I SA/Kr 1872/12

Kraków, dnia 11 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Głowacki po rozpoznaniu w dniu 11 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.G., o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi W.G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej, z dnia 1.10.2012r., nr: [...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić wniosek. W niniejszej sprawie we wniosku o prawo pomocy dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, W.G. wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z M.G., z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej od 2002r., synem R.G. ur. w 1974r., synową M.G. ur. w 1975r. oraz wnukami: N.G. ur. w 2004r. i A.G. ur. w 2008r. Rodzina mieszka w domu będącym własnością córki M.G., która wyjechała do pracy w Niemczech. W.G. pobiera emeryturę w wysokości 3 243,67 zł. miesięcznie netto. Z tego tytułu w 2012r. uzyskał on 47 378,96 zł dochodu. M.G. pobiera natomiast emeryturę w wysokości 1207 zł. miesięcznie netto. Jest ona również właścicielką gruntu rolnego o pow. 40 ha. R.G. jest bezrobotny i nie posiada majątku, a M. G. uzyskuje z tytułu umowy o prace wynagrodzenie w wysokości 1032 zł miesięcznie netto. Małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej. Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują : opłatę za energię elektryczną – 327,64 zł. , opłatę za usługi wodnokanalizacyjne – ok. 137 zł. (411 zł. : 3 miesiące = 137 zł.) , opłatę za alarm – 61,50 zł., wydatki na opał - ok. 400 zł. (4800 zł. : 12 miesięcy = 400 zł.), wydatki na insulinę W.G. – 300 zł. , wydatki na leki nasercowe M.G. – 130 zł. , abonament telewizyjny i telefoniczny – 170 zł. , opłatę za wywóz śmieci – 30 zł. , podatek – ok. 16,70 zł. (50 zł. : 3 miesiące = ok. 16,70 zł.) , wydatki na żywność, ubranie oraz środki czystości i higieny – ok. 500 – 600 zł. na osobę, ratę kredytu w SKOK – 1764,82 zł. Ponadto strona skarżąca wskazuje , iż ponosi koszty wizyt lekarskich żony, przy czym cena jednej wizyty wynosi 260 zł. M.G. jest właścicielką dziesięcioletniego samochodu osobowego marki Mitsubishi, który jest niesprawny z powodu awarii silnika. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013r. referendarz sadowy oddalił wniosek. Skarżący złożył w terminie sprzeciw, podtrzymując dotychczasowe twierdzenia na temat sytuacji materialnej. Nadto wskazał, iż nie przedłożył dokumentów, których zażądał sąd, ponieważ nie ma do nich osobistego dostępu i nie może ich uzyskać bez współdziałania rodziny, która nie chce mu pomóc. Co do nieruchomości wnioskodawca wskazał, iż dane w księgach wieczystych są jawne i sąd sam może o nie wystąpić. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. o zwolnienie od kosztów sądowych, a na obecnym etapie wpis ogranicza się do kwoty 100 zł. Prawo pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (dalej p.p.s.a.) przysługuje w części – gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie sądu skarżący nie wykazał, aby przysługiwało mu wnioskowane częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, a w efekcie do innych podatników, których ta pomoc obciąży. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej, jej możliwości finansowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy poprzez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r.,sygn.akt II FZ 703/06). Informacje dla umożliwienia sądowi rzetelnej oceny zdolności płatniczych powinien dostarczyć wnioskodawca, tak aby sąd mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. W operacji tej musi też wziąć pod uwagę charakter i wysokość poszczególnych wydatków, żeby uznać je za konieczne lub za zbędne. Brak danych w tym zakresie lub ich niepełność skutecznie uniemożliwia taką analizę i prowadzi do odmowy przyznania prawa pomocy, gdyż w innym przypadku niezasadnie przeniesiono by ciężar kosztów postępowania na innych współobywateli tj. podatników. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wywiązał się w pełni z nałożonego na niego obowiązku przesłania dokumentów istotnych, z punktu widzenia oceny sytuacji finansowej: - wyciągów z kont bankowych W.G., M.G., R.G. i M.G. obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z ich lokat bankowych, - zeznań podatkowych M.G., R.G. i M.G. za 2012r. - dowodu przekazu lub przelewu emerytury M.G. za ostatni miesiąc, - zaświadczenia z zakładu pracy M.G. o wysokości uzyskiwanych przez nią zarobków, - zaświadczenia z właściwego Wydział Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością W.G., M.G. (obejmującego ich markę i rok produkcji), lub o ich braku, oraz - spisu posiadanych przez M.G. nieruchomości wraz z podaniem ich wielkości i położenia oraz odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) na tą okoliczność. Z nadesłanych kserokopii "zrealizowanej operacji" przelewu emerytury (k. 64) wynika, że W.G. jest właścicielem rachunku prowadzonego przez SKOK. Podważa to wiarygodność twierdzeń skarżącego co do jego sytuacji majątkowej. Ponadto z przedłożonego przez skarżącego harmonogramu spłaty (k. 62 - 63) wynika, że wnioskodawca uzyskał kredyt konsumencki w wysokości 71 tys. zł w sierpniu 2012r., a zatem udzielenie kredytu musiała poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej skarżącego w zakresie możliwości spłaty tak znacznej kwoty. Przy tym spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego, gdyż niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe w tak znacznych kwotach, a żąda by koszty sądowe w kwocie 100 zł pokrywał za nią Skarb Państwa. W świetle powyższego sąd uznał, że skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.