II SA/Ke 470/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. M. i B. M. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi G. M. i B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. G. M. i B. M. złożyli na formularzu PPF wniosek o zwolnienie kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. W złożonym formularzu wnioskodawcy podali, że prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe, są współwłaścicielami domu wielkości 120 m kw o wartości 200 tysięcy złotych i budynku użytkowego wielkości 140 m kw o wartości 250 tysięcy złotych na działce objętej prawem użytkowania wieczystego. Skarżący podał, że osiąga z działalności gospodarczej miesięczny dochód w wysokości 1500 zł, jego zona pobiera świadczenie przedemerytalne w wysokości 950 zł netto miesięcznie. Wnioskodawcy podali w formularzu stałe wydatki miesięczne: koszty utrzymania domu, w tym opłaty za media i zakup opału – 1000 zł, koszty leczenia – 300 zł., ubezpieczenie -150 zł. Na wezwanie referendarza nadesłali dodatkowe dokumenty dotyczące ich sytuacji majątkowej: zeznania podatkowe za 2017 r. wyciąg z rachunku bankowego, z okresu od 1 maja 2018 r. do 31 lipca 2018 r., bilans z księgi przychodów i rozchodów za okres 1 stycznia 2018 r. do 30 czerwca 2018 r. Ze złożonych dokumentów wynika, że w 2017 r. skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychód w wysokości 226973,32 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 179737,10 zł, co dało dochód w wysokości 47236,22 zł. Jego żona osiągnęła w 2017 r. dochód w wysokości 12449,58 zł. W pierwszym półroczu 2018 r. skarżący z osiągnął z działalności gospodarczej przychód w wysokości 118563,74 zł, na zakup towarów handlowych wydał 72316,63 zł, pozostałe wydatki wyniosły 34039,13 zł, co dało w sumie dochód w wysokości 12307,98 zł. Ponadto wnioskodawcy w piśmie z dnia 14 sierpnia 2018 r. podali następujące roczne wydatki na utrzymanie domu: ogrzewania – 4000 zł, energia elektryczna - 2000 zł, opłaty za wodę i ścieki -1500 zł, ubezpieczenie domu – 800 zł, w sumie średnio 8300 zł rocznie. Oświadczyli, że na leczenie prywatne nie wydają znaczących sum pieniędzy. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 poz. 1302), zwanej dalej "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Na wnioskodawcy ciąży więc obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i honorarium pełnomocnika przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl, podobnie jak następne powołane orzeczenia). Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Do wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych należy zaliczyć wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 400 zł. Pozostałe ewentualne opłaty sądowe, które mogą się pojawić na późniejszym etapie postępowania sądowoadministrayjnego, nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł, z wyjątkiem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wynoszącego 200 zł. Referendarz sądowy analizując zawarte we wniosku oświadczenie G. M. i B. M. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawcy nie wykazali w sposób przekonujący, że nie stać ich na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawczyni osiąga stały dochód ze świadczenie przedemerytalnego, wnioskodawca prowadzi dochodową działalność gospodarczą. Przypomnieć przy tym należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżący) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu’. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10, opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl, podobnie jak następne powołane orzeczenia). W ocenie orzekającego w niniejszej sprawie referendarza, jeżeli prowadzona działalność gospodarcza generuje koszty w wysokości w wykazanej w zeznaniu podatkowym za 2017 r. i bilansie za pierwsze półrocze 2018, to nie można uznać, że skarżący nie posiadają niezbędnych funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Jak wynika z przedłożonych rachunków bankowych, wnioskodawca w ramach prowadzonej działalności obraca bowiem kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość obciążających jego i żonę kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Ponadto należy zauważyć, że średnie miesięczne koszty utrzymania domu według oświadczenia z 14 sierpnia 2018 r. wynoszą średnio 700 zł miesięcznie, a zatem są niższe od pierwotnie zadeklarowanych w formularzu PPF. Skarżący posiadają więc realną możliwość wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych w swojej sprawie. Z tych samych względów oddaleniu podlega wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący mogą skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście, lub przez pełnomocnika, którym może być dorosłe dziecko czy rodzeństwo. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej czy posiedzenia niejawnego. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.