II SA/Ke 826/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Sygn. akt II SA/Ke [...] UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2021 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania M. C., od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy B. z [...] maja 2021 r. odmawiającej przyznania prawa do świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że wnioskodawca M. C. jest synem osoby wymagającej opieki – M. C., który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane do 30 listopada 2022 r. Dalej Kolegium, przytaczając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych ugruntowane po wydaniu tego wyroku wskazało, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.), zwana dalej "u.ś.r.", która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zatem nie ma znaczenia wiek, w którym powstała niepełnosprawność, istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym. Niezależnie od powyższego organ II instancji zauważył, że uprawniony do opieki pozostaje w związku małżeńskim z H. C., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podkreślił, że do akt zostało dołączone zaświadczenie lekarskie z 18 maja 2021 r., z którego wynika, że H. C. ze względu na stan zdrowia nie może sprawować opieki nad mężem. Kolegium jednak stwierdziło, że problemy ze stanem zdrowia osoby zobowiązanej do opieki mogą się pojawić w każdej sprawie dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i dlatego należy przyjąć sztywne stanowisko, że tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zwolniona ze sprawowania opieki. Takie stanowisko jest jasna i nie sprawia trudności interpretacyjnych. Nadto organ stwierdził, że jeżeli H. C. jest osobą chorą i sama wymaga opieki, to powinna podjąć kroki w celu uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się do zarzutu odwołania, organ II instancji stwierdził, że nie było potrzeby ustalania możliwości finansowych małżonki osoby wymagającej opieki, skoro nie posiada ona orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ta okoliczność jest decydująca dla wyniku niniejszej sprawy. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, ze ciążący w pierwszej kolejności na żonie obowiązek alimentacyjny nie przeszedł na syna, przez co wnioskodawca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, M. C. zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w tej sprawie; - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez niewłaściwe przyjęcie, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; - art. 6, 8, 9, 77 § 1, 7 w związku z 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. W uzasadnieniu skargi jej autor podał, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowanie nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Chodzi głównie o sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wykonywaną pracę, sam nie jest zdolny tej pracy wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inna osobę (wyrok WSA w Białymstoku II SA/Bk 987/12). Skarżący podkreślił, że żona uprawnionego z tytułu opieki cierpi na szereg dolegliwości wynikających z podeszłego wieku, które zostały opisane w dokumentacji medycznej, przedstawionej do akt sprawy. Nie powinno więc budzić wątpliwości, że nie ma ona ze względów zdrowotnych możliwości sprawowania opieki nad mężem. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Jej przedmiotem jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ostatni z przywołanych przepisów wprowadza negatywną przesłankę, której zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pozostawanie więc w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Jedyny wyjątek w tym zakresie w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dotyczy więc sytuacji, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wiąże się z sytuacją braku możliwości dopełnienia przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wyraźne wskazanie przez ustawodawcę, że tylko w sytuacji legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie zostaje wyłączone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku, stanowi wyjątek, którego zgodnie z powszechnie przyjmowaną dyrektywą wykładni prawa nie można poddawać rozszerzającej wykładni, a ponadto dlatego, że wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Powyższy pogląd został wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20, z 23 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2462/19, z 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2623/12, (dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), a skład orzekający w niniejszej sprawie w całości go podziela. W konsekwencji należy więc uznać, że - co do zasady - uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych dotyczących stanu zdrowia i sprawności małżonka, wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy. Jak wynika z 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. okolicznością świadczącą o braku możliwości sprawowania opieki, jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki. W niniejszej sprawie H. C. - żona osoby uprawnionej do opieki posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ponadto w aktach administracyjnych znajduje się wystawione przez lekarza pediatrę, specjalistę medycyny rodzinnej zaświadczenie z 18 maja 2021 r., z którego wynika, że H. C. ze względu na stan zdrowia nie może sprawować opieki nad mężem. Zdaniem Sądu przedstawione zaświadczenie nie jest wystarczające do odstąpienia od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zaświadczenie lekarskie nie może bowiem zastąpić wskazywanego przez ustawodawcę dokumentu, tj. orzeczenia właściwego organu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy zaznaczyć, że orzeczenie to stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia, które jest wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości nie posiada ani Sąd, ani organy orzekające w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne, odpowiada celom u.ś.r. Dlatego prawidłowe jest twierdzenie Kolegium, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi wyjątek, którego nie można poddawać wykładni rozszerzającej. Słusznie także ten organ podnosi, że skoro H. C. jest osobą schorowaną, wymagającą opieki innych osób, to powinna podjąć kroki w celu uzyskania orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, organ nie miał obowiązku przeprowadzania dodatkowego postępowania wyjaśniającego w celu poszukiwania dowodów na okoliczność braku możliwości sprawowanie przez H. C. opieki nad mężem. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) skargę oddalił. Na podstawie art. 119 pkt 2 tej ustawy niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, o co wnosił skarżący i organ.