II SA/Ke 520/15

Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Dnia 16 lipca 2015 r. Referendarz sądowy Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Z. M. złożyła na formularzu urzędowym PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dorosła córką. Skarżąca pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 823,60 zł miesięcznie, jej mąż osiąga z działalności gospodarczej miesięczny dochód w wysokości 4564 zł, córka zarabia 3672,64 zł miesięcznie. W sumie trzyosobowa rodzina osiąga miesięczny dochód brutto w wysokości 9060,24 zł. Wnioskodawczyni wykazała współwłasność wraz z mężem domu wielkości 110 m² i własność mieszkania wielkości 48 m². Skarżąca oświadczyła, że do końca października 2014 r. przebywała na rencie rehabilitacyjnej po złamaniu ręki. Stwierdziła, że pomimo, iż mieszka z mężem i córką, to utrzymuje się sama. Córka nie dokłada się do wspólnego gospodarstwa, a mąż jedynie płaci rachunki. Zgodnie z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a" przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego). Na wnioskodawcy ciąży zatem obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i wynagrodzenia fachowego pełnomocnika przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Oznacza to, iż ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Podkreślić ponadto należy, iż opłaty sądowe – do których zalicza się wpis –stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W realiach rozpoznawanej sprawy ocena sytuacji materialnej skarżącej powinna obejmować dochody osiągane przez członków rodziny pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej skarżącej tylko w granicach jej zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącej, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Podnieść, że kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że małżonkowie są obowiązani nie tylko do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23), ale również do przyczyniania się do zaspakajania potrzeb rodziny według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych (art. 27). Małżonkowie obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2011r., sygn. akt II FZ 193/11, dostępne w internetowej bazie orzeczniczej NSA). W rozpoznawanej sprawie trzyosobowa skarżącej rodzina prowadząca wspólne gospodarstwo domowe osiąga w sumie miesięczny dochód brutto w wysokości 9060,24 zł. Wnioskodawczyni jest wraz mężem współwłaścicielką domu wielkości 110 m², posiada także mieszkanie wielkości 48 m². W świetle powyższych okoliczności nie można skarżącej uznać za osobę ubogą wymagającą pomocy państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z tych samych względów oddaleniu podlega wniosek o ustanowienie radcy ta prawnego z urzędu. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, rodzeństwo lub dorosłe dzieci i wnuki. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób prawidłowy, a z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że Z. M. nie jest osobą nieporadną życiowo, zna bardzo dobrze okoliczności faktyczne sprawy. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.