I SA/Kr 1043/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2017 r. sprzeciwu A.B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 listopada 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1043/16. A.B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 lipca 2016 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów Skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny, ponieważ nie posiada żadnego majątku, a działalność gospodarcza, którą prowadzi, wystarcza zaledwie na pokrycie kosztów utrzymania rodziny. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia zabezpieczającego wszelkich środków zgromadzonych na rachunku bankowym Skarżącego, co uniemożliwia mu dokonywanie jakichkolwiek wypłat. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 24 listopada 2016 r. oddalił wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz uznał, że sytuacja majątkowa A.B. nie nosi znamion ubóstwa czy biedy, jest on nadal aktywnym przedsiębiorcą. Wskazał na posiadane przez Skarżącego oraz jego żonę samochody i motocykle, a także nieruchomość zabudowaną domem jednorodzinnym. Podniósł też, że zablokowanie konta bankowego nie uniemożliwia dokonywania z niego niezbędnych wypłat na cele takie, jak opłacenie kosztów sądowych. Wskazał, że wysokość wpisu w sprawie niniejszej wynosi 100 zł. A.B. wniósł w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł. Podniósł, że złożył w Sądzie łącznie czternaście spraw, a zatem musi opłacić łączną kwotę 1 400 zł. Zaznaczył, że należące do niego: samochód, motorower i motocykl zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Posiadanie przez małżonkę nieruchomości nie powinno automatycznie wykluczać przyznania prawa pomocy. Skarżący podniósł też, że czas oczekiwania na zgodę organu egzekucyjnego, aby możliwe było skorzystanie z zablokowanego rachunku, na pewno byłby dłuższy od terminu do uiszczenia wpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.) od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie natomiast do art. 260 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl przepisu art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją niezrealizowania takiego wezwania jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Użyte w art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości również co do tego, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia spoczywa na wnioskodawcy. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 lipca 2009 roku, sygn. I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz żoną M.B. oraz córką L.B. ur. 2013 r. Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej określonych na kwotę 2 500 zł miesięcznie oraz wynagrodzenia za pracę jego żony w wysokości 380,48 zł. Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego Audi A4 Quattro, rok produkcji 2002, motoroweru Peugeot S1, rok produkcji 2007, motocyklu Yamaha, rok produkcji 2014 oraz przyczepy samochodowej SAM, rok produkcji 2013. Żona Skarżącego jest właścicielką działki położonej w R., gm. Z., zabudowanej domem oraz współwłaścicielką samochodu osobowego Renault Megane, rok produkcji 2008. Rodzina zamieszkuje w lokalu mieszkalnym stanowiącym własność brata skarżącego. Miesięczne wydatki rodziny skarżącego składają się z następujących kwot: 531,48 zł czynsz za mieszkanie, 120 zł opłata za miejsce postojowe, 134,18 zł energia elektryczna, 230 zł przedszkole córki, 31,35 zł leczenie za wrzesień, 80,92 zł + 89,93 zł lekarstwa za wrzesień 2016, 361,59 zł polisa na życie za wrzesień i październik. W ocenie Sądu uznać należy, że A.B. nie wykazał zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Trafnie podniósł Skarżący, że posiadanie nieruchomości nie zawsze musi wykluczać zwolnienie od kosztów sądowych, w szczególności gdy nieruchomość nie przynosi pożytków. Jednak to na Skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że osiąganie pożytków z nieruchomości nie jest możliwe. Tymczasem w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja odwrotna; okoliczności, na które powołuje się Skarżący (zamieszkiwanie z rodziną w mieszkaniu należącym do brata) wskazują, że nieruchomość zabudowana domem jednorodzinnym, będąca własnością żony Skarżącego, może przynosić pożytki (np. poprzez jej wynajem) i w ten sposób przyczynić się do zaspokojenia potrzeb rodziny. Sąd podziela również pogląd referendarza, że nie wszystkie wydatki, wykazane przez Skarżącego mają charakter wydatków niezbędnych, wskazując na dobrowolne ubezpieczenie na życie oraz koszty opłacania miejsca postojowego. Referendarz słusznie zaznaczył, że prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i musi się ograniczać do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na postępowanie sądowe jest obiektywnie niemożliwe. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, ze nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienia NSA z 28 października 2013 r., sygn. II FZ 973/13, Lex Omega nr 1450625 oraz z 29 maja 2013 r., sygn. II OZ 405/13, Lex Omega nr 1319088). Wydatki konieczne to wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. II FZ 833/11, Lex Omega nr 1104149). Opłata za miejsce postojowe oraz ubezpieczenie na życie należą oczywiście do kosztów uzasadnionych, niemniej jednak nie są to koszty niezbędne i nie mogą uzyskać pierwszeństwa przed należnościami Skarbu Państwa, takimi jak wpis od skargi. Zauważyć należy, że gdyby rodzina Skarżącego zrezygnowała tylko z tych dwóch, wskazanych przez referendarza zbędnych kosztów, od daty wniesienia skargi w niniejszej sprawie do chwili obecnej byłaby w stanie odłożyć kwotę niezbędną na pokrycie wpisów we wszystkich czternastu sprawach. Nawet jeżeli przyjąć, że uzyskanie w odpowiednim terminie rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego, które pozwalałoby wykorzystać środki zgromadzone na zablokowanym koncie bankowym byłoby utrudnione, to i tak okoliczności podane i wykazane przez Skarżącego pozwalają stwierdzić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy był niezasadny. Zaskarżone postanowienie jest zatem prawidłowe, wobec czego Sąd utrzymał je w mocy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 P.p.s.a.