I SA/Kr 1319/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 22 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków A.A. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 27 lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2006 i 2007, na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1319/09, p o s t a n a w i a : I. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2006 i 2007. W toku postępowania zakończonego ww. wyrokiem, postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r. zwolniono skarżącego od kosztów sądowych. Pismami z dnia 18 czerwca oraz 20 sierpnia 2012 r. skarżący złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę z ZUS w wysokości 426,50 zł miesięcznie (kwota podana przez skarżącego za marzec 2012 r.), którą w całości przeznacza na wyżywienie. Nie korzysta z żadnej pomocy społecznej ani nie jest obciążony kredytami. Zadłużenie skarżącego wynosi 5.772 zł. Skarżący jest właścicielem: 1/2 części nieruchomości położonej w K. przy ul. Z. o pow. 3a 67 m2, zabudowanej domem przeznaczonym do rozbiórki, 1/4 części nieruchomości położonej w K. przy ul. Z. o pow. 3a 43 m2, zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. 127,08 m2, w którym mieszka zajmując powierzchnię 20 m2, a ponadto 1/4 części nieruchomości położonej w B., obejmującej działkę budowlaną o pow. 18 a. Skarżący ponadto poinformował, iż nie posiada oszczędności, przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro, akcji ani obligacji. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2012 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1.) oraz oddalił wniosek skarżącego w części obejmującej żądanie ustanowienia adwokata (pkt 2.). W dniu 14 września 2012 r., skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia Referendarza sądowego. Skarżący oświadczył, iż nie zgadza się z punktem drugim tego rozstrzygnięcia oraz podkreślił, iż nie ma środków finansowych pozwalających mu opłacić usługi adwokackie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. W rozpoznawanej sprawie, prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zostało skarżącemu przyznane w ramach niniejszego postępowania postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r. Jako, że rozstrzygnięcie to zachowuje swoją aktualność na każdym etapie postępowania sądowego w ramach tej samej sprawy sądowoadministracyjnej (zob. uchwała NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), orzekanie w tym zakresie było zbędne. Wobec tego, na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlegało umorzeniu. Aktualny pozostaje natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Należy jednak mieć na uwadze fakt, iż skoro skarżący jest już zwolniony od kosztów sądowych, to wyznaczenie mu pełnomocnika z urzędu byłoby równoznaczne z udzieleniem prawa pomocy w pełnym zakresie. W związku z powyższym przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego, należy stosować przepisy dotyczące udzielenia prawa pomocy w całości. Przystępując do rozpoznania tak skonkretyzowanego wniosku należy zauważyć, że – na co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach – regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach art. 245 i art. 246 p.p.s.a., stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12). W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto pamiętać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11). Skarżący wykazał, że osiąga bardzo niskie dochody w postaci renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a ponadto z akt sprawy wynika, iż posiada zadłużenie wielokrotnie przewyższające jego miesięczne dochody. Z całokształtu regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika jednak, że rozpoznający to zagadnienie Sąd powinien zbadać nie tylko dochody skarżącego, ale również jego stan majątkowy. Tymczasem jak wynika z zalegającej w aktach sprawy dokumentacji, skarżący jest właścicielem udziałów w trzech nieruchomościach. O ile ta, na której zamieszkuje, może być uznana za niezbędną do zaspokajania jego potrzeb życiowych (por. postanowienie NSA z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt II FZ 500/11, LEX nr 1068787), to bezsporne jest, że skarżący posiada udziały w jeszcze dwóch nieruchomościach – nieruchomości zlokalizowanej w K., zabudowanej budynkiem przeznaczonym do rozbiórki oraz działki budowlanej w B.. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, posiadanie przez skarżącego nieruchomości mogą przynosić potencjalne pożytki, a także mogą posłużyć zabezpieczeniu pożyczki czy kredytu, tak więc fakt ten w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, w szczególności gdy nie są one obciążone prawami osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II GZ 294/10, LEX nr 743094). O wartości majątku skarżącego świadczy fakt, iż dwie nieruchomości położone są przy ul. Z. w K., a więc w śródmieściu, natomiast działka budowlana skarżącego jest zlokalizowana w miejscowości atrakcyjnej gospodarczo ze względu na jej podmiejską lokalizację. Wobec powyższego udziały skarżącego w tych nieruchomościach są potencjalnym źródłem wysokiego dochodu. Ponadto skoro skarżący znajduje się w tak trudnej, jak twierdzi, sytuacji materialnej nic nie stoi na przeszkodzie, aby zbył udziały w tych nieruchomościach. Nie można przy tym zapominać, na co słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że w budynku zajmowanym przez skarżącego istnieje potencjalna możliwość wynajęcia garażu. Z tytułu wynajmu skarżący może osiągać wysokie dochody. Skarżący wielokrotnie zwracał się do Sądu o przyznanie prawa pomocy. W orzeczeniach wydawanych w tych sprawach Sąd zwracał uwagę skarżącemu na posiadany przez niego majątek oraz możliwość uzyskania z niego środków finansowych (rozważania takie zawarto w postanowieniach Sądu z dnia 22 lutego 2010 r., z dnia 25 kwietnia 2012 r., a także w postanowienia NSA z dnia 25 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 263/10). Wynika z tego, że od czasu tych orzeczeń skarżący mógł podjąć odpowiednie starania w celu uzyskania, np. z posiadanych nieruchomości, takich dochodów, które zabezpieczyłby na cele toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego. W żadnym jednak wypadku Sąd nie może – na podstawie posiadanych informacji – stwierdzić, by skarżący – dysponujący znacznym majątkiem nieruchomym – nie mógł ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tylko taka konstatacja mogłaby natomiast stanowić podstawę do ustanowienia adwokata dla skarżącego uprzednio zwolnionego od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 2 i 3, art. 246 § 1 oraz art. 260 p.p.s.a. postanowiono, w pkt II sentencji.