II SA/Ke 797/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. N. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W. N. złożyła formularz urzędowy PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2200 zł netto miesięcznie, Wnioskodawczyni wykazała własność domu w budowie i nieruchomości o powierzchni 1,38 ha, z której bezumownie korzysta PGNiG gromadząc odpady. Skarżąca podała następujące stałe wydatki miesięczne: rata kredytu hipotecznego – 600 zł, rata kredytu gotówkowego – 544 zł, rata kredytu odnawialnego – 150 zł, opał – 400 zł, energia elektryczna – 150 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że na wyżywienie i leczenie pozostaje jej 350 zł miesięcznie. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz.718), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, przysługuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego przysługuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania (art. 199 p.p.s.a.). Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo od tej zasady. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Referendarz sądowy rozpoznający taki wniosek musi interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. W toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w sprawie sygn. akt II SA/Ke 797/17 uwzględniono ustalenia dotyczące kredytów bankowych skarżącej jakich dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie sygn. akt III SA/Gl 120/15 ze skargi W. N. na postanowienie Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego MW w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Z uzasadnienia postanowienia z dnia 31 sierpnia 2016 r. sygn. akt III SA/Gl 120/15 wynika, że wnioskodawczyni korzysta z przyznanego jej w rachunku bieżącym kredytu w kwocie 10.000,00 zł, który odnawia się do wysokości określonej w umowie i może być wielokrotnie wykorzystany w przypadku spłaty całości lub wykorzystanej jego części (§ 2 pkt 1 umowy). To pozwala jej na regularne przelewanie kwoty 700,00 zł na drugi rachunek bankowy oraz spłacanie rat zaciągniętych kredytów, które zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą (por.: postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06 oraz z dnia 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FZ 360/16, opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl),) nie mogą korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa, gdyż warunki, na podstawie których je przyznano podlegają renegocjowaniu. Możliwe jest też w razie pojawienia się trudności w ich spłacaniu skorzystanie z zawieszenia spłaty jednej raty (§ 16 pkt 1 umowy kredytu mieszkaniowego własny kąt hipoteczny z dnia 12 października 2004r.). Skarżąca nie złożyła dokumentu świadczącego o posiadaniu zaległości, czy o trudnościach w spłacaniu zaciągniętych kredytów. W świetle powołanych wyżej okoliczności uznano, że wnioskodawczyni przy racjonalnym gospodarowaniu osiąganym stałym dochodem z emerytury, posiadanym majątkiem nieruchomym i rachunkami bankowymi ma możliwość zgromadzić środki finansowe na uiszczenie wpisu sądowego od skargi i pokrycie innych ewentualnych kosztów sądowych na późniejszym etapie postępowania nieprzekraczających jednorazowo kwoty 100 zł. Należy podkreślić, że w postanowieniem z dnia 10 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Gl Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwrócił Wadzie Nycz kwotę 100 zł uiszczoną tytułem wpisu od odrzuconej skargi kasacyjnej. Zapłacenie tej kwoty nie przekracza więc możliwości finansowych wnioskodawczyni. Z tych samych powodów podlega wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście, zwłaszcza, że mieszka blisko siedziby sądu lub przez pełnomocnika, którym może być dorosłe dziecko, rodzeństwo. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej czy posiedzenia niejawnego. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób prawidłowy, a z treści skargi i innych pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że wnioskodawczyni nie jest osobą nieporadną życiowo, zna okoliczności faktyczne sprawy, potrafi bronić swoich interesów i ma doświadczenie w występowaniu w postępowaniach sądowych. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.