II SA/Ke 258/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o produktach pochodzenia zwierzęcego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Z. M. złożył formularz PPF, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o produktach pochodzenia zwierzęcego. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną. Skarżący pobiera emeryturę w wysokości 1989 zł, a jego żona emeryturę w wysokości 2000 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w za pracę w wysokości 2900zł, a jego żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1700 zł – w sumie 4600 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca nie wykazał innego majątku oprócz domu wielkości 120 m kw do wykończenia, samochodu w leasingu [...] z 2009 r . Skarżący uzasadnił wniosek wysokością kosztów leczenia i rehabilitacji oraz nakładami finansowymi poniesionymi na remont budynku gospodarczego służącego jako magazyn skór - około 40 tysięcy złotych. Wnioskodawca podał następujące stałe wydatki i zobowiązania miesięczne: rata leasingu samochodu – 980 zł, leki- 200 zł, dodatkowo koszty dojazdu do szpitala. Skarżący cierpi na cukrzycę i białaczkę często przebywa na leczeniu w szpitalu. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, zwana dalej "CBOSA"). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Do wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych należy zaliczyć wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 216 zł. Pozostałe ewentualne opłaty sądowe, które mogą się pojawić na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł, wyjątkiem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 108 zł. W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Skarżący wraz z żoną osiągają stałe dochody z dwóch emerytur co umożliwia planowanie wydatków. Ponadto nie mają nikogo na utrzymaniu, co skutkuje możliwością wydatkowania całości pobieranych świadczeń emerytalnych wyłącznie na własne potrzeby. Osiągany dochód wystarcza do zapewnienia ich podstawowych warunków życiowych, w tym na pokrycie kosztów leczenia. Potrzeby mieszkaniowe wnioskodawców na bieżąco zaspokojone. Należy zauważyć, ze wnioskodawca pomimo zaawansowanego wieku – 76 lat i poważnych chorób prowadzi dochodową jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie handlu skórami, która także wiąże się z ponoszeniem przez wnioskodawcę dużych nakładów finansowych na remont magazynu, zaciąganiem wysokich kredytów, płaceniem rat leasingowych. Pokrywane przez skarżącego wydatki na ZUS, paliwo, raty leasingowe nie mogą być traktowane jako wydatki zmniejszające zdolność płatniczą wnioskodawcy w świetle kryteriów przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wymienione przez wnioskodawcę wydatki stanowią koszt uzyskania przychodu z działalności gospodarczej, które następnie podlegają odliczeniu przy rozliczeniu podatkowym przedsiębiorcy. Poza tym należy podkreślić, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego, gdyż niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by Skarb Państwa pokrywał za nią koszty sądowe i honorarium pełnomocnika. (por. m.in. postanowienie NSA z 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). Ponadto, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonka, rodzeństwo lub dorosłe dzieci. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób prawidłowy, a z pism znajdujących się w aktach sprawy oraz faktu prowadzenia jednoosobowej dochodowej działalności gospodarczej wynika, że Z. M. nie jest osobą nieporadną życiowo. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.