I SA/Kr 1256/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: oddalić wniosek. Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2014 r. I SA/Kr 1256/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę K.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 maja 2014 r. nr [...]. Wnioskiem z dnia 22 grudnia 2014 r., uzupełnionym pismem z dnia 10 marca 2015 r. skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką pełnoletnich dzieci. Ich wspólny miesięczny dochód wynosi 4 935,72 zł i składa się na niego zasiłek rehabilitacyjny skarżącego w wysokości 3 232,42 zł oraz wynagrodzenie za pracę córki M.L. w wysokości 1 703,30 zł. Żona skarżącego oraz syn nie osiągają żadnego dochodu. Miesięczne koszty utrzymania rodziny, bez wyżywienia, skarżący określił na kwotę 1 562,00 zł. Według oświadczenia w skład majątku skarżącego wchodzi współwłasność domu o pow. 109,6 m2 oraz oszczędności w kwocie 2 051 euro i 1 362 zł zgromadzone na rachunku oszczędnościowo - rozliczeniowym. Skarżący przedłożył kserokopie następujących dokumentów: potwierdzenia przelewu na jego konto bankowe zasiłku rehabilitacyjnego, potwierdzenia przelewu wynagrodzenia córki.M.L.; swojego zeznania podatkowego za rok 2014, zaświadczenia z Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego, wyciągu z konta A., M., M. i K. L. za okres od grudnia 2014 r. do marca 2015 r. (bank Milenium), wyciąg z rachunku bankowego w ING Banku Śląskiego skarżącego i jego małżonki za okres od grudnia 2014 r. do lutego 2015 r., na którym na dzień 2 marca 2015 r. zgromadzone było 1 853,18 euro, potwierdzenie zwrotu podatku z Finlandii za 2013 r., odpisu KW dla nieruchomości będących własnością rodziny L., zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w C. o zarejestrowaniu M.L. jako osoby bezrobotnej, zaświadczenie z ING Bank Śląski o stanie rachunku na dzień 10 marca 2015 r. W sprzeciwie skarżący podniósł, że brak w polskim systemie prawa legalnej definicji pojęcia "wspólnego gospodarstwa domowego". Zatem fakt wspólnego zamieszkiwania, jego zdaniem, nie odgrywa decydującego znaczenia. Jedynie chwilowe pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą się mieszka, nie oznacza bowiem jeszcze prowadzenie wspólnego gospodarstwa. Podobnie zamieszkiwanie z rodzicami przez pełnoletnie dzieci, uzyskujące własne dochody, również nie oznacza prowadzenia wspólnego gospodarstwa, gdyż nie mają one w całości zbieżnych celów z rodzicami. Podkreślił, że pokrywa on koszty utrzymania syna do czasu znalezienia przez niego pracy, z kolei córka koszty utrzymania pokrywa samodzielnie a pozostała część jej dochodów nie stanowi dochodu gospodarstwa domowego, które prowadzi wspólnie z żoną. Skarżący podniósł, że niesłusznie zakwestionowano jego wydatki na telefony komórkowe i na paliwo, ponieważ służą one "zapewnieniem potrzeb emerytalnych", np. kontaktom ze służbą zdrowia. Z kolei zakwestionowanego zakupu mebli dokonała córka z własnych środków, "poprzez Internet, za pośrednictwem żony". Podał, że środki wykazane na rachunku oszczędnościowo- rozliczeniowym to wartość istniejąca w chwili pisania wniosku o prawo pomocy "którymi należy gospodarować rozsądnie aby wystarczyły do momentów kolejnego wpływu". Natomiast kwota 1 714,07 zł euro zgromadzona na rachunku w Banku ING, "to rezerwa, na niespodziewane wydatki na życie i zdrowie rodziny". Skarżący podał, że pomimo podjęcia zatrudnienia przez syna – z dniem 16 marca 2015 r., nadal nie jest w stanie ponieść wysokich kosztów skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Powyższe oznacza, że skuteczne (w terminie) wniesienie sprzeciwu przeciwko postanowieniu referendarza w przedmiocie prawa pomocy powoduje, że wniosek o jej przyznanie podlega ponownemu rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny. Ponadto należy wskazać, że następstwem skutecznego wniesienia sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej zaskarżonego orzeczenia w całości, nawet jeśli strona zaskarżyła jedynie niekorzystną dla siebie część tego orzeczenia. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym osobom, aniżeli tym, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych, stąd dawniej opisywaną instytucję nazywano "prawem ubogich" (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2013 r. I GZ 97/14, wszystkie orzeczenia na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, natomiast ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy do Sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżący domagał się przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. ustanowienia dla niego fachowego pełnomocnika oraz zwolnienia go od kosztów sądowych. Porównując dochód przypadający na gospodarstwo domowe tworzone przez czteroosobową rodzinę skarżącego z ponoszonymi w ciągu miesiąca wydatkami oraz biorąc pod uwagę środki zgromadzone na rachunku bankowym skarżącego i jego żony zdaniem Sądu skarżący jest w stanie ponieść dalsze koszty postępowania w postaci wpisu od skargi kasacyjnej oraz wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Odnosząc się do pojęcia "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym", między innymi w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2015 r., I FZ 69/15 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że należy przez nie należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Ponadto Sąd ten wskazał, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Z kolei, Sąd Najwyższy w uchwale dnia 11 sierpnia 1982 r., III UZP 18/82 wskazał, "że nie jest możliwe dostatecznie ścisłe i wyczerpujące wyliczenie elementów, których wystąpienie wskazuje na pozostawanie członków rodziny we wspólnym gospodarstwie domowym, ze względu na złożoność sytuacji faktycznych występujących w życiu, zależnych niejednokrotnie od warunków środowiska (...). Dlatego ocena, czy osoba pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Przykładowo świadczyć o tym będzie wspólne zamieszkiwanie w charakterze okresowego lub stałego domownika, udział i wzajemna współpraca przy załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, wspólne korzystanie ze sprzętu i urządzeń domowych, czy spożywanie posiłków itp." Słusznie zauważył również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 27 listopada 2009 r., II SA/Lu 587/09, że stwierdzenie, że osoby gospodarują wspólnie, oznacza, że razem czymś zarządzają, dysponują. Chodzi więc o przyczynianie się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności. Możliwość zarządzania oznacza w istocie uprawnienie do współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny, wykonywanie części czynności związanych z codziennymi zajęciami, jak sprzątanie, gotowanie, pranie itp. Należy zwrócić uwagę, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r. I FZ 88/14). Z akt sprawy wynika, że skarżący takimi funduszami dysponuje (chociażby kwotą 1 714,07 euro), co przy spodziewanych kosztach opłaty sądowej (100 zł) i kosztach opłacenia profesjonalnego pełnomocnika nie naraża skarżącego na znaczny uszczerbek w posiadanych oszczędnościach. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.