I SA/Kr 1061/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 kwietnia 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do lipca 2008 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego. Z danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku "PPPr" wynika, że Stowarzyszenie jest organizacją dobroczynną, społecznie użyteczną, prowadzącą działalność w zakresie pomocy osobom w trudnej sytuacji życiowej. Jest organizacją pożytku publicznego. We wniosku wskazano, iż wartość majątku i środków finansowych Stowarzyszenia [...] wynosi 249,87 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 1.300 zł (1.100 zł samochód trabant, rok produkcji 1990 i 200 zł umowa najmu lokalu), zaś rok obrotowy 2010 Stowarzyszenie zamknęło stratą w wysokości 1.008,39 zł. Wnioskodawca dysponuje rachunkiem bankowym w Krakowskim Banku Spółdzielczym, którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił 117,36 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy podniesiono, iż Stowarzyszenie prowadzi działalność charytatywną ze środków finansowych, które pochodzą tylko z darowizn od osób fizycznych i prawnych. W roku 2011 organizacja otrzymała tylko kwotę z 1% podatku w wysokości 987,30 zł. Do dnia 31 sierpnia 2011 roku wydatkowano kwotę 737,43 zł. Na koszty działalności składają się: dojazdy do siedziby, gdzie prowadzona jest działalność 262 zł, przejazdy służbowe (K., K.) 279,50 zł, usługi ksero 16,10 zł, opłaty pocztowe 52,65 zł, koszty administracyjne (art. biurowe, środki czystości) 127,18 zł. Stowarzyszenie w 2010 roku i pierwszym kwartale 2011 roku, aby mogło istnieć, zmuszone było do zaciągnięcia pożyczki finansowej od osób fizycznych w łącznej kwocie 1.050 zł, której nadal nie może spłacić z powodu braku środków pieniężnych. Zgodnie z umową z Bankiem Spółdzielczym na koncie winna pozostać kwota 100 zł, której nie należy wypłacać. Zarząd Stowarzyszenia nie zna się na prawie podatkowym i dlatego zasadny jest wniosek o wyznaczenie adwokata. Nie każdy prawnik zna prawo podatkowe, a osobą kompetentną w tej sprawie jest doradca podatkowy. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30.8.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu. W ocenie orzekającego Stowarzyszenie [...] w W. nie wykazało, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Przepis art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może zatem przyjmować darowizny, spadki, zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Jak wynika z zalegającego z aktach sprawy statutu Stowarzyszenia [...] w W. na fundusze Stowarzyszenia składają się: dotacje państwowe i samorządowe, darowizny, zapisy, spadki, składki statutowe, dobrowolne wpłaty, wpływy ze źródeł krajowych i zagranicznych na prowadzenie określonych przedsięwzięć, dochody z ofiarności publicznej, dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, dochody z nieruchomości i rzeczy ruchomych oraz dochody z własnej działalności gospodarczej. Wnioskodawca posiada zatem możliwości zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności z wielu źródeł. Fakt, że Stowarzyszenie prowadzi swoją działalność ze środków finansowych pochodzących tylko z jednego źródła, mianowicie z darowizn od osób fizycznych i prawnych nie wpływa na odmienną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Niewykorzystanie bowiem przewidzianych prawem możliwości (m. in. w postaci składek członkowskich) pozwalających na zgromadzenie środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej, jest przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. II OZ 1361/05 i jest on aprobowany przez orzekającego w niniejszej sprawie. Argument strony, że Stowarzyszenie jest organizacją non-profit również nie stanowi przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Orzekający w pełni podziela w tej kwestii stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażone w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II OZ 317/06, niepubl.) zgodnie z którym okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest ono zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakresie której wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych. Należy w tym miejscu zaakcentować, że stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć wszystkie odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, czy też pobieranie składek od obecnych członków. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, czy też ustanowienie pełnomocnika z urzędu, rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).