II SA/Ke 542/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Małgorzata Rymarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi A. S., M. B., M. S., A. U. i J. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Decyzją z dnia [...], znak: [...] Starosta orzekł o odmowie zwrotu na rzecz [...] M. B., M. S., H. W., A. U., A. Ś. i J. Ś. nieruchomości zbytej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia 8.12.1971r., Rep. A Nr 10231/71 położonej w K., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr 62/1 o pow. 0,0169 ha, której obecnie w ewidencji gruntów m. K. (obr. 0017) odpowiada część działki oznaczonej numerem ewidencyjnym 1610/2. W podstawie prawnej powołano art. 136 ust. 3, art. 142, art. 216 ust. 1, art. 229 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), zwanej dalej u.g.n. W uzasadnieniu wskazano, iż w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 229 u.g.n., zgodnie z którym jeżeli przed dniem 1.01.1998r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot nie przysługuje. Umową notarialną z dnia 8.12.1971r. Rep. A Nr 10231/71r., zawartą w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961r., Nr 18, poz. 94) J. H. Jagodzińska, J. Z. Ś. i K. Ś. zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. przy [...], oznaczoną jako działka nr 62/1 o pow. 0,0168 ha – z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego dla Spółdzielni Mieszkaniowej. Następnie działka ta została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej aktem notarialnym z dnia 23.02.1976r. Rep. A Nr 1795/76. Wpis tego prawa został dokonany w księdze wieczystej Nr KI1L/00063479/4, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Kielcach, w dniu 28.02.1976r. Uzasadniając natomiast odmowę zwrotu przedmiotowej nieruchomości na rzecz H. W., Starosta stwierdził, iż osoba ta – w przeciwieństwie do pozostałych wnioskodawców – nie jest spadkobierczynią żadnego z poprzednich współwłaścicieli wywłaszczonej działki. Potwierdza to, zdaniem organu, postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 12.09.2007r., sygn. akt I Ns 1047/07 o stwierdzeniu nabycia spadku po spadkobierczyni byłej współwłaścicielki – B. A. przez H. W. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli A. U., A. Ś., J. Ś., M. B. i M. S., kwestionując zawarte w niej ustalenia. Decyzją z dnia [...], znak: [...] Wojewoda, na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 9a i art. 132 ust. 1, 2, 3, 5 u.g.n., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne oraz argumentację prawną Starosty. Podkreślił jednocześnie, iż w art. 229 u.g.n ustawodawca dopuszcza wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n., który uniemożliwia dochodzenie zwrotu nieruchomości lub jej części, gdy przed dniem 1.01.1998r. trwale rozporządzono przedmiotem wywłaszczenia na rzecz osoby trzeciej na podstawie umowy sprzedaży lub oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste i osoba nabywcy została ujawniona w księdze wieczystej. W związku z powyższym podniesiony przez skarżących zarzut, iż przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia jest bez znaczenia. Istotną przeszkodą zwrotu nieruchomości jest bowiem jej trwałe rozdysponowanie na rzecz osób trzecich przed dniem wejścia w życie u.g.n. Jednocześnie Wojewoda uwzględnił zarzut skarżących o błędnym stanowisku organu I instancji, który stwierdził, iż H. W. nie jest spadkobierczynią poprzedniej współwłaścicielki wywłaszczonej nieruchomości. U podstawy takiego rozstrzygnięcia organu odwoławczego legł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31.01.2001r. w sprawie P 4/99. Powyższe uchybienie nie miało jednak, zdaniem organu, wpływu na treść wydanej w sprawie decyzji. Skargę, zatytułowaną "odwołanie", do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję organu odwoławczego wnieśli M. B., M. S., H. W., A. U., A. Ś. i J. Ś., domagając się zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Skarżący wskazali, iż zakwestionowane rozstrzygnięcie zostało wydane bez zachowania podstawowej zasady postępowania wynikającej in extenso z art. 7 k.p.a. i jest dla nich krzywdzące. Ich wniosek został bowiem załatwiony wbrew istniejącemu interesowi społecznemu oraz słusznemu interesowi obywateli. Do okoliczności tej Wojewoda nie odniósł się w żadnym fragmencie swojej decyzji. Na potwierdzenie swych twierdzeń skarżący powołali się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.02.1997r., III RN 94/96 (OSN 1997, Nr 19, poz. 366). Autorzy skargi podnieśli także, iż organy orzekające nie uwzględniły faktu, iż sporna nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia i nie jest użytkowana zarówno przez właściciela jak i użytkownika wieczystego. Zarzucili nadto, iż brak jest planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu, na którym znajduje się sporna działka, jak również, iż organ I instancji uznał za zbędne przeprowadzenie dowodu z oględzin przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prawomocnym postanowieniem z dnia 25.11.2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę H. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Oznacza to, że w postępowaniu sądowo-administracyjnym badaniu podlega, po pierwsze – prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy, a po drugie – trafność wykładni tych przepisów. Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości lub części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując skargę w ramach tak ustalonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie zwrotu nieruchomości zbytej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia 8.12.1971r., Rep. A Nr 10231/71, położonej w K., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr 62/1 o pow. 0,0169 ha, której obecnie w ewidencji gruntów odpowiada część działki oznaczonej numerem ewidencyjnym 1610/2. Podstawą tego rozstrzygnięcia był art. 229 u.g.n. Jak wynika z dyspozycji art. 136 ust. 3 u.g.n. warunkiem skutecznej realizacji roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest wykazanie w toku postępowania administracyjnego, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Następuje to w przypadku, gdy stosownie do art. 137 ust. 1 u.g.n., pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1), albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). Jakkolwiek powołane przepisy odnoszą się do "decyzji o wywłaszczeniu", to stosownie do treści art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy (Zwrot wywłaszczonych nieruchomości – art. 136 – 142) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Zgodnie z ostatnim z powołanych przepisów ubiegający się o wywłaszczenie mógł zawrzeć z właścicielem umowę nabycia nieruchomości (w formie prawem przepisanej) jeszcze przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego lub w jego trakcie. Decyzja wywłaszczeniowa nie była w takim przypadku wydawana. Z akt sprawy wynika, iż w opisanym powyżej trybie spadkodawcy skarżących, zawarli umowę notarialną z dnia 8.12.1971r. Rep. A Nr 10231/71r., na mocy której zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. przy [...], oznaczoną jako działka nr 62/1 o pow. 0,0168 ha – z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego dla Spółdzielni Mieszkaniowej. Zgodnie z art. 229 u.g.n., stanowiącym podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (1.01.1998r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ratio legis uregulowania zawartego w tym przepisie polega na prawnej ochronie osób trzecich (innych niż Skarb Państwa lub Gmina), które uzyskały prawa do nieruchomości spełniającej warunki do zwrotu w oparciu o art. 137 u.g.n. oraz na zapewnieniu bezpieczeństwa obrotu prawnego wynikającego z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Tym samym, jeżeli przed wskazaną datą rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi bądź jego następcy prawnemu – choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 30.01.2007r., I OSK 386/06, LEX nr 290617, wyrok WSA w Kielcach z dnia 9.08.2007r., sygn. akt II SA/Ke 169/07, niepubl.). W przedmiotowej sprawie jest poza sporem, że zachodzą przesłanki określone w tym przepisie. Z odpisu księgi wieczystej KI1L/00063479/4, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Kielcach (k. 38-40) oraz aktu notarialnego z dnia 23.02.1976r. Rep. A Nr 1795/76 (k. 47-50) jednoznacznie wynika bowiem, iż nieruchomość została oddana przez Skarb Państwa Spółdzielni Mieszkaniowej w użytkowanie wieczyste na 99 lat, a wpis tego prawa do księgi wieczystej nastąpił w dniu 28.02.1976r. Nie budzi przy tym wątpliwości, iż Spółdzielnia Mieszkaniowa nosi przymiot osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 u.g.n. Taki stan prawny wywłaszczonej nieruchomości, z woli ustawodawcy, stosownie do art. 229 u.g.n., skutkuje bezskutecznością wniosku o jej zwrot. Nie ma przy tym znaczenia, czy konsekwencją zastosowania tego przepisu winno być umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem o zwrot nieruchomości, czy odmowa jej zwrotu. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i odmowa zwrotu sprowadzają się do tego, że skarżący nie może otrzymać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wprawdzie poglądy doktryny i orzecznictwa są podzielone w odniesieniu do rodzaju rozstrzygnięć w razie ustalenia istnienia przesłanek z art. 229 u.g.n., to jednak panuje zgoda co do tego, że wyłączenie w tym przepisie roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wykluczającą badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami( por. wyroki NSA z 16.11.2000r., sygn. akt I SA 1539/99 LEX nr 75555, z dnia 7.02.2006r., sygn. akt I OSK 409/05 LEX nr 194018, z dnia 5.06.2008r. sygn. akt. I OSK 841/07 niepublik.). W tym stanie rzeczy, zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Odnosząc się do zarzutu skargi o naruszeniu art. 7 k.p.a. stwierdzić należy iż jest on bezzasadny. Organy administracji mają obowiązek przestrzegania wyrażonej w tym przepisie zasady legalizmu i nie mogą – nawet wobec zrozumiałego z punktu widzenia skarżących niezadowolenia – orzec niezgodnie z obowiązującym stanem prawnym. Podobnie ocenić należy zarzut nie przeprowadzenia przez organy oględzin przedmiotowej nieruchomości. Wobec spełnienia przesłanek z art. 229 u.g.n. nie zachodziła bowiem potrzeba przeprowadzenia tego dowodu. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.