I SA/Kr 1361/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 20 października 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. S. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 08.07.2010r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek T.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 08.07.2010r. nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów T.S. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną M.S. ur. w 1982r. , synem M.S. ur. w 1993r. oraz córką K.S. ur. w 1997r. T.S. utrzymuje się z gospodarstwa rolnego w R., które wraz z P.P. dzierżawi od Agencji Rynku Rolnego. W tym roku działalność ta nie przyniosła dochodu, zmuszając go do korzystania z "resztek oszczędności". M.S. prowadzi działalność gospodarczą i w tym roku również nie uzyskała dochodu. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą ok. 2000 zł. i obejmują m.in. opłaty za prąd , czynsz , telefony i internet. Strona skarżąca podnosi, iż od ponad dziesięciu lat pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Nie posiada żadnych kont ani lokat bankowych. M.S. posiada natomiast rachunek oszczędnościowo rozliczeniowy w Banku PEKAO S.A., na którym zgromadzona jest kwota 6 866,09 zł. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...)jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przedstawionych danych wynika, iż T.S. utrzymuje się z gospodarstwa rolnego ale w tym roku żadnego dochodu nie uzyskał a M.S. prowadząc działalność gospodarczą również nie uzyskuje dochodu. Jednocześnie strona skarżąca oświadcza , że miesięcznie rodzina wydaje ok. 2000 zł. !Taki stan rzeczy nie daje jasnego obrazu sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych strony skarżącej. Rodzina wydaje bowiem kwotę 2000 zł. nie uzyskując żadnego dochodu ! Wysokość oszczędności, z których jak twierdzi T.S. korzysta, nie została natomiast przez niego określona mimo, iż został do tego zobligowany przez Sąd. Stąd też , zdaniem orzecznika , trudno mówić w rozpatrywanym przypadku o wykazaniu przez stronę skarżącą przesłanek przyznania prawa pomocy. Zwrócić trzeba uwagę, iż Sąd dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności . Tymczasem brak tych danych lub określenie tylko poziomu wydatków skutecznie uniemożliwia tą operację. Ponadto nadmienić wypada , iż na koncie M.S. zgromadzona jest kwota 6 866,09 zł., co w zupełności wystarcza na pokrycie kosztów sądowych zarówno w tym postępowaniu jak i w sprawach o sygn. akt I SA/Kr 1360/10, I SA/Kr 1362/10 (wpis od skarg we wszystkich tych trzech sprawach wynosi łącznie 300 zł. ) Nie można bowiem nie uwzględnić tych pieniędzy przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy, nawet w sytuacji rozdzielności majątkowej małżonków. Po pierwsze bowiem, małżonkowie faktycznie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Po drugie natomiast zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r. , nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Trzeba też zauważyć, iż obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych.(por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ) Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się , do majątków małżonków , a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne byłoby zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. (por. postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I Fz 229/09 ). W tej sytuacji ,mając na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzić należy iż, T.S. nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy. (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09) W związku z tym żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie a rozpatrywany wniosek należało oddalić na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt. 2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.).