparciu o wskazane wyżej kryteria wypracowane w orzecznictwie, które sąd orzekający w pełni akceptuje, należy podzielić stanowisko organów, że nie sposób uznać, że w kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z tak rozumianym szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o jakim mowa w art. 41 u.p.s. Za takim stanowiskiem przemawia zarówno charakter wniosku, jak również wysokość żądanego świadczenia. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Przedmiot wniosku skarżącego (opłacenie adwokata celem sporządzenia kasacji od wyroku) jak i kwota tej pomocy (1.500 zł) w żaden sposób nie wpisują się w cele pomocy społecznej, ani nie stanowią niezbędnej potrzeby. W bardzo wyrazisty sposób odbiegają przy tym w każdym aspekcie od przedstawionych przez organ I instancji w piśmie z 30 listopada 2021 r. (k.33 akt administracyjnych) kwot zasiłków celowych specjalnych wypłacanych na obszarze właściwości Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K., które przeznaczane są na dofinansowanie kosztów energii elektrycznej, gazu, opału oraz zakupu leków (a więc na bezpośrednie zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych) i średnio wyniosły w marcu 2021 r. 137 zł lub 175 zł (w zależności od rejonu opiekuńczego). Wobec pozostawania wielu osób objętych pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K., w sytuacji materialnej i życiowej znacznie trudniejszej od skarżącego, przyznanie mu zasiłku we wskazanych okolicznościach byłoby nieadekwatne do możliwości finansowych tego Ośrodka i naruszałoby zasady sprawiedliwości społecznej. W tej sytuacji należy stwierdzić, że opłacenie adwokata nie jest wydatkiem pierwszej potrzeby, ani też wydarzeniem tego rodzaju, że można je zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie pomocy, o jakiej mowa w art. 41 pkt 2 u.p.s., a więc zasiłku celowego w formie pożyczki. Słusznie także zwróciło uwagę Kolegium, że dochód uzyskiwany przez skarżącego, wprawdzie nie jest wysoki, ale jednak stały, co umożliwia planowanie wydatków, zwłaszcza że wydatki miesięczne skarżącego oscylują w granicach 207 zł, a ponadto przez cały 2021 r. korzystał on z pomocy MOPR w K. w postaci bezpłatnych obiadów. Trudno zatem uznać, by w sytuacji skarżącego zachodził szczególnie uzasadniony przypadek w przytoczonym wyżej rozumieniu. Należy pamiętać, o czym już wspominano, że środki przeznaczone na pomoc społeczną mają charakter ograniczony. W przypadku zaś skarżącego, jak wykazano w sprawie, kwota uzyskiwanego dochodu nie jest na tyle niska, by nie mógł on we własnym zakresie wygospodarować środków na pokrycie kosztów adwokata. Należy ponadto zauważyć, że skarżący A. C. 27 kwietnia 2021 r. uiścił na rzecz adwokata, który sporządził mu kasacji, wymaganą kwotę 1.500 zł (przyznanie skarżącego k. 25), co oznacza, że potrzeba, w związku z którą zwrócił się o pomoc do organu pomocy społecznej, została już zaspokojona, a ponadto świadczy o tym, że nie był to wydatek, którego skarżący nie był w stanie ponieść. Podzielić przy tym trzeba pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku nie jest świadczeniem, które może stanowić rekompensatę za już poniesione przez wnioskodawcę wydatki, zwłaszcza w sytuacji, gdy wydatki te zostały pokryte z dochodów strony, (w tym wypadku z wypłaconej trzynastej emerytury - przyznanie skarżącego – k. 25), z racji czego skarżący nie ma w związku z poniesionym wydatkiem na adwokata żadnego długu. Odnośnie podniesionej w skardze okoliczności dotyczącej wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem terminów załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym, to wyjaśnić należy, że skarżącemu przysługiwało prawo wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Natomiast okoliczność ta nie może być przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie dotyczącej odmowy przyznania zasiłku celowego. Podobnie nie jest rolą Sądu w takiej sprawie nakazanie organowi I instancji wydania oryginału zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy oparły swoje rozstrzygnięcia na prawidłowo zebranym materiale dowodowym, w sposób prawidłowy i wyczerpujący uzasadniając, dlaczego przyjęły, że nie zachodzi sytuacja, którą można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 2 u.p.s. Ponieważ zatem podniesione w skardze kwestie nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.