I SA/Kr 143/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.B. o zwolnienie z wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 listopada 2013 r. nr [...],nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2004 i 2005 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący J.B. zwrócił się Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o przyznanie mu prawa pomocy, poprzez zwolnienie go z wpisu od skargi kasacyjnej. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynikało, że skarżący w 2013 r. z tytułu działalności gospodarczej pod firmą: "J.B." uzyskał dochód w wysokości 35 729,32 zł., przy przychodzie na poziomie 522 313,70 zł. Deklaracja VAT – 7K, za drugi kwartał 2014 r. wskazywała natomiast, że podstawa opodatkowania dostawy towarów oraz świadczenia usług przez skarżącego, na terytorium kraju, wyniosła 102 711 zł. Skarżący wyjaśnił, że nie wykonuje pracy zarobkowej, a aktualnym, jedynym źródłem jego utrzymania są przychody z wierzytelności przysługujące od spółek D. sp. z o.o. z siedzibą w J. oraz z wynajmu nieruchomości. Jednakże większa część tych kwot podlega zajęciu przez organ egzekucyjny. Kwota pozostająca do dyspozycji skarżącego z tego tytułu wynosi około 1 000 zł miesięcznie. Skarżący podał, że orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, a wszystkie posiadane nieruchomości zostały zajęte w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Zajęty został również majątek ruchomy. W świetle zapisów Krajowego Rejestru Sądowego, Rejestru Przedsiębiorców wspólnikami D. Sp. z o.o. w J. są J.B. i M.B., a wspólnikami D. Sp. z o.o. w J. są z kolei D.: Sp. z o.o. i M.S.. Adres siedzib obu tych spółek jak i firmy "J.B." jest taki sam – J. Z przedłożonych dokumentów wynikało, że skarżący jest właścicielem: - nieruchomości o pow. 0,2314 ha, położonej w J., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], obciążonej hipoteką przymusową w wysokości 2 036 425,50 zł, na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego, - nieruchomości o pow. 0,9463 ha, położonej w J., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], obciążonej hipoteką umowną łączną w wysokości 3 150 000 zł, na rzecz Alior Banku S.A. z siedzibą w W. oraz hipotekami przymusowymi w kwotach: 2 509 488,00 zł, 2 324 005,50 zł, 265 908,00 zł, 116 544,00 zł, na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., - nieruchomości o pow. 0,0201 ha, położonej w J., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] - nieruchomości o pow. 0,6095 ha, położonej w Ż., gmina M, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], obciążonej hipoteką przymusową w wysokości 2 158 968 zł, na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego. Jest on również współwłaścicielem, na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej: - ½ części nieruchomości o pow. 0,13 ha, położonej w J., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], obciążonej hipoteką przymusową w wysokości 1 471 269,15 zł, na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M, - nieruchomości o pow. 0,6554 ha, położonej w J., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], obciążonej hipotekami przymusowymi kaucyjnymi w wysokości: 2 000 000,00 zł i 1 000 000,00 zł, na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. oraz hipotekami przymusowymi w kwotach: 2 240 398,50 zł, 2 857 267,50 zł, 1 524 603,00 zł, na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., - nieruchomości o pow. 0,0512 ha, położonej w J., gmina M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Postanowieniem z dnia 24 października 2014r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie: - art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") poprzez oddalenie wniosku o udzielenie prawa pomocy w sytuacji, gdy zostało przez niego wykazane, że nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania, - art. 255 p.p.s.a. polegające na jego niezastosowaniu wobec podjęcia przez Referendarza sądowego wątpliwości co do stanu majątkowego wnioskodawcy. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że wobec niego prowadzone są liczne postępowania administracyjne, czego efektem było dokonanie zabezpieczenia na jego majątku ponad należytą miarę. Tymczasem należny w sprawie wpis (13 568 zł) jest bardzo wysoki, co uniemożliwia skarżącemu jego uiszczenie bez obawy utraty posiadanego majątku, tym bardziej że nie ma prawa samodzielnego rozporządzania majątkiem bez narażania się na dodatkową odpowiedzialność karną. W ocenie skarżącego Referendarz sądowy mając w dalszym ciągu wątpliwości co do faktycznej sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego winien był powtórnie wezwać stronę o przedłożenie niezbędnych informacji. Ponadto, jak dodawał skarżący, nieuprawnione były wątpliwości Referendarza odnośnie zajęcia dochodów z najmu nieruchomości i ruchomości (samochód), skoro do wniosku dołączono urzędowy dokument (postanowienie Naczelnika US w M. z dnia 24 stycznia 2014 r.) potwierdzający, że wnioskodawca nie osiąga stąd żadnego zysku. Dalej skarżący wyjaśnił, że nie przechowywał rachunków, co uniemożliwia mu precyzyjne określenie wydatków bieżących. Skoro jednak we wniosku nie powołał się na żadne szczególne wydatki, to w razie wątpliwości, należało przyjąć średnie koszty utrzymania ustalone w oparciu o dane statystyczne. Skarżący zaznaczył, że wykazywana w deklaracji VAT-7K kwota dotyczyła przychodów z tytułu najmu, które w całości są wpłacane do organu egzekucyjnego. Dalej skarżący podkreślił, że referendarz bezpodstawnie wywodził negatywne konsekwencje z faktu niewypowiedzenia się przez skarżącego, czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną I.B., ani co do jej sytuacji finansowej. Skoro bowiem Referendarz nie wzywał wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku o te okoliczności, to nie mógł już czynić skarżącemu zarzutu zaniedbania w tym zakresie. Wyjaśnił przy tym, że nie podał dochodów żony, bowiem od 2008 r. pozostaje z nią w separacji i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z wniosku skarżącego wynika, że wnosił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a to o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Podkreślić należy, że prawo pomocy - stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest realizacją konstytucyjnej wartości – prawa do sądu. W przypadku przyznania prawa pomocy, jego koszt ponoszony jest ze środków Skarbu Państwa, co oznacza, że źródłem finansowania są przede wszystkim podatki i inne opłaty ponoszone przez podatników. W tej sytuacji Sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy musi mieć na uwadze, aby prawo to nie było nadużywane przez osoby, które mogą w rzeczywistości samodzielnie sfinansować koszty postępowania sądowego, nawet jeżeli związane byłoby to z dodatkowym ich wysiłkiem. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, nie powinny być zbyt ogólne lub budzić wątpliwości co do ich rzetelności. Sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy czyni to samodzielnie, bez udziału służb (policja, gminne ośrodki pomocy społecznej)- weryfikując więc rzetelność wniosku może jedynie konfrontować podane w nim dane z jawnymi rejestrami; sprawdzać czy informacje o stanie majątkowym i sytuacji rodzinnej są spójne, logiczne i uprawdopodobnione w sposób dostateczny przez wnioskodawcę. Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, po czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd niedokładności i sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwala na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających skarżącego. W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, Sąd uznał, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami skarżącego i wskazywanymi przez nich okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej w jakiej się znajduje, a istnienie takich, jak już Sąd powyżej zauważył, przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący bowiem będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Sąd przyznaje, że w istocie w treści sprzeciwu pełnomocnikowi udało się częściowo sprecyzować wytknięte na wcześniejszym etapie postępowania wątpliwości, w szczególności jeśli chodzi o przysługujące skarżącemu świadczenie z tytułu wynajmu nieruchomości i ruchomości (samochód), z którego egzekucję w dostateczny sposób obrazuje postanowienie Naczelnika US w M. z dnia 24 stycznia 2014r. o odmowie zwolnienia z egzekucji. Sąd uznaje również za zrozumiałe wyjaśnienie, że kwoty wykazane w dołączonej do wniosku deklaracji VAT -7K, obrazują osiąganie przez skarżącego dochodów z najmu. W świetle jednoznacznych zapisów w księgach wieczystych nie mogą budzić również wątpliwości obciążenie nieruchomości należących do skarżącego. Niemniej jednak nie są uprawnione argumenty skarżącego dotyczące nieprzedstawienia spisu miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami. W oparciu o sam tylko wniosek skarżącego brak jest możliwości poczynienia jakichkolwiek racjonalnych ustaleń odnośnie bieżących wydatków jego gospodarstwa domowego. Tymczasem dokonując oceny możliwości płatniczych strony należy przecież przeprowadzić swoistą symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów. W świetle przepisów procedury sądowoadministracyjnej Sąd nie jest uprawniony do podejmowania rozstrzygnięć w oparciu o ogólne oceny dotyczące przeciętnego uczestnika obrotu prawnego, w szczególności w oparciu o dane statystyczne, jak chciałby tego skarżący. Spis takich bieżących wydatków (nawet jeżeli skarżący nie dysponowałby rachunkami czy fakturami) nie powinien nastręczać trudności w sytuacji gdy skarżący posiada doświadczenie w prowadzeniu działalności gospodarczej (nawet jeżeli obecnie orzeczono wobec niego zakaz takiej działalności). Poziom życia obrazowany takim spisem aktualnych kosztów, pozwoliłby Sądowi na ocenę, czy możliwe jest poczynienie oszczędności w bieżących wydatkach w celu przeznaczenia uzyskanych w ten sposób kwot na należne opłaty sądowe. Z jawnych danych rejestrowych i dostępnych w Internecie wynika, że pod adresem podanym przez skarżącego jako adres zamieszkania (J.) działa dodatkowo kolejna ze spółek (D. Sp. z o.o.), której jedynym wspólnikiem i jedynym członkiem zarządu jest I.B. (najprawdopodobniej żona skarżącego), a prokurentem jest J.B. Skarżący właściwie nie wyjaśnił dlaczego nie może podjąć pracy zarobkowej, w szczególności w spółkach z nim powiązanych. Przyjąwszy nawet, że w takiej sytuacji organy zajęłyby i to wynagrodzenie, to ze względu na przepisy ochronne prawa pracy, pozostałaby skarżącemu wolna kwota pozwalająca na poczynienie oszczędności. Podkreślić należy, że w toku postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy pierwszorzędne i zasadnicze znaczenie ma jedynie konkretny stan faktyczny zrekonstruowany w oparciu o akta postępowania. Przesłanki pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku stanowić zatem mogą jedynie zindywidualizowane okoliczności – obok innych niewspomnianych we wniosku - składające się w pierwszym rzędzie na sytuację finansową skarżącego. Brak podania kosztów utrzymania może, w ocenie Sądu, świadczyć o próbie ukrycia, że skarżący np. dzięki pomocy najbliższej rodziny, posiada środki pozwalające mu na ponoszenie kosztów utrzymania i wygospodarowanie kwot na należne opłaty sądowe. Z natury rzeczy koszty bieżącego utrzymania zależą od indywidualnych okoliczności ukształtowanych przez sytuację w jakiej żyje wnioskodawca. Z tego względu odwoływanie się do danych statystycznych byłoby w wielu przypadkach zawodne, co dostrzega zresztą sam ustawodawca przewidując możliwość wezwania wnioskodawcy o przedstawienie dokumentów źródłowych, co zresztą miało miejsce w warunkach niniejszej sprawy. Sąd nie zgadza się również z twierdzeniem skarżącego, że powinnością Referendarza na poprzednim etapie postępowania było wezwanie wnioskodawcy o uzupełnienie wniosku poprzez podanie okoliczności dotyczących jego małżonki. Wobec jednoznacznej treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy jednakowe znaczenie dla celów prowadzonego postępowania, mają zarówno sformułowane wyraźnie oświadczenia wnioskodawcy w zakresie jego sytuacji osobistej i majątkowej, jak i brak takich wypowiedzi. W takiej sytuacji to w interesie strony postępowania pozostawało samodzielne uzupełnienie dokumentacji wniosku w tym zakresie, czego jednak nie uczyniono nawet na etapie wniesionego sprzeciwu, ograniczając się do wyjaśnienia, że skarżący pozostaje z małżonką (I.B.) w separacji od 2008 r. Skarżący zastrzegając, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, nie przedstawił żadnych informacji o jej zarobkach i zasobach finansowych. W ocenie Sądu, formalna separacja małżonków nie powoduje, że nie mogą oni faktycznie finansowo sobie pomagać. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego czy faktu pozostawania w separacji. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska, a nawet pozostawanie w nieformalnej separacji nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (por. postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., I FZ 434/13 - publikowane w na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać należy, że funkcjonowanie firm osób powiązanych ze skarżącym pod adresem wskazywanym przez niego jako miejsce zamieszkania wzbudza jednak wątpliwości, czy rzeczywiście skarżący nie utrzymuje kontaktów z najbliższymi, w tym z żoną. W tej sytuacji przedstawione przez skarżącego twierdzenia o jego sytuacji majątkowej są, w ocenie Sądu, wybiórcze i wyrwane ze znacznie szerszego kontekstu co nie pozwala na ich realną ocenę z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł więc jak w sentencji postanowienia.