II SA/Ke 438/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A. P. złożył na formularzu PPF wniosek o zwolnienie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W złożonym formularzu wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielnie wspólnie gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z dochodu z działalności gospodarczej w wysokości 1100 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że osiągany dochód przeznacza na zakup żywności, odzieży, obuwia oraz środków czystości. Z akt administracyjnych wynika, że wnioskodawca pracuje w terenie jako kierowca. Dotąd był zameldowany i mieszkał w mieszkaniu stanowiącym własność jego ojca i zmarłej matki (nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe). Na wezwanie referendarza nadesłał dodatkowe dokumenty dotyczące jego sytuacji majątkowej: zeznanie podatkowe za 2017 r. bilans z księgi przychodów i rozchodów za okres 1 stycznia 2018 r. do 31 lipca 2018r. i wyciąg z rachunku bankowego z saldem w wysokości 0 zł na dzień 31 sierpnia 2018 r. Ze złożonych dokumentów wynika, że w 2017 r. skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychód w wysokości 154300,78 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 124756 zł, co dało dochód w wysokości 29544,06 zł. W pierwszych siedmiu miesiącach 2018 r. skarżący z osiągnął z działalności gospodarczej przychód w wysokości 124404,03 zł, na zakup towarów wydał 58934,81 zł, pozostałe wydatki wyniosły 52985,56 zł, co dało w sumie dochód w wysokości 12483,66 zł. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 poz. 1302), zwanej dalej "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Na wnioskodawcy ciąży więc obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i honorarium pełnomocnika przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl, podobnie jak następne powołane orzeczenia). Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Do wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych należy zaliczyć wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. Pozostałe ewentualne opłaty sądowe, które mogą się pojawić na późniejszym etapie postępowania sądowoadministrayjnego, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. Referendarz sądowy analizując zawarte we wniosku oświadczenie A. P. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Skarżący prowadzi dochodową działalność gospodarczą. Przypomnieć przy tym należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżący) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu’. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10, opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl, podobnie jak następne powołane orzeczenia). W ocenie orzekającego w niniejszej sprawie referendarza, jeżeli prowadzona działalność gospodarcza generuje koszty w wysokości w wykazanej w zeznaniu podatkowym za 2017 r. i bilansie za pierwsze siedem miesięcy 2018 r., to nie można uznać, że skarżący nie posiadają niezbędnych funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Skarżący posiada więc realną możliwość wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych w swojej sprawie. Z tych samych względów oddaleniu podlega wniosek o ustanowienie adwokata. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący mogą skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście, lub przez pełnomocnika, którym może być dorosłe dziecko czy rodzeństwo. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej czy posiedzenia niejawnego. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób prawidłowy, z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów prawa materialnego i procesowego, a wnioskodawca prowadzący własną działalność gospodarczą nie jest osobą nieporadną życiowo, zna okoliczności faktyczne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.