I SA/Kr 1205/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.A.S. (obecnie M.D.) o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.A.S. (obecnie M.D.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 kwietnia 2014 r. nr: [...]do [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2008 r. do stycznia 2011 r. oraz za marzec 2011 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 lipca 2015 roku oddalającego skargę M.A.S. (obecnie M.D.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 kwietnia 2014 roku w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2008 roku do stycznia 2011 roku oraz za marzec 2011 roku, skarżąca, reprezentowana przez adwokata P.T., złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dziećmi: K.S. ur. 1994 r., E.S. ur. 2000 r. i C.S. ur. 2015 r. Ich miesięczny dochód z wynagrodzenia za pracę wnioskodawczyni wynosi 676,08 zł. M.D. nie posiada żadnego majątku, oszczędności, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Korzysta z pomocy finansowej rodziców. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: wyżywienie 900 zł, odzież 100 zł, środki czystości 150 zł, gaz 600 zł, prąd 100 zł, telefon 90 zł, wywóz śmieci 22 zł, rata kredytu 13 tys. zł miesięcznie. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że na jej utrzymaniu pozostaje troje dzieci, w tym dwoje małoletnich. Najmłodsze dziecko urodziło się w październiku 2015 roku. Najstarsza pełnoletnia córka studiuje w W. M.D. podała, iż korzysta ze stałej pomocy finansowej rodziców. Prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza została zawieszona. Od 17 marca 2015 roku przebywała ona na zasiłku chorobowym, a od 1 października 2015 roku na urlopie macierzyńskim. Jej poprzednie małżeństwo zostało rozwiązane wyrokiem Sądu Okręgowego w N. i aktualnie strona nie pozostaje w związku małżeńskim. Skarżąca oświadczyła, że od dłuższego czasu jest w stałym leczeniu psychologicznym z powodu depresji. Odnosząc się do wezwania Referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy M.D. oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej pod nazwą Firma Produkcyjno - Usługowa M.D. w K. Nie jest też właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości L. Ojciec skarżącej, W.D., nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada rachunków bankowych, jest emerytem pobierającym emeryturę w wysokości 1.081,18 zł. Matka wnioskodawczyni, J.D. uzyskuje emeryturę w wysokości 968,79 zł, a dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą. Skarżąca otrzymuje alimenty w wysokości 50 zł miesięcznie tylko na młodszą córkę. Wynagrodzenie pełnomocnika pokrywane jest ze środków uzyskanych od rodziców. Do pisma z dnia 14 grudnia 2015 roku załączone zostały następujące dokumenty: przekaz pocztowy dotyczący wypłaty emerytury W.D. za wrzesień 2015 roku (1.081,18 zł), potwierdzenie wypłaty kwoty 50 zł tytułem alimentów za grudzień 2015 roku, potwierdzenie wypłaty emerytury J.D. za listopad 2015 roku w wysokości 968,79 zł, oświadczenie skarżącej o zawieszeniu działalności gospodarczej i podjęciu zatrudnienia w firmie "D" J.D., kopię zeznania PIT-36L M.D. za 2014 rok (przychód 24.593,09 zł, koszty uzyskania przychodu 696.533,11 zł, strata 671.940,02 zł), kopię zeznania PIT-37 M.D. za 2014 rok (przychód 8.698,33 zł, koszty uzyskania przychodu 778.75 zł, dochód 7.919,58 zł), kopię zeznania PIT-36L J.D. za 2014 rok (przychód 308.294,72 zł, koszty uzyskania przychodu 143.357,12 zł, dochód 164.937,60 zł), kopię zeznania PIT-36 J.D. za 2014 rok (przychód 24.751,84 zł, koszty uzyskania przychodu 11.277,14 zł, dochód 13.474,70 zł), trzy wyciągi z rachunku J.D. w Banku P. S.A. za okres od 24 sierpnia do 22 listopada 2015 roku, sześć wyciągów z rachunków walutowych J.D. w Banku P. S.A. za okres od 24 sierpnia do 22 listopada 2015 roku, wydruk kartoteki rachunków J.D. "D" Zakład Produkcyjno Usługowy za okres od 1 sierpnia do 31 października 2015 roku, noty memoriałowe dotyczące spłaty kredytu i spłaty odsetek w dniu 10 grudnia 2015 roku oraz faktura za ścieki bytowe z dnia 6 października 2015 roku na kwotę 75,93 zł. W dniu 7 stycznia 2016 roku do tut. sądu wpłynęło pismo, w którym M.D. wskazała, że otrzymuje od matki pomoc finansową w kwocie średnio 4.600 zł miesięcznie. Środki te wydatkowane są w całości na bieżące utrzymanie skarżącej i jej rodziny. Wydatki przedstawiają się następująco: zakup żywności ok. 1.350 zł, zakup jedzenia oraz środków pielęgnacyjnych dla najmłodszego syna ok 650 zł, zakup ubrań i obuwia 150 zł, opłaty eksploatacyjne: gaz ok. 1.450 zł i prąd 400 zł miesięcznie, benzyna 600 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunków związanych z prowadzeniem gospodarstwa, ponieważ ich nie gromadzi. Do pisma załączone zostały wyciągi z rachunków kart kredytowych w Banku Handlowym oraz Banku P. S.A. za okres ostatnich trzech miesięcy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawione przez M.D. okoliczności nie dają podstaw do przyznania jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dokonana przez orzekającego ocena sytuacji majątkowej strony i jej możliwości płatniczych obejmowała ustalenie czy wnioskodawczyni jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie, bądź przy pomocy osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe oraz członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji. Stosownie bowiem do art. 87 k.r.o. rodzice i dzieci zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji. Do obowiązków tych - zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych - zalicza się nie tylko utrzymanie, ale także pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienia: SN z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów i oświadczeń wynika, że skarżąca nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej, zawieszonej w czerwcu 2014 roku, a źródłem jej utrzymania jest dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 676,08 zł. Obecnie skarżąca przebywa na urlopie macierzyńskim i otrzymuje pomoc finansową od matki, J.D., w kwocie średnio 4.600 zł miesięcznie. Rodzice skarżącej osiągają dochody z emerytur w wysokości 1.081,18 zł (ojciec) i 968,79 zł (matka), a dodatkowo J.D. prowadzi działalność gospodarczą, która w 2014 roku przyniosła przychód w wysokości 308.294,72 zł, przy kosztach jego uzyskania 143.357,12 zł, co dało dochód w wysokości 164.937,60 zł. Powyższe dane wskazują na skalę prowadzonej przez matkę skarżącej działalności gospodarczej i nie pozwalają na stwierdzenie, aby rodzice skarżącej byli na tyle ubodzy, że ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiłyby opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Analiza przepływu środków finansowych na rachunkach bankowych skarżącej i jej matki potwierdza wpływy środków w znacznej wysokości (kwota 18.000 zł na konto J.D. w dniu 2 listopada 2015 roku oraz kwot po 9.000 zł w dniach 5 sierpnia 2015 roku i 3 września 2015 roku). J.D. w miesiącach październiku, listopadzie i grudniu 2015 roku dokonywała wpłat na rachunek karty kredytowej M.D. w C. w ramach planu spłat ratalnych "K" w kwotach po 38.800 zł i 14.000 zł, czyli łącznie 52.800 zł miesięcznie. Skarżąca z kolei w dniu 19 października 2015 roku dokonała wpłaty gotówkowej na konto J.D. kwoty 5.250 zł, a w dniu 3 grudnia 2015 roku dokonała spłaty raty kredytu w wysokości 6.618,36 zł. Wysokość tych kwot jest kilkakrotnie wyższa niż kwota należnych na obecnym etapie kosztów sądowych, które sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 2.213 zł. W ocenie orzekającego brak jest podstaw, aby zobowiązania prywatnoprawne traktować priorytetowo kosztem zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14, CBOSA). Skoro skarżąca w okresie, kiedy złożyła skargę kasacyjną dysponowała środkami finansowymi w wysokości przekraczającej wysokość należnych kosztów sądowych, a ponadto otrzymywała pomoc od swojej matki w spłacie zaciągniętego kredytu, to okoliczności preferowania przez nią wydatków prywatnych nie mogą stanowić podstawy uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.