I SA/Kr 1662/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 24.09.2012r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej tytułu podatku od spadków i darowizn, postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 24.09.2012r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" , nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy A.C. ur. w 1932r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje ona emeryturę, która po odliczeniu sumy zajętej wynosi 1367,09 zł., miesięcznie, netto. W 2011r. uzyskała z tego tytułu dochód w wysokości 23 256,58 zł. Jej miesięczne wydatki obejmują: opłatę za energię elektryczną – ok. 140 zł., opłatę za gaz – ok. 520 zł., opłatę za wodę , opłatę za wywóz śmieci i odprowadzenie ścieków – 100 zł., koszty lekarstw – 200 zł., koszty ubezpieczenia – 70 zł., koszty seansu bioenergoterapeutycznego – 100 zł., koszty utrzymania psa – 200 zł., koszty eksploatacji auta – 100 zł. Wnioskodawczyni podnosi , iż pomaga często swojej córce T. Ś., która jest chora na raka, leczy się w Instytucie Onkologii i nie pracuje. Córka ma na utrzymaniu dwoje dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne od urodzenia. Strona skarżąca nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Jest natomiast właścicielem; nieruchomości o pow. 20 arów położonej w J., zabudowanej domem o pow. 70 m2 – objętej księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w K., ½ części niezabudowanej działki położonej w B. o pow. 1,3580 ha - objętej księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w K., 3/4 części lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość, znajdującego się w K. przy ul. S., dla którego prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w K. księga wieczysta nr [...] oraz 3/4 części boksu garażowego położonego w K. przy ul. S., dla którego prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w K. księga wieczysta nr [...]. Wnioskodawczyni, zaznacza jednak, że nieruchomości położonej w B. nie może sprzedać od 2004r. z powodu braku chętnych do jej nabycia. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić więc, iż przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa ,z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie przyznania skarżącemu prawa pomocy (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Oznacza to , że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04). Z całą pewnością więc zasada partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania ma zastosowanie w przypadku kiedy strona skarżąca otrzymuje stały dochód i jest właścicielem nieruchomości. Oczywiście stopień partycypacji trzeba określić każdorazowo, biorąc pod uwagę indywidualną sytuację majątkową strony skarżącej. W tut. Sądzie prowadzone są dwa postępowania ze skarg A.C. o sygn. akt I SA/Kr 1662/12 i I SA/Kr 1663/12. Łączna suma wpisów od skarg wynosi w nich 1000 zł. (2x 500 zł.). Uiszczenie tej kwoty przez stronę skarżącą, przy jej dochodach, jest zatem praktycznie niemożliwe, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i rodziny. Zważyć należy bowiem, że prawie cała emerytura wnioskodawczyni wydawana jest na bieżące potrzeby. Stąd też zdaniem orzekającego przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych jest w pełni uzasadnione. Natomiast ustanowienie adwokata, na obecnym etapie postępowania, przy jednoczesnym zwolnieniu strony od kosztów sądowych, stanowiłoby przekroczenie granic interpretacji przesłanek przyznania prawa pomocy, w związku z brakiem u wnioskodawczyni cech skrajnego ubóstwa. Tylko bowiem takie okoliczności predestynowałyby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Tymczasem A. C. jest właścicielem lub współwłaścicielem kilku nieruchomości, z których nie wszystkie służą zaspokajaniu jej potrzeb mieszkaniowych. Stąd też trudno przyjąć , iż jej sytuacja majątkowa jest tragiczna. Tak więc, zdaniem orzekającego, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych ale oddalenie wniosku w zakresie przyznania pełnomocnika - jest rozstrzygnięciem adekwatnym do jej sytuacji majątkowej. Nie pozbawia ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie warunków bytowych. Preferencja wybory podyktowana została natomiast faktem , iż na obecnym etapie postępowania to uiszczenie wpisu od skargi jest czynnikiem blokującym możliwość dalszego rozpoznania skargi a tym samym skontrolowanie pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co jest celem postępowania sądowoadministracyjnego. Warto też zaznaczyć, iż z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. też postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 13.05.2010r., sygn. akt II FZ 185/10 ) Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 244§1, art.245§1-3, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270).