I SA/Kr 19/14

Referendarz sądowy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Biura " K." Spółka z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 października 2014r. znak: [...],[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 16 maja 2014r. Biuro K spółka z o.o. z siedzibą w K., działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 października 2014r. wydaną w przedmiocie podatku od VAT za IV i V 2010r. Spółka domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na pogarszający się stan finansowy, brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych . W uzasadnieniu swego wniosku, skarżący wskazuje, iż bieżąca sytuacja finansowa jak i wyniki działalności z roku ubiegłego zakończone stratą są przesłanką do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje, iż Naczelnik US wszczął egzekucję względem Spółki na łączną kwotę 34 913 401,10 zł. Dokonał zajęć bankowych oraz zajęć wierzytelności. Tym samym Spółka w dniu 24.12.2013r. złożyła do Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. Spółka z powodu wszczęcia egzekucji pozbawiona została możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Majątek zastawiony jest hipotekami na rzecz Banku Spółdzielczego Rzemiosła na zabezpieczenie kredytu. Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca – Biuro K. – obecnie W. Spółka z o.o. prowadzi działalność o charakterze informatycznym. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż wysokość kapitału zakładowego podstawowego Spółki wynosi 50 000 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy określono na kwotę : 19 481 678,15 zł. Wykazano również, iż w roku obrotowym 2013r. spółka poniosła stratę w wysokości 59 889 669,47 zł. Spółka posiada rachunek bankowy, na którym wykazano kwotę minus 385,02 zł. Drugi rachunek w zł wykazuje stan 0,00 zł., zaś rachunek walutowy – 1,87 Euro. Skarżący do złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy dodaje postanowienie o wpisie Spółki do KRS, wyciąg z KRS, wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, złożony do Sądu Rejonowego dla Krakowa Śródmieścia 23 grudnia 2013r. , zawiadomienia o wpisach hipoteki do ksiąg wieczystych, zawiadomienia o dokonaniu zastawów skarbowych na wierzytelnościach w celu zabezpieczenia należności z tytułu podatku od towarów i usług za 2007 oraz 2008r., tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika US o zajęciu rachunków bankowych, a także bilans finansowy sporządzony na dzień 31.12.2013r. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia złożonych dokumentów, skarżący ponadto przedstawia - rachunek zysków i strat za 2013r. , z którego wynika, iż w 2012r Spółka wykazywała zysk w wysokości 569 559,96 zł, natomiast w 2013r. odnotowuje stratę w kwocie 56 889 669,47 zł. Przedstawia oświadczenie, że obroty Spółki za okres od stycznia do maja 2014r. wyniosły 2 543 747,16 zł. Przedstawia deklaracje dla podatku VAT za maj 2014r., z której wynika, iż podstawa opodatkowania w tym miesiącu wynosiła 374 900,00 zł. Skarżąca Spółka ponadto przedstawia wykaz nieruchomości objętych hipoteką łączną oraz hipoteką przymusową, a także wykaz nieruchomości bez wpisów – dom w budowie na działce w M oraz drogę dojazdową do nieruchomości w M. Przedstawia wykaz środków transportu objętych zastawem skarbowym ( 8 samochodów ) , oraz wykaz 6 samochodów osobowych wg. roczników od 2001 do 2004r. niezastawionych w rejestrze zastawów skarbowych. Dodaje zestawienie środków w kasie na dzień 1 lipca 2014r. ( 900,18 zł ), oświadczenie, iż wszyscy pracownicy są na urlopach bezpłatnych i oddelegowani zostali na podstawie art. 174-1 § 1 Kodeksu Pracy do innego pracodawcy. Aktualnie Spółka nie ponosi kosztów utrzymania pracowników. Według stanu na dzień 1 lipca 2014r. na łącznie 6 rachunkach bankowych zgromadzone są środki pieniężne w kwocie 13 877,11 zł. Ponadto wnioskodawca dołącza oświadczenie, iż wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika zostało wypłacone z góry w 2013r. Przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób fizycznych czy prawnych, toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Rozpatrując wniosek skarżącego w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Stąd też udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX nr 1240770). Następnie wypada zwrócić uwagę, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, LEX nr 1282661). W przypadku osób prawnych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Co do zasady bowiem osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt II FZ 463/04). Należy jednak pamiętać, iż prowadzenie przez podmiot gospodarczy działalności znacznych rozmiarów samo w sobie nie stanowi o jego dobrej kondycji finansowej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 442/12, LEX nr 1239207). Z drugiej strony, sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (zob. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 933/12, LEX nr 1240538) W ocenie orzekającego, strona wnosząca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie wymaganych obecnie kosztów sądowych, a także w swoich oświadczeniach złożonych pierwotnie na formularzu wniosku oraz w pozostałych, nadesłanych dokumentach okazała się nie w pełni wiarygodna. W. Spółka z o.o. ( Biuro –K. ) nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą co wynika z dołączonych dokumentów. Jednoznacznie bowiem z przedstawionego oświadczenia wynika, iż w okresie od stycznia do maja 2014r. obroty spółki wyniosły 2 543 747,16 zł, a z deklaracji dla podatku VAT za maj 2014r. wynika, iż podstawa opodatkowania wyniosła 374 900,00 zł. Staje to w sprzeczności z oświadczeniem zawartym w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym Spółka oświadczyła, iż nie prowadzi działalności gospodarczej z uwagi na wszczęte egzekucje. Spółka funkcjonuje w obrocie, choć została postawiona w stan upadłości jednakże z możliwością zawarcia układu. Równocześnie Spółka wykazuje stratę za 2013 rok w wysokości 56 889 669,47 zł. Oznacza to, iż Spółka prowadząc działalność gospodarczą obraca na bieżąco środkami finansowymi znacznie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania sądowego, skoro była w stanie wygenerować tej wysokości stratę. Również należy zauważyć, iż pomimo strat i ujemnego bilansu Spółka w grudniu 2013r. uiściła należny wpis sądowy w wysokości 100 000,00 zł. Spółka posiada zatem możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych. Skoro skarżąca Spółka jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności przedsiębiorcy, gdyż celem działalności gospodarczej jest generowanie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi , lecz jej nie likwiduje, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów. Sam fakt wykazania przez stronę strat z lat ubiegłych czy odczuwalności kryzysu finansowego przekładającego się na niższy zysk nie oznacza jednoznacznie, iż nie posiada ona środków do pokrycia sądowych należności. Wykazana przez wnioskodawcę za rok ubiegły strata – jak wskazano powyżej - nie oznacza bowiem, i nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż nastąpił ciągły brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Analiza danych przedłożonych przez Spółkę wskazuje , iż obraca ona na bieżąco tak znacznymi środkami finansowymi, iż będzie w stanie wygospodarować kwotę należnego wpisu sądowego bez utraty ryzyka płynności finansowej. Ponadto wnioskodawczyni posiada znacznej wartości środki trwałe o wartości – jak podano – 19 481 678,15 zł z czego nie wszystkie – jak wynika z przedstawionych zestawień – nieruchomości są zajęte. Skarżąca ma działkę z nowo budowanym domem w M. bez wpisów, posiada także 6 samochodów osobowych niezastawionych w rejestrze zastawów skarbowych oraz aktualnie prawie 14 000 zł zgromadzonych na kontach bakowych. Strona wykazuje także kapitał zakładowy ( 50 000 zł ). Tymczasem w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych ( m.in. post. NSA z 12.01.2005 sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8.11.2004r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15.04.2004r. sygn.. akt FZ 9/04 ). Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19.11.2004r. sygn. akt FZ 463/04 ( niepubl. ) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pogląd ten pozostaje aktualny również w niniejszej sprawie. Natomiast nawet ewentualne zajęcia komornicze dokonane na majątku skarżącego nie pozbawiają go prawa własności, a jedynie czasowo ograniczają możliwość rozporządzenia majątkiem. Skarżąca Spółka dysponuje również znacznymi środkami na rachunku bankowym w kwocie jak wskazano 13 877,11 zł oraz 900 zł w kasie. Jak wskazano, wnioskodawca na bieżąco prowadzący działalność winien zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów nie tylko bieżącej działalności ale również i prowadzonego postępowania sądowego. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych ( art. 199 cyt. ustawy nakłada na strony obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie - co jest regułą ), posiadanie przez wnioskodawcę tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, iż w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące te działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu. Planowanie zaś wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, wyzbywając się tym samym środków na poniesienie kosztów sądowych, nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Jak wskazano – posiadany majątek, obroty oraz środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych wskazują, iż wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, i realnie posiada je w wysokości znacznie przewyższającej wysokość wymaganych należności sądowych. Podkreślenia wymaga tu także rozbieżność oświadczeń dotycząca samego faktu prowadzenia działalności, która czyni niewiarygodnym pierwotne oświadczenia wnioskodawcy. W tym miejscu również trzeba podnieść, iż wyłożenie kosztów przez Spółkę może okazać się tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy stwierdzić, iż dokonana analiza sytuacji finansowej Spółki nie pozwala na stwierdzenie, iż środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na poniesienie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie w formie należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych . Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).