II SA/Ke 770/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Armański po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.K. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach z dnia 12 września 2018 r. sygn. akt II SA/Ke 770/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.K. na postanowienie Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] lipca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 12 września 2018r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach odmówił M.K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że rozpoznając kolejny (trzeci złożony na formularzu PPF) wniosek M.K. o przyznanie prawa pomocy wziął pod uwagę sposób działania skarżącego w niniejszej sprawie, oceniając go z uwzględnieniem wiedzy posiadanej z urzędu, tj. biorąc pod uwagę, że skarżący jest lub był stroną co najmniej kilku innych postępowań przed WSA w Kielcach. W postępowaniach tych, tak jak w sprawie niniejszej, stosował i stosuje on podobne zachowania - wielokrotnie składa wnioski o udzielenie prawa pomocy na zwykłych pismach (pomimo, że na podstawie dotychczas prowadzonych spraw sądowoadministracyjnych ma świadomość wymogów formalnych wniosków o prawo pomocy), formularze PPF nadsyłane na wezwanie Sądu są niepodpisane, dane w nich zawarte nie są wystarczające do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, skarżący nie nadsyła również wszystkich dodatkowych dokumentów i wyjaśnień do złożenia których jest wezwany na mocy zarządzeń wydanych w trybie art. 255 p.p.s.a. Zdaniem referendarza działania skarżącego noszą cechy nadużycia prawa do sądu i powinny skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżący złożył sprzeciw od w/w orzeczenia. Zarzucił w nim, że złożył wymagany przez przepisy formularz PPF, w którym przedstawił swoją sytuację materialną, dochody, stan rodzinny i posiadany majątek. Do wniosku dołączył wymagane dokumenty. W zaskarżonym postanowieniu referendarz wskazał, iż działania skarżącego są celowe i notoryczne oraz, że skarżący nie nadsyła wszystkich dodatkowych dokumentów i wyjaśnień. Podniósł, że zobowiązania zawarte w zarządzeniu referendarza dotyczyły w części materii, w zakresie której dokumenty znajdują się w posiadaniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, zatem jest to wiedza posiadana z urzędu. Twierdzenia wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia cechuje zdaniem skarżącego niechęć i brak obiektywizmu w stosunku do wnioskodawcy. Referendarz w uzasadnieniu postanowienia zarzuca mu nierzetelność i sugeruje, że nie powinien korzystać z przysługujących mu uprawnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1), bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Rozpoznając niniejszy sprzeciw Sąd podziela argumentację przestawioną przez referendarza w zaskarżonym postanowieniu odnośnie odmowy częściowego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego i przyjmuje ją za własną. Jak wynika z akt sprawy zarządzeniem z dnia 21 maja 2018 r. referendarz sądowy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie zeznania podatkowego za 2017 r. i zeznania podatkowego jego żony za 2017 r., wyciągów z rachunków bankowych w walucie polskiej i obcej należących do skarżącego i jego żony z okresu ostatnich 3 miesięcy, dokumentów potwierdzających zyski albo straty z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego w 2018 i działalności gospodarczej prowadzonej przez M.I. w 2018 r. oraz aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności skarżącego. Skarżący złożył jedynie część wymaganych dokumentów. Niedopełnienie zaś - nawet w części - obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia (art. 255 p.p.s.a.), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie NSA z 9 lipca 2014r., sygn. I OZ 539/14). Zwłaszcza, że w tym przypadku chodziło o istotne dla rozstrzygnięcia wniosku dokumenty takie jak wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące i dokumenty potwierdzające zyski albo straty z działalności gospodarczej skarżącego i jego żony w 2018r. Poza tym wskazać należy, że przy rozpatrywaniu kolejnego złożonego przez skarżącego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, zbędnym było wzywanie strony o nadesłanie stosownej dokumentacji, która miałaby potwierdzać dane zawarte we wniosku, skoro była już ona wzywana o takie dokumenty przy rozpoznawaniu poprzedniego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 12 grudnia 2012r. sygn. akt. I FZ 513/12 LEX nr 1239245). Trzeba zauważyć, że wezwanie do złożenia w/w dokumentów zostało skarżącemu doręczone w dniu 8 czerwca 2018r. Jeśli skarżący wykazywałby wolę należytego udokumentowania swojej sytuacji – zgodnie z wcześniejszym wezwaniem – żądane dokumenty mógł przedłożyć w każdym czasie, choćby wraz ze sprzeciwem, datowanym na dzień 9 października 2018r. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Niezależnie od powyższego za słuszne uznać należy twierdzenia referendarza o tym, że całokształt – znanej także z urzędu z innych spraw – postawy skarżącego (składanie wniosków o przyznanie prawa pomocy na zwykłych pismach, nadsyłanie niepodpisanych formularzy PPF, zawierających dane niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej, brak nadesłania wszystkich dokumentów żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a.) wskazuje, że jego działania zmierzają do przedłużenia toczącego się postępowania i noszą cechy nadużycia prawa do sądu, skutkującego odmową przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2018r., sygn. II FZ 635/17). O ile sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione (por. wskazywane wyżej postanowienie NSA z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt I OZ 1089/17). Pomoc finansowa ze strony Skarbu Państwa w formie prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego przez podmioty inicjujące postępowanie przed sądem. Wymaga to od Sądu rzetelnej, tj. wszechstronnej i wnikliwej, oceny sytuacji życiowej i materialnej wszystkich osób o taką pomoc się ubiegających, a sprawiedliwe przeprowadzenie tej oceny gwarantować ma stosowanie wyznaczonych przepisami prawa zasad tej oceny. Wybiórcze podanie informacji w ramach wniosku o przyznanie prawa pomocy (a także nieuzupełnienie dokumentacji w żądany sposób) rodzi negatywne skutki po stronie wnioskodawcy. Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia sprzeciwu i w konsekwencji, na podstawie art. 260 § 1-3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 i art. 246 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.