II SA/Ke 485/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2016 r., na posiedzeniu niejawnym, sprzeciwu P. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach z dnia 15 lipca 2016 r., oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. P. S. złożył formularz urzędowy PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 5 kwietnia 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z I. D., jej dwudziestojednoletnią córką i czteroletnim synem skarżącego. I. D.i P. S. są niepełnosprawni w stopniu umiarkowanym, co potwierdzają złożone do akt administracyjnych orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawca nie wykazał żadnego majątku, mieszka wraz z rodziną w wynajętym mieszkaniu. Skarżący pobiera zasiłek rehabilitacyjny w wysokości 850 zł, jego konkubina zarabia 1355,69 zł netto miesięcznie, ponadto otrzymuje alimenty na córkę w wysokości 400 zł i zasiłek 500+. Wnioskodawca podał następujące wydatki i zobowiązania: woda 600 zł co pół roku, gaz – 90 zł, opłata za przedszkole – 150 zł, czynsz -1000 zł, internet – 70 zł, telefon – 130 zł, prąd – 150 zł, leki – 240 zł, wyprawka do przedszkola -100 zł. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach postanowieniem z 15 lipca 2016 r. umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt I) i oddalił wniosek o ustanowienie adwokata (pkt II). Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych podniósł, że jest on bezprzedmiotowy albowiem zgodnie z art. 239 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, w tym w sprawach dotyczących świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a zatem skarga w niniejszej sprawie jest rozpoznawana bez pobierania jakichkolwiek opłat. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata referendarz wskazał, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw, a takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zdaniem referendarza, skarga została sporządzona w sposób profesjonalny, z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów prawa, co oznacza, że skarżący bardzo dobrze zna obowiązujące przepisy albo korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika, a zatem zbędny jest adwokat z urzędu. Ponadto sam skarżący bardzo dobrze zna okoliczności faktyczne i prawne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Referendarz zaznaczył, że skarżący wraz z konkubiną uzyskują dochód z kilku źródeł, co umożliwia planowanie wydatków, a po odjęciu stałych, zadeklarowanych wydatków do dyspozycji rodziny pozostaje kwota ponad 1000 zł miesięcznie. W sprzeciwie od tego postanowienie wnioskodawca podniósł, że sprawa jest dla niego zbyt skomplikowana. Wskazał, że w oświadczeniu majątkowym wykazał wydatki, które ponosi prowadząc gospodarstwo domowe. Jego zdaniem nie wzięto pod uwagę kosztów, które ponosi na zakup pożywienia, środków higieny i czystości czy choćby jakiejkolwiek odzieży. Podniósł, że koszty wynagrodzenia adwokata dokonają uszczerbku w utrzymaniu jego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej "p.p.s.a." od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, tj. między innymi od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2). Z kolei zgodnie treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przede wszystkim zgodzić należy się z referendarzem sądowym, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, więc jego rozpoznanie stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie podlegało umorzeniu, stosownie do art. 249a p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1a p.p.s.a, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, w tym w sprawach dotyczących świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zatem skarga P. S. jest rozpoznawana przez sądy administracyjne bez pobierania od skarżącego jakichkolwiek opłat na wszystkich etapach postępowania sądowo-administracyjnego. Należy także podzielić stanowisko referendarza, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu podlega oddaleniu. Przedstawiona w formularzu PPF sytuacja majątkowa skarżącego, ustawowo zwolnionego od ponoszenia kosztów sądowych, nie pozwala stwierdzić, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, które w rozpoznawanej sprawie ograniczają się do wynagrodzenia ewentualnego pełnomocnika. Uzyskiwanie przez skarżącego oraz jego partnerkę stałych dochodów z kilku źródeł pozwala na planowanie wydatków, również w zakresie codziennych kosztów, takich jak wyżywienie czy środki czystości. Po odjęciu stałych zadeklarowanych wydatków do dyspozycji rodziny wnioskodawcy pozostaje kwota ponad 1000 zł miesięcznie. Skarżącego i I. D. stać także na ponoszenie wydatków, które nie należą kosztów utrzymania koniecznego np. wysokich rachunków za telefon komórkowy (138,90 zł, 125,07, 136,15, 173,55 zł miesięcznie). Tym samym, w ocenie Sądu, zestawienie miesięcznych dochodów skarżących z udokumentowanymi wydatkami pozwala stwierdzić, że skarżącym pozostają do dyspozycji środki, z których mogliby opłacić koszty usług świadczonych przez profesjonalnego pełnomocnika. Należy też zaznaczyć, że samodzielne działanie skarżącego nie pozbawia go prawa do sądu. W istocie bowiem zweryfikowanie przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wymaga udziału w postępowaniu, na jego obecnym etapie, profesjonalnego pełnomocnika. Jest tak dlatego, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonywana przez Sąd ocena nie ogranicza się zatem jedynie do zbadania trafności zarzutów skargi, a stawiennictwo skarżącego na rozprawie co do zasady nie jest obowiązkowe. Kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji przeprowadzana jest zatem z urzędu. Warto w tym miejscu przytoczyć wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10 oraz z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.