I SA/Kr 2142/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. O. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z dnia 24.10.2011r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników postanawia: 1. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - postępowanie umorzyć, 2. w zakresie ustanowienia pełnomocnika - wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek W.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z dnia 24.10.2011r. nr [...],w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów W.O. ur. w 1958r. ma na utrzymaniu córkę A.O. ur. w 2003r. Oboje wraz z rodzicami wnioskodawcy i siostrą mieszkają w jednym domu. Wnioskodawca oświadczył jednak, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa rolnego wraz z rodzicami i siostrą a matka córki – G, Ś. od lipca 2010r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie partycypuje w kosztach utrzymania dziecka. W.O. prowadzi działalność gospodarczą , która przynosi mu dochód w wysokości 791 zł., miesięcznie. W 2011r. działalność ta przyniosła mu przychód w wysokości 19 082,47 zł. Miesięczne wydatki na utrzymanie córki obejmują: - koszty wyżywienia – 220 zł., koszty ubrania i leczenia – 60 zł. Ponadto wnioskodawca płaci na rzecz komitetu rodzicielskiego 90 zł., na semestr a w tym roku córka ma Pierwszą Komunię Świętą co wiąże się z dodatkowymi wydatkami na sukienkę , buty, wianek itp. – ok. 380 zł., Składka dla księdza, organisty , kościelnego oraz na kwiaty do kościoła pochłonie natomiast – ok. 250 zł. Strona skarżąca przedłożyła również dokumenty na okoliczność bieżących opłat, m.in: fakturę za wodę za okres trzech miesięcy (od 01.01.2012r. - 31.03.2012r.) na kwotę 286 zł., rachunek za energie elektryczną w wysokości 376,69 zł. (termin płatności 02.03.2012r.), rachunek za gaz w wysokości 410,29 zł. (termin płatności 28.03.2012r.), dowód przelewu opłaty za telefon stacjonarny i internet w wysokości 275,75 zł. (za dwa miesiące), fakturę za telefon komórkowy wystawioną na "F" w wysokości 62,13 zł. (termin płatności 31.01.2012r.), dokumenty dostawy wyrobów węglowych, jeden na kwotę 264 zł. (dostawa 18.02.2012r. ) drugi na kwotę 269,50 zł. (dostawa 10.03.2012r.). W.O. jest właścicielem domu o pow. 170 m2, w ½ części, gospodarstwa rolnego o pow. 5,31 ha oraz samochodu marki Fiat Uno rok. prod 2001 i samochodu dostawczego marki Volkswagen T4 rok prod 1994. Z wyciągu z jego konta prowadzonego przez Bank Spółdzielczy, Oddział M. wynika natomiast , że spłaca on raty (wraz z odsetkami) umowy nr [...]. wysokość tych rat kształtuje się następująco : - 918,12 zł. (transakcja z dnia 30.12.2011r.) , - 881,82 zł. (transakcja z dnia 31.01.2012r.) , - 899,95 zł. (transakcja z dnia 29.02.2012r.). Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty sądowe czy koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Przedmiotowy wniosek wymaga osobnego odniesienia się do kwestii zwolnienia od kosztów sądowych a osobnego do problemu ustanowienia pełnomocnika. Zgodnie z art.239 pkt1) lit e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne trzeba zaliczyć do katalogu spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. W związku z tym dalsze prowadzenie incydentalnego postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za bezprzedmiotowe. Zwolnienie takie obowiązuje już bowiem z mocy samej ustawy. W rezultacie więc, złożony wniosek, jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia pełnomocnika. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma natomiast w przedmiotowym przypadku analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia , iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Przedstawione przez stronę skarżącą okoliczności nie dają natomiast zdaniem orzekającego podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego czy adwokata. W.O. otrzymuje bowiem stały miesięczny dochód i jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Jest też w stanie spłacać raty wynikające z bliżej nieokreślonej umowy nr [...], które zresztą przewyższają zadeklarowany przez niego miesięczny dochód. Zaznaczyć natomiast należy, iż w świetle ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10) a posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2004r. , sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r. , sygn. FZ 415/04, postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r. , sygn. II GZ 56/05). Posiadany majątek może bowiem przynosić pożytki , może też służyć jako zabezpieczenie zaciągniętych ewentualnie pożyczek czy kredytów jeżeli właścicielowi brakuje środków finansowych na bieżące wydatki w tym i na koszty sądowe. (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2011r. , sygn. I FZ 10/11, postanowienie NSA z dnia 29.05.2009r. , sygn. I OZ 563/09). Podkreślić również trzeba, iż przedstawione przez stronę okoliczności przeczą zasadom logiki. W.O. na utrzymanie córki i bieżące wydatki wydaje bowiem więcej niż zarabia, nie mówiąc już o spłacanych ratach umowy, które również przewyższają jego dochód. Te fakty budzą wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń strony skarżącej, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Mając więc na względzie fakt, iż to właśnie na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem, stwierdzić należy, iż W.O. nie wykazał dostatecznych podstaw do przyjęcia, iż jego sytuacja finansowa uzasadnia, w sposób nie budzący wątpliwości, przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W związku z tym, rozpatrywany wniosek w tym zakresie należało oddalić na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz .270). W zakresie umorzenia postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono natomiast na podstawie art. 161§1 pkt. 3) w zw. z art. 258§1 i §3 w/w ustawy.