I SA/Kr 1553/10

Sygn. akt I SA/Kr 1553/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 listopada 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Sędziowie: WSA Inga Gołowska, WSA Stanisław Grzeszek, Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2010r., sprawy ze skargi Z.Z., na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z dnia 17 sierpnia 2010r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, - uchyla zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję - W wyniku rozpatrzenia wniosku Z. Z. z dnia 24 maja 2010 r. (data wpływu) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją z dnia 14 czerwca 2010 r., Nr[...], odmówił stronie umorzenia zaległych należności składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I do IV kwartału 2001 r. za domownika w kwocie 813,30 zł. W uzasadnieniu wniosku o umorzenie należności zobowiązana podała, iż sprawa dotyczy jej syna – R. Z.– którego zgłosiła do ubezpieczenia społecznego rolników jako domownika. Podniosła, że syn poszedł do pracy i był odrębnie ubezpieczony, a zobowiązana nie wiedziała, że trzeba wyrejestrować go z KRUS. Z. Z. poinformowała, iż od 16 lat, od nagłej śmierci męża, choruje na padaczkę. Choroba ta praktycznie uniemożliwiła jej wykonywanie pracy. Podała także, iż pobierała niewielką rentę (100 zł miesięcznie), którą odebrano jej w 2008 r. Z powodu zaległości finansowych różnego rodzaju – jak należności za energię elektryczną czy podatek rolny – zmuszona była sprzedać pole, aby spłacić długi. Zobowiązana wskazała również, że syn ma obecnie na utrzymaniu żonę i czwórkę dzieci – również jest, w jej ocenie, niewypłacalny. Do w/w wniosku załączono zaświadczenie lekarskie (wystawione przez lekarza chorób wewnętrznych z NZOZ "L." sp. z o.o. w C.), z którego wynika, że Z.Z. od 16 lat pozostaje w leczeniu z powodu epilepsji. W toku postępowania w dniu 14 maja 2010 r. pracownik KRUS dokonał wizytacji w gospodarstwie płatnika, na która to okoliczność sporządzono protokół. Ustalono, iż zobowiązana posiada obecnie grunty rolne o pow. 0,15 ha, nie uzyskuje z tego tytułu żadnego dochodu, ani też nie ma dochodu z jakichkolwiek innych źródeł, nie posiada również prawa do świadczeń emerytalno-rentowych. Zaznaczono, że zobowiązana cierpi od lat na epilepsję, a nie mając żadnego źródła dochodu, utrzymuje się z pomocy matki. W uzasadnieniu decyzji o odmowie umorzenia należności składkowych Prezes KRUS stwierdził, iż "dowody przedłożone w toku prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania zostały zbadane pod kątem ich wiarygodności i mocy dowodowej. Uznano, że nie budzą one wątpliwości i jako takie są wiarygodne". Organ zaznaczył też, iż pismem z dnia 27 maja 2010 r. zobowiązana została pouczona, zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, lecz z prawa tego nie skorzystała. Podkreślono nadto, że według posiadanych przez Kasę dokumentów w roku 2001 i 2004 wnioskodawczyni sprzedała wraz z synem grunty rolne o łącznej powierzchni 2,67 ha, a zatem z uwagi na osiągnięty dochód należało odmówić umorzenia należności składkowych. Pouczono także stronę o możliwości zawarcia układu ratalnego, co wstrzyma bieg odsetek za zwłokę i tym samym zahamuje wzrost zadłużenia. Na samym końcu decyzji przytoczono treść art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Pismem z dnia 7 lipca 2010 r. (data wpływu) Z. Z. zwróciła się do KRUS o ponowne rozpatrzenie jej sprawy i umorzenie składek za 2001 r. Strona raz jeszcze wskazała, iż nie ma z czego uregulować należności, nie pracuje, a od lat choruje na padaczkę. Wskazała nadto, że również syn, z którego nie zostały odprowadzone składki nie jest w stanie spłacić zaległości, ponieważ ma na utrzymaniu czworo dzieci, a pracując w branży budowlanej zarabia 1.200 zł miesięcznie. Żona natomiast nie pracuje, zajmuje się dziećmi, z których najmłodsze ma 7 miesięcy. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes KRUS decyzją z dnia 17 sierpnia 2010 r. nr [...]utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników z dnia 14 czerwca 2010 r. W uzasadnieniu wskazano jedynie, iż poprzednia decyzja winna zostać utrzymana w mocy "ze względu na brak nowych okoliczności stanowiących podstawę do zmiany wyżej wymienionej decyzji". Pouczono też stronę, że w przypadku trudnej sytuacji bytowej może ona skorzystać z ulgi w spłacie, np. w formie rozłożenia zadłużenia na raty. Na koniec wskazano, iż decyzja w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Z. Z. wskazała, iż zaskarża decyzję Prezesa KRUS odmawiającą umorzenia jej zaległości składkowych. Wniosła o umorzenie w/w zaległości z tytułu ubezpieczenia jej syna – R. Z. Skarżąca podniosła okoliczności podobne, jak we wniosku z dnia 24 maja 2010 r. Wskazała m.in., iż nie wiedziała, że należy wyrejestrować syna z KRUS. Obecnie nie ma środków na regulację zaległości wobec KRUS, nie pracuje, choruje na padaczkę, z którego to powodu nikt nie chce jej zatrudnić. Pobierała niewielką rentę w przeszłości, lecz i to źródło dochodu straciła. Obecnie stara się o przywrócenie renty. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa KRUS podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko organu w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi, jako oczywiście bezzasadnej. Wskazano ponadto, iż zbywając w 2001 i 2004 r. gospodarstwo rolne skarżąca mogła uregulować zaległe składki syna. W ocenie organu nie przekroczono granic swobodnego uznania, zakreślonych w przepisie art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należny zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016). Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia. Ponadto należy zaznaczyć, iż w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd związany jest granicami sprawy, ale nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie jest zobowiązany do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: wyrok NSA z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Mając powyższe na uwadze trzeba zaznaczyć, że przedmiotem kontroli Sądu jest w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie, której podstawę materialnoprawną stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy (lub upoważniony przez niego pracownik Kasy), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przy czym zgodnie z art. 6 pkt 13b za należności z tytułu składek na ubezpieczenie uznaje się nie tylko składki, ale i należne od nich odsetki oraz koszty upomnienia. Z treści przytoczonego art. 41a ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie stwierdził, że narusza ona przepisy postępowania, jak również przepisy prawa materialnego w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z porządku prawnego, jest decyzją dowolną i arbitralną. W pierwszym rzędzie należy zaznaczyć, że zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja z dnia 14 czerwca 2010 r. nie zawierają prawidłowo skonstruowanego uzasadnienia faktycznego i prawnego. Z art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) wynika, iż prawidłowo skonstruowana decyzja winna zawierać m. inn. uzasadnienie faktyczne i prawne. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego decyzja powinna wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej, a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać, jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają którym z fragmentów normy prawnej zastosowanej w sprawie ( wyrok NSA z dnia 18 maja 2000 r., V SA 2762/99, niepubl.). Przytoczenie przepisów prawa to również wskazanie ich treści i relacji do stanu faktycznego sprawy ( wyrok NSA z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. akt III SA 760/99, niepubl.). Jak podkreśla się w orzecznictwie "Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy." – tak: wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1245/08, LEX nr 475217. Materialna strona uzasadnienia odgrywa bardzo ważną rolę procesową, warunkuje bowiem prawo do obrony. Brak uzasadnienia decyzji jest naruszeniem uprawnień strony. Strona powinna mieć bowiem jasno przedstawione stanowisko organu co do podstaw przyjętego rozstrzygnięcia, tak aby mogła ustosunkować się do przedstawionych zarzutów. Uzasadnienia decyzji organów rentowych nie wypełniają żadnego z wyżej wskazanych wymogów. Zwłaszcza zaskarżona decyzja wydana na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zawiera w ogóle uzasadnienia, ani w sferze faktycznej, ani też w prawnej. Organ rentowy nie dokonał ustalenia stanu faktycznego w sprawie, nie wskazał faktów, które uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł, a także przyczyn podjęcia decyzji o danej treści. W szczególności należy podkreślić, że organ wydający decyzję w wyniku wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy ma obowiązek powtórnego, całościowego, merytorycznego rozpoznania tejże sprawy. Niedopuszczalne zatem jest ograniczanie uzasadnienia takiej decyzji jedynie do stwierdzenia, iż utrzymanie w mocy decyzji w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników nastąpiło ze względu na brak nowych okoliczności stanowiących podstawę do zmiany wyżej wymienionej decyzji. Z kolei dla spełnienia warunków uzasadnienia prawnego decyzji nie wystarczy, tak jak to uczyniły organy rentowe w niniejszej sprawie, jedynie przywołanie treści przepisu stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia, bez dokonania wykładni tego przepisu i odniesienia go do stanu faktycznego sprawy (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 236/09, LEX nr 499970). Jak zasadnie twierdzi się w orzecznictwie: "Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest, zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem Kasy. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy organu orzekającego nieznane dla strony (tak: wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1038/08, LEX nr 560178). Organy nie dokonały żadnej wykładni mającego zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Analiza wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony o umorzenie należności z tytułu składek organ ma obowiązek badania czy za umorzeniem przemawia ważny interes strony oraz jakie są możliwości płatnicze wnioskodawcy. Ponadto organ przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia winien wyważyć pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego oraz stanem finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego. Organy nie zbadały więc przesłanek zastosowania umorzenia należności składkowych, nie zindywidualizowały sytuacji skarżącej w aspekcie istnienia jej ważnego interesu i sytuacji majątkowej a z drugiej strony stanu finansów funduszów, a tym samym nie wyjaśniły istoty sprawy, czym naruszyły również przepisy postępowania w postaci art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Organ przeprowadził wprawdzie w toku postępowania wywiad środowiskowy (wizytację), z którego wynikało, że sytuacja majątkowa skarżącej jest bardzo ciężka (przedwczesna i nagła śmierć męża, brak jakichkolwiek dochodów, pozostawanie na utrzymaniu starszej, schorowanej matki, pozostawanie od szesnastu lat w leczeniu neurologicznym z uwagi na rozpoznaną chorobę epileptyczną), ale ustalenie tej kwestii nie znalazło żadnego odzwierciedlenia w uzasadnieniach obydwu decyzji Prezesa KRUS i nie legło u podstaw tychże rozstrzygnięć. Tymczasem właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych. Jako jedyną przesłankę odmowy umorzenia należności składkowych podano w decyzji z dnia 14 czerwca 2010 r. okoliczność, iż w latach 2001 i 2004 wnioskodawczyni wraz z synem dokonali sprzedaży gruntów rolnych, a zatem uzyskany dochód mógł zostać przeznaczony na zapłatę składek. Okoliczność ta jednak nie ma żadnego znaczenia w świetle przesłanek określonych w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i nie stanowi ustawowych przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Okoliczności w jakich powstały zaległości składkowe oraz przyczyny, dla których wnioskodawca nie opłacił należności składkowych w terminie nie są istotne z punktu widzenia art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ, badając stan faktyczny sprawy, ma bowiem, jak to wskazano wyżej, obowiązek dokonania przede wszystkim analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy aktualnej na dzień orzekania w sprawie. Organ koncentrując się zatem na okolicznościach, które nie stanowią ustawowych przesłanek umorzenia należności z tytułu składek dopuścił się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem organów będzie zatem przeprowadzenie postępowania w zakresie ustalenia i zanalizowania aktualnej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej w celu ustalenia jej faktycznych możliwości płatniczych. Po dokonaniu powyższych ustaleń organ winien je ocenić i zanalizować w kontekście przesłanek ważnego interesu skarżącej i stanu funduszów KRUS, która to ocena powinna zostać zawarta w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu decyzji. Dopiero w wyniku tak przeprowadzonego postępowania organ może podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności składkowych. Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia należności głównej, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd nie mógł natomiast uwzględnić wniosku skarżącej o umorzenie zaległej należności składkowej z uwagi na to, że sądy administracyjne nie załatwiają sprawy co do istoty i nie orzekają merytorycznie w miejsce organów, dokonują natomiast kontroli legalności zaskarżonych aktów, a więc oceniają ich zgodność z obowiązującym porządkiem prawnym. Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżąca występowała w sprawie osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika, a z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniona była z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.