I SA/Kr 1471/07

Dnia 25 lutego 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Asesor WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2009 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. na postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 lutego 2008r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 października 2007r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002r. postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w ½ części W dniu [...] stycznia 2008 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, podając, że ze względu na jego trudną sytuację materialną nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych. Nie pozostaje w jakimkolwiek stosunku pracy i nie posiada żadnego majątku, nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W nadesłanym na wezwanie referendarza w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie piśmie podniósł, iż pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki, nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada żadnych rachunków bankowych, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych. Mieszka w mieszkaniu należącym do matki. Referendarz sądowy 22 lutego 2008 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest instytucją mającą zapewnić ochronę prawną dla osób, które znalazły się w sytuacji majątkowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zarządzeniem z 15 kwietnia 2008 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie jak zostały zagospodarowane otrzymane przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochody oraz wskazanie z jakich powodów nie podejmuje on zatrudnienia, w terminie 7 dni od doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odmowy zwolnienia od kosztów. W wykonaniu powyższego skarżący przedłożył wykaz wydatków z lat 2000 - 2003. Ponadto skarżący podał, iż po ukończeniu studiów jest od dłuższego czasu na etapie pisania programu komputerowego, który z pewnością będzie chciał sprzedać. Z programem tym skarżący wiąże swoje cele zawodowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 13 czerwca 2008r. odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając pojęte rozstrzygnięcie sąd powołując się na treść art. 259, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wskazał, że skarżący nie wykazał, iż jest osobą na tyle ubogą, że nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wynikało bowiem z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania podatkowego skarżący w 2001 r. z tytułu prowadzonej działalności, polegającej na pozyskiwaniu i następnie zbywaniu "ruchu internetowego", osiągnął dochód w wysokości 98.800,54 zł, a w 2002 r. w wysokości 4.677 zł. Skarżący nie wykazał jak zostały zagospodarowane te dochody. Wskazane przez niego wydatki pokrywają się z wydatkami ponoszonymi w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a które zostały uznane przez organy podatkowe za koszty uzyskania przychodów i uwzględnione przy określaniu wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2001 - 2002. Również ponoszone przez skarżącego w 2003 r. wydatki (około 250 tys. zł) zostały pokryte z osiągniętych w tym roku przychodów (około 260 tys. zł). Sąd oceniając sytuacje majątkową skarżącego wziął również pod uwagę fakt, iż skarżący mimo młodego wieku (27 lat), braku przeciwwskazań zdrowotnych, uzyskanego wykształcenia, nieprzeciętnych umiejętności w korzystaniu z sieci internetowej (strona 13 skargi) nie wykorzystuje nawet w części swoich możliwości zarobkowych, pozostając na utrzymaniu matki. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zarzucił między innym, że sąd nie wziął pod uwagę pism skarżącego z [...] maja 2008 r. pod uwagę przy ocenie wniosku. Ponadto wskazał, że w żaden sposób nie ogranicza on swoich możliwości zarobkowych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 04 listopada 2008r. wydanym do sygn. akt: II FZ 424/08 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi podstawę rozstrzygnięcia, prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sposób sformułowania art. 246§ 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje, że w razie spełnienia warunków, o których mowa w powyższym przepisie to osobie fizycznej należy przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym. Dopełnienia innych warunków przez osoby fizyczne ubiegające się o przyznanie im prawa pomocy ustawodawca nie nałożył. Nie znajduje wobec tego żadnego uzasadnienia dokonywanie czy to oceny możliwości zarobkowych wnioskodawcy, czy też wskazywanie, aby strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wydatki związane z postępowaniem sądowo - administracyjnym planowała przed wszczęciem takiego postępowania (por. postanowienie NSA z 17 października 2006 r., II OZ 1028/06, niepubl.). Zauważyć także należy, że regulacje dotyczące prawa pomocy stanowią gwarancję konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Prawo to ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika względem sądu obowiązek do dokonania wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku (załączonych dokumentach) okoliczności z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innych elementów, które pozwalają domniemywać, że wskazane okoliczności mieszczą się w hipotezie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślono, że w swojej ocenie sąd związany jest granicami wytyczonymi przez art. 199 p.p.s.a., tj. zasadą ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, a także art. 141 § 4 w zw. art. 166 u.p.p.s.a., z którego wynika dla sądu obowiązek stosownego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia (por. post. NSA z dnia 31 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 866/05, niepubl.). Argumentacja zażalenia podważa skutecznie ocenę dokonaną w rozstrzygnięciu sądu pierwszej instancji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na szczególną uwagę zasługiwał fakt, że w zasadzie główną podstawą uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej instancji była przeszła sytuacja zarobkowa wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił argumentacji sądu pierwszej instancji w tym zakresie albowiem nie można odmawiać stronie przyznania prawa pomocy w oparciu tylko o ten argument, że strona, prowadząc działalność zarobkową, powinna czynić odpowiednio wcześniej oszczędności na poczet przyszłych, ewentualnych postępowań sądowych. Taki bowiem można wyprowadzić wniosek z dokonanego przez sąd odwołania do osiąganych przez skarżącego dochodów z lat 2001, 2002 i 2003 w chwili oceniania wniosku w 2008 r. Tego typu argumentacja stanowiła, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, daleko idące uproszczenie problemu i nie mogła uzasadniać ewentualnej odmowy przyznania stronie prawa pomocy, bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy na dzień składania wniosku. Z samego bowiem faktu uzyskiwania dochodów nie można było wywieść obowiązku czynienia oszczędności na wypadek przyszłych sporów sądowych. Dokonując zatem oceny stanu majątkowego skarżącego z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, sąd pierwszej instancji winien brać pod uwagę aktualną sytuację majątkową skarżącego. Ponadto wskazano, że ma co prawda rację sąd pierwszej instancji wskazując, iż skarżący mimo młodego wieku (27 lat), braku przeciwwskazań zdrowotnych, uzyskanego wykształcenia, nieprzeciętnych umiejętności w korzystaniu z sieci internetowej nie wykorzystuje nawet w części swoich możliwości zarobkowych, pozostając na utrzymaniu matki, jednakże sąd nie wziął pod uwagę wyjaśnień stawianych przez skarżącego, a zawartych w sprzeciwie (karta 52 akt WSA), iż od dłuższego czasu poszukuje pracy i nie osiąga żadnych dochodów, co uniemożliwia mu poczynienie oszczędności. Ponadto w piśmie skierowanym do sądu z [...] maja 2008 r., wnioskodawca wskazał, że od dłuższego czasu jest na etapie pisania programu komputerowego, który będzie chciał sprzedać, a projekt ten jest czasochłonny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji dokonując oceny wniosku powinien był wziąć powyższe okoliczności pod uwagę, czego jednak nie uczynił. Okoliczności te wymagają bowiem wyjaśnienia z uwagi na wpływ jaki mogą mieć na ocenę całokształtu aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż winno się zwrócić uwagę na okoliczność, że na skarżącym w związku z wniesieniem skarg w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. jak i za 2001 r. spoczywać będzie obowiązek uiszczenia wpisu od dwóch skarg. W tej sytuacji, gdy strona skarżąca wniosła wiele spraw, wiążących się z obowiązkiem uiszczenia w każdej z nich wpisów sądowych w tym samym lub zbliżonym okresie czasu, okoliczność ta powinna być uwzględniona przy ocenie, w ramach art. 246 § 1 p.p.s.a. możliwości uiszczenia przez skarżącą w tymże okresie czasu w poszczególnej sprawie wpisu sądowego w całości lub części (por. postanowienie NSA z 12 października 2006 r., I GZ 236/06, niepubl.). Okoliczności tej sąd pierwszej instancji w ogóle nie uwzględnił oceniając wniosek skarżącego w swoich rozważaniach. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd po pierwsze ustali aktualną sytuację majątkową skarżącego, która pozwoli na przyjęcie czy osiąga on jakiekolwiek dochody i czy posiada oszczędności. Po drugie odniesie się do podnoszonych przez skarżącego w pismach procesowych okoliczności związanych z poszukiwaniem pracy jak i pisaniem przez niego programu komputerowego. Ustali jaki wpływ powyższe okoliczności mają na jego aktualną sytuację majątkową. A także weźmie pod uwagę łączną wysokość wpisów, jakie skarżący musi uiści od złożonych przez niego skarg na decyzje organów podatkowych. Zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego M. M. do przedłożenia dodatkowych dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych a to: odpisów złożonych za 2007r. zeznań podatkowych a w przypadku ich nieuzyskania zaświadczenia właściwego Urzędu Skarbowego w przedmiocie nieuzyskania w 2007r. dochodów w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007r., spisu miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem (wydatki na wyżywienie, odzież, środki czystości, czynsz , opłata za telefon, gaz, prąd, Internet, ewentualne wydatki na lekarstwa-popartego odpowiednimi rachunkami, wyciągu ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych w tym lokat i kont dewizowych za okres ostatnich 3 miesięcy, dokumentu potwierdzającego status bezrobotnego i zaświadczenia o wysokości uzyskanych honorariów z tytułu sporządzanych programów komputerowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd dokonuje doręczeń przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione przez sąd osoby lub organy (art. 65 §1 p.p.s.a.). Doręczenia dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie (art. 69 p.p.s.a). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających, pismo składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu (art. 73 p.p.s.a.). Wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów doręczono na adres Skarżącego w sposób przewidziany w art. 73 p.p.s.a .- pierwsze awizo nosi datę [...] grudnia 2008r. a kolejne [...] stycznia 2009r. Dlatego też, należało uznać, że przesyłka pocztowa zawierająca zarządzenie wzywające skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących sytuacje majątkową i możliwości płatnicze została prawidłowo doręczona w dniu [...] stycznia 2009 r. a więc po upływie siedmiu dni od powtórnego awiza. Termin 21 dni do przedłożenia dokumentów upłynął, zatem bezskutecznie w dniu [...] stycznia 2009 r. Jak wskazano w judykaturze, jeżeli strona uchybiła terminowi do przedstawienia dodatkowych informacji, ta okoliczność nie zwalnia Sądu od merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy z informacjami i uzasadnieniem w nim przedstawionym. (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt: II FZ 126/05 ONSiWSA 2006r., nr 1, poz. 13). Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd rozpoznając wniosek M.M. uznał, iż istnieją podstawy do jego uwzględnienia w części i dlatego zwolnił skarżącego w ½ części od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Informacje przedłożone do akt sprawy przez skarżącego wskazują co prawda na złą sytuację materialną, brak zatrudnienia i pozostawanie na utrzymaniu matki, brak jakiegokolwiek majątku ruchomego czy tez nieruchomości nie mniej jednak zauważyć należy, że skarżący nie przedłożył dokumentów, które potwierdzałyby Jego trudną sytuację materialną i majątkową. Podsumowując, twierdzenia skarżącego budzą wątpliwości co do ich prawdziwości, niemniej jednak okoliczność pozostawania bez pracy przez dłuższy okres czasu, powszechnie znane trudności ze znalezieniem pracy w warunkach dużej konkurencyjności na rynku pracy wśród informatyków, przygotowywanie programu komputerowego z przeznaczeniem na sprzedaż oraz konieczność uiszczenia wpisu od innej skargi złożonej do Sądu na decyzję organu podatkowego, zasługują na uwzględnienie i częściowe zwolnienie od wpisu od skargi. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt. 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak na wstępie.