I SA/Kr 1529/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 29 września 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 29.09.2008r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2003 r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 29.09.2008r. nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2003 r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów M. C. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem J. C. ur. w 1959r. oraz córką A. C. ur. w 1989r. Rodzina mieszka w domu będącym własnością K. L. – matki strony skarżącej. M. C. pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej od dnia 10.01.2001r. Prowadzi działalność gospodarczą, która w 2009r. przyniosła jej stratę w wysokości 53 299,89 zł. przy przychodzie wynoszącym 879 172,40 zł. Z kolei wartość podstawy opodatkowania dostawy towarów oraz świadczenia usług w ramach tej działalności w miesiącu sierpniu 2010r. wyniosła 67 673 zł. M. C. nie posiada lokat bankowych ani nieruchomości . Jest natomiast właścicielką samochodu marki Citroena C15 rok prod. 1998r. o wartości ok. 700 zł. Jej wydatki związane z bieżącymi potrzebami wynoszą ok. 2 600 zł. miesięcznie. Strona skarżąca podnosi ponadto , iż ma zobowiązania wobec: - BPH w K. w wysokości 1 415 000 zł. , - "U" Przedsiębiorstwa Handlowego – I. T. w wysokości 4 500 000 zł. , - "A" sp. z o.o. w W. w wysokości 3 227 000 zł. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego, dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych M. C. Stąd też została ona wezwana do przedłożenia szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku strona skarżąca nie wywiązała się jednak w pełni. Nie nadesłała bowiem: - wyciągów z osobistych kont bankowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy, - spisu miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami , popartego odpowiednimi rachunkami. Oświadczenie strony skarżącej z dnia 17.09.2010r. , że wydatki związane z bieżącymi potrzebami miesięcznie wynoszą ok. 2600 zł. nie charakteryzuje natomiast rodzaju i wielkości poszczególnych wydatków - co w kontekście wezwania o spis takich wydatków - daje niepełny obraz sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Zwrócić trzeba bowiem uwagę, iż Sąd dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności . W operacji tej musi też wziąć pod uwagę charakter i wysokość poszczególnych wydatków żeby uznać je za konieczne lub za zbędne zwłaszcza w obliczu faktu starania się o zwolnienie od kosztów sądowych. M. C. nie nadesłała również : zeznań podatkowych J. C.; za 2009r.i z tytułu podatku VAT za ostatni miesiąc, oświadczenia określającego wysokość jego miesięcznych dochodów, wyciągów z kont bankowych J. C., zarówno osobistych jak i firmowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy, wyciągu z aktualnego stanu kasy firmy prowadzonej przez J. C., spisu posiadanych przez małżonków nieruchomości z uwzględnieniem ich wielkości i położenia. Od spełnienia tych wymogów nie zwalnia fakt, iż małżonkowie są w formalnej rozdzielności majątkowej. Po pierwsze bowiem, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r. , nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Wypada też zaznaczyć, iż obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych.(por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ) Po drugie natomiast trzeba podkreślić , iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się , do majątków małżonków , a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. (por. postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I Fz 229/09 ). W konsekwencji więc niewyjaśnienia sytuacji finansowej J. C. nie sposób mówić o wyjaśnieniu rzeczywistej sytuacji M. C., zwłaszcza kiedy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Nie można bowiem zwolnić od ponoszenia kosztów sądowych jednego z małżonków , jeśli okazałoby się , że dochody drugiego pozwalają na pokrycie tych kosztów. (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r. , sygn. akt I Cz 37/67). W wyniku w/w okoliczności nie można w sposób rzeczywisty określić sytuacji finansowej M. C. Z przedstawionego materiału trudno określić relację miesięcznych wydatków do dochodów. Strona skarżąca nie nadesłała też wszystkich wymaganych dokumentów. Zatem powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej pomocy.(por. postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08) Wobec tego, mając na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzić należy iż, M. C. nie wykazała przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. sygn. akt I FZ 394/08 ). W związku z tym żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie a rozpatrywany wniosek zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79) należało oddalić na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.).