I SA/Kr 1186/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 maja 2015 r. Nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić B.S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację materialną. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami: S.S. i I.S., bratem W. S., szwagierką E.S. i bratankami: K.S., W.S. i D.S. Wnioskodawca nie wykazał dochodów członków swojej rodziny zasłaniając się brakiem wiedzy w tym przedmiocie. Sam jest osobą bezrobotną. Mieszka w domu rodziców i pomaga im w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Pomaga także ojcu w prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej. Matka skarżącego pobiera emeryturę. Skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani ruchomości. Od 2008 roku wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, z żoną ma rozdzielność majątkową przedmałżeńską. Skarżący podniósł, iż w sprawie o sygn. I SA/Kr 671/13 został w całości zwolniony od kosztów sądowych, a jego sytuacja materialna od tego czasu nie uległa zmianie. W innych sprawach, w których konieczny jest udział profesjonalnego pełnomocnika skarżący korzysta z pomocy zaprzyjaźnionego radcy prawnego, a udzielana przez niego pomoc jest pro bono. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: - wykazanie stanu majątkowego, źródła i wysokości miesięcznych dochodów wszystkich osób, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, - odpisów zeznań podatkowych za 2014 rok B.S., jego małżonki, ojca S.S. i matki I.S., - zaświadczenia właściwego urzędu pracy o zarejestrowaniu skarżącego jako osoby bezrobotnej, - wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, - udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny skarżącego (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, ewentualne leczenie, itp., - oświadczenia, czy rodzina skarżącego korzysta z pomocy społecznej – jeśli tak należało podać w jakiej formie i z jaką częstotliwością i przesłać kopię ostatniej decyzji o przyznaniu takiej pomocy. Odnosząc się do wezwania B.S. oświadczył, że nie jest w stanie wykazać stanu majątkowego i źródeł oraz wysokości miesięcznych dochodów rodziców, gdyż pomimo tego, że w całości pomagają w utrzymaniu skarżącego, nie ma on żadnego wglądu do ich finansów. W roku 2014 skarżący nie składał formularza PIT ze względu na nieosiągnięcie żadnego dochodu. Wnioskodawca podał, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie posiada żadnych rachunków bankowych. Całość rachunków związanych z jego utrzymaniem (w tym wyżywienie, ubranie oraz opłaty za media) pokrywają rodzice. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, iż nie byłaby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie oświadczenia B.S. zawarte w urzędowym formularzu "PPF" były niewystarczające do oceny czy wnioskodawca faktycznie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz jego sytuacji majątkowej. Przesłane przez stronę wyjaśnienia nie tylko nie usunęły wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącego, ale wręcz spotęgowały przypuszczenia, że uchyla się on od ujawnienia rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim skarżący nie podał żadnych informacji o wysokości dochodów uzyskiwanych przez członków rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i na których utrzymaniu pozostaje, zasłaniając się brakiem wiedzy oraz brakiem wglądu do ich finansów. Tymczasem w przypadku wspólnego gospodarowania z innymi członkami rodziny orzekający nie może ograniczać się jedynie do oceny sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawcy, lecz należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12). Przemawia za tym sama konstrukcja formularza "PPF", którego rubryki 7 i 10 uwzględniają nie tylko składniki majątku i dochodów wnioskodawcy, ale również osób pozostających wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wykazanych w rubryce 6. Wykazaniu stanu majątkowego domowników służy dodatkowo rubryka 8 formularza. Ponadto okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Zatem informacje o dochodach i stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że w sprawie o sygn. I SA/Kr 671/13 został on zwolniony od kosztów sądowych nie może mieć charakteru wiążącego przy rozpoznawaniu kolejnych wniosków strony. W postanowieniu z dnia 27 maja 2010 roku, sygn. akt II FZ 255/10, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia sądu w innych sprawach administracyjnych może pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego, bowiem wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany do rozstrzygnięcia na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, które powinny być przedstawione we wniosku lub wynikać z dokumentów, do przedłożenia których strona została zobowiązana w wezwaniu. Wniosek taki ma swoje oparcie w treści art. 255 p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku jedynie z uwzględnieniem rozstrzygnięć sądu w innych sprawach, w których stroną jest wnioskodawca, byłoby naruszeniem obowiązku opierania się przez sąd jedynie na stanie faktycznym, który jest potwierdzony przez materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy (art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a.). Podsumowując, skoro w niniejszej sprawie B.S., pomimo skierowanego do niego wezwania, nie wykonał należycie obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, należy uznać, że niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące jego możliwości płatniczych. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zatem jego wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.