II SA/Ke 385/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2016 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [....] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata [...] kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym VAT w kwocie 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty z dnia [...] wydaną w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia 4.08.2015r. Prokurator Prokuratury Rejonowej wystąpił do Starosty o wszczęcie postępowania w sprawie poddania P. S. badaniom lekarskim i psychologicznym oraz, w zależności od ustaleń, o cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii wynikających z posiadanego przez tego kierowcę prawa jazdy. W uzasadnieniu powołano się na przeprowadzone w dniu 14.04.2014r. w postępowaniu przygotowawczym w sprawie przeciwko P. S. badanie psychiatryczne, z którego, zdaniem Prokuratora, wynika że osoba ta nie powinna prowadzić pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym. Mając na uwadze powyższe Starosta wydał decyzję z dnia [...] o skierowaniu na badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami P. S., posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii A,B – z powodu otrzymania informacji o zastrzeżeniach w stanie zdrowia mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdu. W podstawie prawnej powołano art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 5.01.2011r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015r. poz. 155 ze zm.). Odwołanie od ww. decyzji wniósł P. S., wskazując że od zakończenia postępowania przygotowawczego (które nie dotyczyło występku związanego z bezpieczeństwem w ruchu drogowego) minął rok, a od badania psychiatrycznego – dwa lata. Tymczasem dopiero obecnie wszczęto przedmiotowe postępowanie. Ponadto organ nie dokonał żadnych ustaleń potwierdzających fakt, że jego stan zdrowia uzasadnia skierowanie na badania lekarskie, poprzestając jedynie na stwierdzeniach zawartych we wniosku z dnia 4.08.2015r. Odwołujący się, co prawda leczył się psychiatrycznie (na depresję po śmierci matki), co jednak nie upoważnia organu do uznania, że jest osobą niezdolną do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Wyłączną podstawą ustaleń w tym zakresie było przeprowadzone w sprawie karnej badanie psychiatryczne, które zostało wydane w odniesieniu do stanu psychicznego strony w chwili popełnienia czynów zarzucanych w sprawie [...]. Kolegium, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, w pełni zgodziło się z zastrzeżeniami Prokuratora co do stanu zdrowia P. S., uznając je za istotne – skoro dotyczą stanu psychicznego kierowcy, stwierdzonego ww. opinią sporządzoną przez biegłych psychiatrów. Wyjaśniono przy tym, że z punktu widzenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym nie jest obojętne, czy kierowca potrafi powściągnąć emocje w sytuacjach stresowych, z którymi będzie stykał się na drodze. Bez znaczenia natomiast jest, czy pojawiające się na tym tle dysfunkcje mają postać jednostki chorobowej, czy też cechy nieprawidłowej osobowości. Każda bowiem trwała niemożność emocjonalnego poradzenia sobie przez kierowcę z sytuacjami drogowymi będzie elementem dyskwalifikującym. W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego, analiza akt sprawy nie daje podstaw by stwierdzić, że Starosta, wydając decyzję o skierowaniu P. S. na badania lekarskie, przekroczył granice uznania administracyjnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym ww. opinia sądowo - psychiatryczna, dawały bowiem podstawy do tego, aby wzbudzić zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł P. S., powtarzając argumentację przedstawioną w odwołaniu i domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji – wydanych bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego jego sprawy. Skarżący dodał, że: - w dniu 21.03.2016r. uzyskał orzeczenie psychologiczne, przeprowadzone po badaniu w trybie art. 39k ust. 1 / art. 39m ustawy z dnia 6.09.2001r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2013r. poz. 1414 ze zm.) o braku przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy, - w dniu 23.03.2016r. uzyskał zaświadczenie lekarza psychiatry (u którego się leczył) o braku przeciwwskazań do pracy jako kierowca zawodowy – z uwagi na stan zdrowia psychicznego. Skarżący wyraził pogląd, że wydanie kwestionowanej decyzji wyłącznie na podstawie bezzasadnego wniosku Prokuratury jest dla niego wyjątkowe krzywdzące i stanowi przejaw represji organów Państwa wobec obywatela. W tym zakresie P. S. powołał się na orzecznictwo sądowe, z którego wynika że powołanie się wyłącznie na opinię sądowo-psychiatryczną – sporządzoną na użytek postępowania karnego, które nie dotyczyło przestępstwa związanego z naruszeniem bezpieczeństwa w ruchu drogowym – jest niewystarczające do wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie. Ponadto, przez 20 lat posiadania prawa jazdy skarżący nie był uczestnikiem żadnego wypadku, ani kolizji, nie dostał żadnego mandatu za wykroczenie drogowe. Natomiast fakt pogorszenia się jego stanu psychicznego po śmierci matki oraz bezpodstawne oskarżenia w sprawie karnej nie wpływają na jego zdolność do kierowania pojazdami mechanicznymi w ruchu lądowym. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. ). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy też postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Starosty o skierowaniu P. S. na badania lekarskie. Podstawę prawną ww. rozstrzygnięcia stanowił art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 5.01.2011r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015r. poz. 155 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Zgodnie z art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. a starosta wydaje decyzję administracyjną, o której mowa w ust. 1 z urzędu na podstawie informacji i ustaleń stanu faktycznego uzyskanych w ramach wykonywania zadań własnych - w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. b. Z kolei stosownie do art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, zwanemu dalej "badaniem lekarskim", podlega, z zastrzeżeniem ust. 4 osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Powołane powyżej regulacje prawne nie wskazują precyzyjnie, jakie zastrzeżenia są wystarczające do skierowania danej osoby na badania lekarskie. Mowa w nich jedynie o tym, że muszą być one "uzasadnione" i "poważne" oraz, że informacja o nich musi być wiarygodna. Są to zatem stwierdzenia dość ogólne, pozostawiające właściwemu organowi administracji możliwość dokonania oceny, czy w konkretnym wypadku zastrzeżenia są właśnie tego rodzaju. Zwrot "uzasadnione zastrzeżenia" należy interpretować zgodnie z celem ustawy, którym jest zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Jedną z istotnych przesłanek bezpieczeństwa ruchu jest stan zdrowia kierowcy. Od dyspozycji zdrowotnej kierowcy w dużym stopniu zależy bowiem bezpieczeństwo ruchu, a niedomagania kierowcy w tym zakresie są czynnikiem wpływającym na zagrożenie bezpieczeństwa ruchu. W piśmiennictwie podkreśla się, że podstawę wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić konkretne i uzasadnione okoliczności świadczące o pogarszającym się stanie zdrowia strony. Zachowanie świadczy o możliwości obniżenia sprawności psychofizycznej kierowcy, o ile bezpośrednio wskazują na objawy chorobowe, upośledzenia, zaburzenia psychiczne czy osobowe – a więc zagrożenia medyczne, psychiczne lub osobowe (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17.01.2013r. o sygn. akt II SA/Sz 1195/12, LEX nr 1274652). Zatem zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy powinny dotyczyć tego rodzaju aspektów zdrowia, które mogłyby mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów. Sformułowanie "zastrzeżenia uzasadnione" oznacza, że są one oparte na słusznych i usprawiedliwionych podstawach Zaznaczyć przy tym trzeba, że wydanie decyzji na podstawie tego przepisu nie musi być poprzedzone wykazaniem pewności istnienia przeciwwskazań zdrowotnych kierowcy do prowadzenia pojazdami. Nie jest zatem konieczne udowodnienie przez organ istnienia takich przeciwwskazań, lecz wystarcza wysokie prawdopodobieństwo istnienia takich przeciwwskazań. (por. wyrok NSA z dnia 7.09.2016r. o sygn. akt I OSK 1051/16, dostępny w internetowej bazie orzeczniczej NSA). Jednocześnie ocena przesłanek uzasadniających wydanie danej osobie skierowania musi być dokonana każdorazowo przez pryzmat ewentualnego zagrożenia dla ruchu. Z powyższego wynika, że decyzja o skierowaniu na badania lekarskie może zapaść wówczas, gdy organ uzyska informacje, że stan zdrowia kierowcy świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami, a źródło uzyskania tego typu informacji jest wiarygodne. W rozpoznawanej sprawie informację o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia skarżącej organ I instancji powziął na podstawie wniosku Prokuratora Prokuratury Rejonowej o wszczęcie postępowania w związku z ujawnionymi w dochodzeniu o sygn. [...] uzasadnionymi i poważnymi zastrzeżeniami co do stanu zdrowia psychicznego P. S., z których wynika że osoba ta nie powinna prowadzić pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym (k. 1). Mianowicie, jak wynika z wniosków zawartych w uzyskanej przez organ I instancji w trybie art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy od Sądu Rejonowego opinii sądowo-psychiatryczno-psychologicznej (k. 5-10) w wyniku badania P. S. w dniu 14.04.2014r. stwierdzono u niego reakcje sensytywne. Przejawia się to m. in. "obniżeniem progu odporności na stres i prowokację, usztywnieniem postaw, skłonnością do reakcji impulsywnych agresji, tendencją do myślenia o zabarwieniu urojeniowych (ksobnym, wielkościowym), skłonnością do interpretowania neutralnych sytuacji społecznych w sposób zagrażający, wrogi, długotrwałym zaleganiem negatywnych emocji". Wobec powyższych stwierdzeń, rzutujących na ogólny stan zdrowia psychicznego P. S., nie mogła odnieść skutku argumentacja skargi o tym, że w przedmiotowej opinii stwierdzono wyłącznie, że w chwili popełniania zarzucanych mu czynów w sprawie o sygn. akt [...] miał ograniczoną w stopniu znacznym zdolność do rozpoznania ich znaczenia oraz do pokierowania swoim postępowaniem. To samo dotyczy twierdzeń skarżącego co do charakteru czynów, których popełnienie mu zarzucono w prowadzonym postępowaniu przygotowawczym – niemających związku z bezpieczeństwem w ruchu drogowym, jak również niepopełnianiem przez niego wykroczeń drogowych. W ocenie Sądu, wiadomości zawarte tak w piśmie Prokuratora Prokuratury Rejonowej, jak i w udostępnionej organowi opinii sądowo-psychiatryczno-psychologicznej, sporządzonej przez trzech lekarzy, stanowią wiarygodną informację –co nie tylko może, ale i musi stanowić podstawę do wydania decyzji w przedmiocie skierowania skarżącego na badania lekarskie w trybie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy. Wyjaśnić przy tym trzeba, że skierowanie na badania lekarskie może nastąpić już wówczas, gdy jest prawdopodobne, że stan zdrowia kierowcy świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Nie jest natomiast wymagana pewność w tym zakresie. Ostateczne rozstrzygnięcie w tej kwestii powierzone zostało uprawnionym do tego lekarzom, którzy przeprowadzą w trybie art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy stosowne badania i ocenią, czy skarżący jest zdolny do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Podsumowując, organy obu instancji prawidłowo uznały, że istniała podstawa do wydania decyzji w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. Ponownie podkreślić należy, że decyzja o skierowaniu na badania lekarskie nie przesądza o istnieniu przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów w przypadku konkretnego kierowcy. Służy ona tylko do wyjaśnienia istniejących w tym względzie uzasadnionych zastrzeżeń. W wyniku przeprowadzonego badania może się więc okazać, że zastrzeżenia te nie zostaną potwierdzone, a zatem, że nie istnieją żadne przeciwwskazania do prowadzenia pojazdów. Celem badań jest bowiem jedynie weryfikacja powziętych przez organ wątpliwości (por. wyrok NSA z dnia 27.10.2014r. o sygn. akt I OSK 584/13, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 14.05.2014r. o sygn. akt II SA/Rz 285/14, dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Odnosząc się do załączonej do skargi dokumentacji medycznej, to jest: - orzeczenia psychologicznego z dnia 21.03.2016r. o braku przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania przez P. S. pracy na stanowisku kierowcy, przeprowadzone po badaniu w trybie art. 39k ust. 1 / art. 39m ustawy z dnia 6.09.2001r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2013r. poz. 1414 ze zm.), - zaświadczenia lekarza psychiatry z dnia 23.03.2016r. o braku przeciwwskazań u P. S. do pracy jako kierowca zawodowy, wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Zarówno w orzecznictwie, jak i w judykaturze zgodnie przyjmuje się, że sąd administracyjny orzeka na podstawie stanu faktycznego i prawnego z daty wydania zaskarżonej decyzji. Tymczasem nadesłane przez skarżącego zaświadczenia zostały sporządzone już po wydaniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (5.02.2016r.) i z tego powodu nie mogły być wzięte pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy zarówno przez ten organ, jak i Sąd obecnie rozpatrujący niniejszą sprawę. Niezależnie od powyższego, odnosząc się do przedstawionej przez P. S. dokumentacji, sporządzonej przez psychiatrę (u którego się leczył) oraz psychologa uprawnionego do badań psychologicznych w zakresie psychologii transportu wskazać trzeba, że w zakresie jakiego dotyczy niniejsza sprawa zastosowanie znajduje § 10 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17.07.2014r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz. U. z 2014r. poz. 949). Zgodnie z tym przepisem jednostkami uprawnionymi do przeprowadzania badań osób, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 3-5 ustawy, są wojewódzkie ośrodki medycyny pracy, właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby badanej. W sytuacji po wydaniu ostatecznej decyzji o skierowaniu na badania lekarskie tylko taka jednostka specjalistyczna – jaką w niniejszej sprawie jest Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Kielcach (do której skierowano skarżącego) – może w świetle obowiązujących przepisów prawa ustalić istnienie lub brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w prowadzonym postępowaniu administracyjnym zapewniono realizację zasady czynnego udziału strony (art. 10 § 1 K.p.a.), zawiadamiając P. S. o wszczęciu postępowania, jak również o prawie wypowiedzenia sią co do zebranych dowodów oraz zgłoszenia żądań (k. 12, 13) – jeszcze przed wydaniem decyzji. Tymczasem strona złożyła ww. zaświadczenia lekarskie dopiero po wydaniu przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji – wobec czego dokumentacja ta nie mogła być uwzględniona przy rozstrzyganiu sprawy. Nie ma przy tym znaczenia, że od daty zakończenia postępowania przygotowawczego minął rok, a od badania poprzedzającego wydanie opinii sądowo-psychiatryczno-psychologicznej – dwa lata, gdyż przed wydaniem zakwestionowanych decyzji strona nie udostępniła organom dokumentacji lekarskiej, która wskazywałaby na brak istnienia uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia, uzasadniających poddanie jej badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami (art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy). Jedynym dostępnym organom dokumentem w tym zakresie była zaś niekorzystna dla skarżącego ww. opinia podpisana przez trzech lekarzy specjalistów. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 250 ustawy P.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015r., poz. 1801) w zw. z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016r., poz. 1714). ----------------------- 2 2 V