I SA/Kr 1131/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego A.B. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 24 listopada 2016 r. oddającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu Referendarz wskazał, że łącznie ze skargą w niniejszej sprawie A.B. złożył do Sądu osiem skarg, a suma wpisów sądowych we wszystkich tych sprawach wynosi 800 zł. Uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa czy biedy, jest nadal aktywnym przedsiębiorcą. Referendarz wskazał na posiadane przez skarżącego i jego żonę samochody, motocykle oraz nieruchomość zabudowaną domem jednorodzinnym. Wskazał też, że zablokowanie konta bankowego nie uniemożliwia dokonywania z niego niezbędnych wypłat na cele takie, jak opłacenie kosztów sądowych. W sprzeciwie skarżący podniósł, że Sąd nie wziął pod uwagę, że oprócz wspomnianych przez Sąd ośmiu skarg wniósł on jeszcze sześć dodatkowych skarg w sprawach sygn. akt I SA/Kr 1101/16 – I SA/Kr 1106/16, tym samym suma wpisów sądowych we wszystkich sprawach wynosi nie 800,00 zł a 1 400,00 zł. W ocenie skarżącego powyższa kwota stanowi niewątpliwe duży uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego oraz jego rodziny. Skarżący podniósł nadto, że samochód Audi A4, motorower oraz motocykl zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego i nie ma możliwości rozporządzania nimi. Wskazując na postanowienie NSA z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt II OZ 457/08 skarżący podniósł, że samo posiadanie nieruchomości nie oznacza automatycznie niemożliwości uzyskania zwolnienia od kosztów. Ponadto poddał, że czas oczekiwania na zgodę organu egzekucyjnego na dokonanie wypłaty z zajętego rachunku bankowego byłby na pewno dłuższy niż termin do uzupełnienia braków w postaci wpisów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) - dalej p.p.s.a., od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją nie zrealizowania takiego wezwania jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości również co do tego, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia spoczywa na wnioskodawcy. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, wszystkie orzeczenia na stronie www.nsa.gov.pl). Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz żoną M.B. oraz córką L.B.ur. 2013 r. Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej określonych na kwotę 2 500 zł miesięcznie oraz wynagrodzenia za pracę jego żony w wysokości 380,48 zł. Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego Audi A4 Quattro, rok produkcji 2002, motoroweru Peugeot S1, rok produkcji 2007, motocyklu Yamaha, rok produkcji 2014 oraz przyczepy samochodowej SAM, rok produkcji 2013. Żona wnioskodawcy jest właścicielką działki położonej w R., gm. Z., zabudowanej domem oraz współwłaścicielką samochodu osobowego Renault Megane, rok produkcji 2008. Rodzina zamieszkuje w lokalu mieszkalnym stanowiącym własność brata skarżącego. Miesięczne wydatki rodziny skarżącego wynoszą: 531,48 zł czynsz za mieszkanie, 120 zł opłata za miejsce postojowe, 134,18 zł energia elektryczna, 230 zł przedszkole córki, 202,20 zł leczenie za wrzesień 2016 roku oraz po 361,59 zł polisa na życie za wrzesień i październik 2016 roku. Skarżący twierdził, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny, gdyż nie posiada żadnego majątku, a działalność gospodarcza, którą prowadzi wystarcza zaledwie na pokrycie kosztów utrzymania rodziny. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia zabezpieczającego wszelkich środków zgromadzonych na rachunku bankowym skarżącego, co uniemożliwia mu dokonywanie jakichkolwiek wypłat. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim można się zgodzić ze skarżącym, że posiadanie nieruchomości nie zawsze musi wykluczać zwolnienie od kosztów sądowych, w szczególności gdy nieruchomość nie przynosi pożytków. Jednak to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że osiąganie pożytków z nieruchomości nie jest możliwe. Tymczasem w niniejszej prawie zachodzi sytuacja dokładnie odwrotna - okoliczności, na które powołuje się skarżący (zamieszkiwanie z rodziną w mieszkaniu, należącym do brata) wskazują, że jak najbardziej nieruchomość zabudowana domem jednorodzinnym, będąca własnością żony skarżącego, może przynosić pożytki (np. poprzez jej wynajem) i w ten sposób przyczynić się do zaspokojenia potrzeb rodziny. Sąd podziela pogląd Referendarza, że nie wszystkie wydatki, wykazane przez skarżącą mają charakter wydatków niezbędnych, wskazując na dobrowolne ubezpieczenie na życie oraz koszty opłacania miejsca postojowego. Referendarz słusznie zaznaczył, że prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i musi się ograniczać do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na postępowanie sądowe jest obiektywnie niemożliwe. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, ze nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2013 r., sygn. akt II FZ 973/13 oraz z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 405/13). Wydatki konieczne to wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Opłata za miejsce postojowe oraz za ubezpieczenie na życie należą oczywiście do kosztów uzasadnionych, niemniej jednak nie są to koszty niezbędne i nie mogą uzyskać pierwszeństwa przed należnościami Skarbu Państwa, takimi jak wpis od skargi. Zauważyć należy, że gdyby rodzina skarżącego zrezygnowała tylko z tych dwóch, wskazanych przez referendarza zbędnych kosztów, od daty wniesienia skargi w niniejszej sprawie do chwili obecnej byłaby w stanie odłożyć kwotę niezbędną na pokrycie wpisów we wszystkich czternastu sprawach. Nawet zatem jeśli przyjąć, że uzyskanie w odpowiednim terminie rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego, które pozwalałoby wykorzystać środki zgromadzone na zablokowanym koncie bankowym byłoby utrudnione, to i tak okoliczności podane i wykazane przez skarżącego pozwalają stwierdzić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy był niezasadny. Zaskarżone postanowienie jest zatem prawidłowe, wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny utrzymał je w mocy, za podstawę biorąc art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.