I SA/Kr 1078/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 21 sierpnia 2017 r. nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od opłat sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.500 zł skarżący M. J., działający przez adwokata P. B., wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym w zakresie zwolnienia od opłat sądowych. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córkami: D. J. ur. 2007 r. i A. J. ur. 2008 r. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosząca dochód miesięczny w wysokości 4.000 zł netto. W skład majątku skarżącego wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni 180 m˛ i wartości 700 tys. zł. Nie posiada on zasobów pieniężnych, wierzytelności, ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jego wydatki przedstawiają się następująco: alimenty 900 zł, rata kredytu hipotecznego 1.478,31 zł, prąd 160 zł, gaz 300 zł, woda 200 zł, internet, telefon 100 zł, środki czystości 200 zł, wyżywienie 500 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż nie jest on w stanie ponieść opłaty od skargi w wysokości 1.500 zł. Wnioskodawca podał, że jest handlowcem prowadzącym własną działalność gospodarczą, nie posiadającym innych możliwości zarobku. Na utrzymanie siebie i córek wydaje miesięcznie ok. 3.900 zł. Podał, że córki wychowuje w trybie opieki naprzemiennej (co drugi tydzień) wraz z byłą żoną. Prowadzi skromne życie planując wydatki od 1 do ostatniego dnia miesiąca. Dużą część przychodu przeznacza na spłatę kredytu hipotecznego zaciągniętego na dom, w którym mieszka. Do spłaty pozostała jeszcze kwota ponad 298 tys. zł. Do wniosku dołączone zostały kopie następujących dokumentów: ugody alimentacyjnej z dnia 12 maja 2017 r., harmonogramu spłaty rat kredytowych i czterech odcinków płatności za energię elektryczną. Odnosząc się do wezwania o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącego, za pismem z dnia 8 grudnia 2017 r. (wpływ do sądu 13 grudnia 2017 r.) przesłał oświadczenie skarżącego o wysokości ponoszonych wydatków oraz kopie dokumentów źródłowych, o które był wzywany. Wynika z nich, że miesięczne wydatki M. J. zamykają się kwotą 4.238 zł i przedstawiają się następująco: ubranie 200 zł, ubezpieczenie 200 zł, leczenie 200 zł, wyżywienie 500 zł, internet / telefon 100 zł, gaz 300 zł, elektryczność 160 zł, woda 200 zł, alimenty 900 zł, kredyt hipoteczny 1.478 zł. Według zeznania [...] roku 2016 z pozarolniczej działalności gospodarczej skarżący osiągnął przychód w wysokości 94.106 zł, a z innych źródeł 920,98 zł (łącznie 95.026,98 zł) przy kosztach jego uzyskania 20.068,57 zł, co dało dochód w wysokości 74.958,41 zł. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju za miesiące od sierpnia do października 2017 r. w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wynosiła odpowiednio 7.682 zł, 6.680 zł i 7.8825 zł, zaś wartość netto nabywanych w tym okresie towarów i usług wynosiła 1.635 zł, 45 zł i 1.772 zł. Skarżący posiada dwa rachunki bankowe: w Banku H. S.A. oraz G. S.A., których historie za ostatnie trzy miesiące zostały dołączone do akt sprawy. Z zaświadczenia Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców Urzędu Miasta K. z dnia 5 grudnia 2017 r. wynika, że skarżący jest właścicielem pojazdu FS-Lublin Zuk A 09, rok produkcji 1982 oraz współwłaścicielem pojazdu Peugeot Partner, rok produkcji 2002. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypowania stron w kosztach postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść tych kosztów i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych strony skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jego - możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do opłaty od złożonej skargi w wysokości 1.500 zł. W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżący uwiarygodnił, że nie posiada obecnie dostatecznych środków na pokrycie pełnych opłat sądowych. Źródłem utrzymania M. J. jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza. Wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawcy oraz jego dwóch córek wynoszą ponad 4 tys. zł. Wnioskodawca nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi, które mogłyby zostać spieniężone celem pokrycia opłat sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że wniosek strony może podlegać częściowemu uwzględnieniu, tj. w zakresie połowy należnych w sprawie opłat sądowych. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Sytuacja materialna skarżącego nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Wnioskodawca ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, wartość posiadanego przez niego domu wynosi ok. 700 tys. zł, a uzyskiwane przez niego dochody mają charakter stałego źródła utrzymania. W roku 2016 przychody skarżącego wyniosły 95.026,98 zł. Przedłożone dokumenty dotyczące rozliczenia podatku VAT za ostatnie trzy miesiące potwierdzają obroty w ramach prowadzonej działalności gospodarczej posiadające jednocześnie cechę regularności i stabilności. Powyższe oznacza, że stronie nie grozi całkowite pozbawienie środków do życia. Rachunki bankowe skarżącego wykazują cechę płynności. Nie ma na nich salda ujemnego, a transakcje obciążeniowe są równoważone transakcjami uznaniowymi. Na rachunku Citi Handlowy w dniu 7 września 2017 r. widnieje wpływ środków w wysokości 8.000 zł, a następnie w dniu 4 października 2017 r. (a zatem już po wniesieniu skargi) zaksięgowana została wpłata skarżącego w wysokości 7.300 zł. Powyższe potwierdza, że skarżący dysponował środkami finansowymi, których część mogłaby zostać przeznaczona na partycypowanie w należnych w sprawie opłatach sądowych. Mając na uwadze powyższe, nie można jednoznacznie stwierdzić, że pozyskanie przez skarżącego środków na część opłat sądowych jest niemożliwe, co wyklucza w istocie uwzględnienie wniosku w całości. Przyznając bowiem prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, z dnia 23 lutego 2016 r.). Oceny powyższej nie zmienia fakt spłaty przez skarżącego rat zaciągniętego kredytu bankowego, który niewątpliwie stanowi obciążenie jego domowego budżetu. Należy w tym miejscu podkreślić, iż w orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 376/12 i z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie należy też zauważyć, że skarżący działa w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika. Fakt iż strona korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma takiego obowiązku, nie jest wprawdzie okolicznością, która sama przez się może zdecydować o zasadności bądź bezzasadności wniosku o zwolnienie od opłat sądowych, jednakże okoliczność ta podlega ocenie w całokształcie sytuacji majątkowej i rodzinnej strony skarżącej (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). Podsumowując, w analizowanej sytuacji materialnej M. J. zwolnienie go od opłat sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia [...] części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącego na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.