I SA/Kr 2149/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 29.09.2011r., sygn. [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek E.F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 29.09.2011r., sygn. [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" , nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy, E.F. ur. w 1954r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z siostrzenicą A. K., która jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Obie mieszkają w domu będącym własnością A.K. o pow. 97m2 położonym na 10 arowej działce w S. E.F. zatrudniona jest w Fundacji w K. na podstawie umowy zlecenia, z wynagrodzeniem 7 zł. brutto, za godzinę. Jej pensja za miesiąc wrzesień 2011r. wyniosła – 1 593,10 zł., za październik 2011r. – 1 706,60 zł., za listopad 2011r. – 1 642,50 zł., a za grudzień 2011r. – 1 668,77 zł. W roku 2011 osiągnęła ona dochód w wysokości 19 847,13 zł., przy przychodzie w wysokości 24 000 zł. Miesięczne wydatki strony skarżącej obejmują: opłatę za energię elektryczną – 86,75 zł., opłatę za wodę – ok. 26,61 zł. (faktura za okres od 24.08.2011r. do 09.12.2011r. wyniosła bowiem 79,83 zł.) opłatę za gaz – ok. 25,60 zł. (faktura za okres od 31.05.2011r. do 25.11.2011r. wyniosła bowiem 153,63 zł.), opłatę za telefon – 31,98 zł., bilet miesięczny – 80 zł., koszty leków – 40 zł. Ponadto wnioskodawczyni ponosi koszty węgla i drewna. W miesiącach od października do marca wydała kwotę 390 zł., za węgiel i 30 zł. za drewno. W miesiącu lutym zmuszona była dokupić węgiel z powodu dużych mrozów na łączną sumę 820 zł. Strona skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości w ½ części , położonej w S., gmina W., objętej kw [...] o pow. 0,34 ha. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić więc, iż przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty sądowe czy koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). W rozpatrywanym przypadku sytuacja strony skarżącej nie jest na tyle wyjątkowa aby dawała, w ocenie orzecznika, podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. E.F. otrzymuje co miesiąc wynagrodzenie pozwalające na pokrywanie bieżących wydatków. Utrzymuje wprawdzie siostrzenicę A.K. ale też nie ma ujawnionych przeciwwskazań aby ta podęła pracę i partycypowała w bieżących wydatkach. Ponadto wnioskodawczyni jest współwłaścicielką nieruchomości. Pamiętać natomiast trzeba, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk,( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628) Z drugiej jednak strony wziąć trzeba pod uwagę fakt , iż w tut. Sądzie toczy się siedem spraw ze skarg E.F. o sygn. akt I SA/Kr 2146-50/11 i I SA/Kr 1864-65/11 i pokrycie wszystkich kosztów związanych z tymi postępowaniami byłoby dla strony zbyt uciążliwe. Stąd też orzekający stanął na stanowisku, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych ale oddalenie wniosku w zakresie przyznania pełnomocnika - będzie rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym. Nie pozbawi ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąży jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie jej warunków bytowych. Preferencja wybory podyktowana została natomiast faktem , iż na obecnym etapie postępowania to uiszczenie wpisu od skargi jest czynnikiem blokującym możliwość dalszego rozpoznania skargi a tym samym skontrolowanie pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co jest celem postępowania sądowoadministracyjnego. Warto też zaznaczyć, iż z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. też postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 13.05.2010r., sygn. akt II FZ 185/10 ) Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1, art.245§1-3, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.