I SA/Kr 1184/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 12 września 2017 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nabycia spadku p o s t a n a w i a I) ustanowić dla M. M. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K.; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych M. M. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" z dnia 19 grudnia 2017 r. oraz pismach z dnia 6 lutego 2018 r. i 22 lutego 2018 r., stanowiących uzupełnienie wniosku wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem P. S. M., córką K. M. M. ur. 1993 r. oraz synem O. K. M. ur. 1997 r. Skarżąca obecnie nie jest zatrudniona. Jej umowa o pracę na stanowisku [...] w P. A. B.-R. [...] została zakończona z dniem 31 grudnia 2016 r. (na podstawie świadectwa pracy z dnia 3 stycznia 2017 r.). W roku 2017 z tytułu działalności wykonywanej osobiście wnioskodawczyni uzyskała dochód w wysokości 5.467,20 zł przy przychodzie w wysokości 6.834 zł (na podstawie zeznania PIT-37), a jej mąż z tytułu wynagrodzenia za pracę osiągnął dochód w wysokości 10.665 zł przy przychodzie w wysokości 12.000 zł (na podstawie zeznania PIT-37). P. M. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w firmie P. K. Firma Odzieżowa "P. ", a wysokość jego wynagrodzenia brutto za okres od 1 listopada 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. wynosiła 3.050 zł (netto 2.323,98 zł za 3 miesiące) według zaświadczenia pracodawcy z dnia 5 lutego 2018 r. i karty wynagrodzeń. Od dnia 1 lutego 2018 r. mąż skarżącej rozpoczął prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej, lecz do dnia 6 lutego 2018 r. (data pisma skarżącej) nie wykazał on żadnych dochodów, ani strat z tytułu prowadzenia tej działalności. Rachunek bankowy związany z tą działalnością do dnia 21 lutego 2018 r. nie wykazał żadnych obrotów. Córka skarżącej, K. M. M., studiuje na Uniwersytecie [...] w Ł.. W latach akademickich [...] i [...] pobierała ona stypendium socjalne w wysokości 740 zł miesięcznie, a w roku [...] wysokość stypendium wynosi 900 zł miesięcznie. S. O. K. M. jest studentem Akademii [...] w K. i w roku akademickim [...] pobierał on stypendium socjalne w wysokości 600 zł miesięcznie, a od października 2017 r. do lutego 2018 r. stypendium wynosiło 850 zł. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką, wraz z mężem, domu o powierzchni 227,85 m˛ w zabudowie bliźniaczej w Z. na działce wielkości ok. 4 arów, w którym zamieszkuje rodzina. Dom został kupiony na podstawie kredytu budowlano-hipotecznego, a umowa kredytowa przewiduje spłatę zobowiązania do 2029 r. Wartość nieruchomości wynosi ok. 1 mln zł. Strona jest także współwłaścicielką (w 1/6 części), wraz z matką i siostrą, mieszkania spółdzielczego o powierzchni 48,5 m˛ położonego w K. o wartości ok. 250 tys. zł oraz grobowca rodzinnego na Cmentarzu [...] w K. o wartości ok. 50 tys. zł. Skarżąca jest współwłaścicielką samochodu osobowego marki BMW 530 D, rok prod. 2005, o szacunkowej wartości 30.000 zł oraz samochodu marki Fiat 500, rok prod. 2011, o szacunkowej wartości 25.000 zł (kredytobiorcą jest P. M.). Syn wnioskodawczyni i jej mąż są współwłaścicielami motocykla marki Kawasaki model ER-5, rok produkcji 2003 o szacunkowej wartości 4.500 zł. Skarżąca posiada rachunki bankowe [...], których historia za ostatnie trzy miesiące została załączona do akt sprawy. Mąż wnioskodawczyni, w związku z rozpoczęciem działalności gospodarczej, od dnia 2 lutego 2018 r. otworzył rachunek bankowy w banku [...] S.A., a saldo tego rachunku na dzień 21 lutego 2018 r. wynosiło 0 zł. Miesięczne wydatki rodziny przedstawiają się następująco: rata kredytu hipotecznego ok. 3.600 zł, energia elektryczna ok. 500 zł w sezonie zimowym, gaz 736,35 zł (za okres od 8 września 2017 r. do 20 listopada 2017 r.), woda i ścieki ok. 200 zł, internet [...] ok. 50 zł (po zmianie ok. 20 zł), internet [...] ok. 50 zł, [...] ok. 132 zł, monitoring ok. 50 zł, ubezpieczenie P. M. 65 zł, ubezpieczenie M. M. 55,20 zł, opłata za miejsce w domu studenta 465 zł, bilet miesięczny komunikacji miejskiej 140 zł, żywność ok. 1.200 zł, wydatki na opiekę zdrowotną w różnych kwotach. Dodatkowym wydatkiem jest podatek od nieruchomości na 2017 r. w wysokości 332 zł i 25 zł polisa W. 1.039 zł rocznie, ubezpieczenie samochodu BMW 530 D – 4 rata 922,44 zł, ubezpieczenie samochodu Fiat 500 – rata 522 zł. Dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków zostały dołączone do akt sprawy. Uzasadniając wniosek M. M. podniosła, że ze względu na bardzo trudną sytuację zdrowotną, rodzinną i finansową oraz precedensowy, ponadczasowy i międzynarodowy charakter sprawy prosi o zwolnienie jej w całości od kosztów postępowania sądowego oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie pani adwokat. Skarżąca powołała się na toczące się sprawy sądowe dotyczące mieszkania przy ul. [...] w K.. Podkreśliła, że w żaden sposób nie przyczyniła się do wytworzenia skomplikowanego pod względem prawnym stanu dotyczącego owego mieszkania. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Należy w tym miejscu podkreślić, że z woli ustawodawcy jedynymi przesłankami warunkującymi przyznanie prawa pomocy jest sytuacja materialna strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy i jej możliwości płatnicze (por. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że udzielenie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie skarżąca M. M. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz adwokata z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawczyni przedstawioną we wniosku "PPF" oraz załączonych dokumentach źródłowych należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Wykazana przez skarżącą sytuacja materialna, na którą składa się brak zatrudnienia, posiadane zadłużenie (kredyt hipoteczny), problemy zdrowotne wymagające ponoszenia kosztów leczenia, konieczność utrzymania studiujących dzieci i brak jakichkolwiek oszczędności pozwala na stwierdzenie, że skarżąca nie będzie w stanie we własnym zakresie pokryć kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek i ustanowił dla wnioskodawczyni adwokata z urzędu. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Po pierwsze, w miesiącu grudniu 2017 r., kiedy złożony został wniosek o przyznanie prawa pomocy, na rachunek bankowy w [...] skarżąca dokonała wpłat tytułem "zasilenia konta" w łącznej wysokości 1.770 zł (6 grudnia 220 zł, 12 grudnia 50 zł, 22 grudnia 1.500 zł), a jej mąż wpłacił kwotę 200 zł (15 grudnia). Na rachunek bankowy w [...] S.A. w grudniu 2017 r. małżonek skarżącej dokonał wpłat gotówki w łącznej kwocie 4.900 zł (4 grudnia 1.600 zł, 6 grudnia 800 zł, 11 grudnia 1.000 zł, 13 grudnia 500 zł, 21 grudnia 1.000 zł). Ponadto w miesiącu styczniu 2018 r. skarżąca i jej mąż otrzymali z urzędu skarbowego zwrot podatku w łącznej kwocie 3.492,08 zł (1.268 zł i 2.224,08 zł – wpływ na rachunek bankowy w [...] w dniu 16 stycznia 2018 r.). Powyższe oznacza, że zarówno skarżąca, jak i jej mąż, dysponowali środkami finansowymi, które mogły być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Tym bardziej, że koszty sądowe na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł (zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zmianami). Jest to najniższa wysokość wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po drugie, zauważyć należy, iż wśród wymienionych przez skarżącą wydatków nie wszystkie można uznać za podstawowe i niezbędne, przesądzające o egzystencji. Chodzi o opłaty za dostęp do internetu, ubezpieczenie samochodów, czy wydatki za ochronę. W art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ustawodawca wyraźnie wskazał, że tylko uszczerbek w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony uzasadnia konieczność przyznania prawa pomocy. Wymienione wydatki na internet, samochody i ochronę z całą pewnością do takich nie należą. Wśród takich właśnie wydatków można poszukać oszczędności na wygospodarowanie środków pozwalających pokryć należne koszty sądowe. Również spłata rat kredytu nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 376/12 i z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając powyższe uznano, że sytuacja materialna i życiowa wnioskodawczyni (brak zatrudnienia) nie jest łatwa, co przemawia za przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, jednak nie jest ona na tyle ciężka, by miała uzasadniać uwzględnienie wniosku w pełnym zakresie. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na postawie art. 245 § 1- 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.