I SA/Kr 221/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 25 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "S" Sp. z o.o. w likwidacji w K. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 kwietnia 2012 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 20 grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2006 r. postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 9 marca 2012 r. strona skarżąca - "S" Sp. z o.o. w likwidacji w K. - złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 20 grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2006 r. We wniosku skarżąca spółka podała, że zajmuje się sprzedażą paliw stałych, ciekłych, gazowych oraz produktów pochodnych, wysokość kapitału zakładowego wynosi 50.000 zł, pozostaje obecnie w trudnej sytuacji finansowej, gdyż nie posiada żadnego majątku ani jakichkolwiek środków materialnych. Przy piśmie z dnia 13 kwietnia 2012 r. spółka przedłożyła bilans za 2011 r., z którego m. inn. wynika, że osiągnęła zysk ze sprzedaży netto w wysokości 633.998,82 zł, zaś strata wyniosła 1908,64 zł. W dniu 26 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy wydał postanowienie, na mocy którego oddalił wniosek spółki o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podnosząc, że koszty likwidatora oraz pełnomocnika finansowane są z pożyczki, jaką spółce udzielił jej jedyny udziałowiec K.S.. Odmowa udzielenie spółce prawa pomocy ograniczy zaś jej prawo do sądu. Pismem z dnia 25 czerwca 2012 r. doręczonym na ręce pełnomocnika spółki w dniu 29 czerwca 2012 r. wezwano wnioskodawcę w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do złożenia w terminie 14 dni pod rygorem oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych dodatkowego oświadczenia o aktualnej sytuacji finansowej spółki. Powyższe wezwanie zostało ponownie ekspediowane już bezpośrednio do spółki z uwagi na wypowiedzenie pełnomocnictwa przez dotychczasowego pełnomocnika – doradcę podatkowego W.S.. Wezwanie zostało prawidłowo doręczone (odebrał je wspólnik K.S.) w dniu 8 lipca 2012 r., jednak pozostało bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku strony skarżącej w przedmiocie przyznania prawa pomocy uznał, że nie istnieją podstawy do jego uwzględnienia. Przede wszystkim należy podnieść, że na gruncie obowiązującego prawa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (innej jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej) zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 246 § 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co oznacza, że to na podmiocie ubiegającym się o uzyskanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania przesłanek wynikających z art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oczywiście nie jest to uznanie dowolne. Sąd nie będzie mógł odmówić przyznania prawa pomocy, jeśli następstwem takiego postanowienia byłoby istotne ograniczenie prawa do sądu (tak: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, str. 319). Niemniej jednak podnosi się, że nawet spełnienie przesłanki braku środków na poniesienie kosztów sądowych nie powoduje obowiązku udzielenia prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt II FZ 409/11, LEX nr 948952). Wskazać także należy, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z prowadzoną działalnością podmioty, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r., I ACz 393/92, Wokanda z 1993 r., nr 2, str. 32). Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Tak więc strona jako spółka powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04, niepublikowane). Z dołączonego do akt sprawy bilansu wynika, że strona za 2011 r. wykazała stratę w wysokości 1908,64 zł. Jednakże jak wynika z utrwalonego już orzecznictwa strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (tak: postanowienia NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt FZ 43/11, LEX nr 783832 oraz z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Biorąc pod uwagę fakt, że strata ta powstała przy przychodzie sięgającym 633.998,82 zł, zaś w bilansie spółka wykazała, że posiada zapasy w postaci towarów o wartości 79.200 zł oraz znaczne należności krótkoterminowe od innych jednostek, uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych byłoby przedwczesne. Z pola widzenia nie może umknąć fakt, że skarżąca spółka nie wywiązała się z obowiązku współpracy z Sądem w wykazaniu obecnych zdolności płatniczych, co znacznie utrudniło Sądowi ocenę faktycznej sytuacji majątkowej strony. Pomimo wezwania nie wskazano, czy nadal prowadzona jest działalność gospodarcza, czy generuje jakieś zyski, a jeśli tak to w jakiej wysokości, jak kształtują się zobowiązania spółki, jakie posiada należności od podmiotów trzecich, wreszcie czy podjęto jakiekolwiek działania w celu pozyskania funduszy na koszty sądowe i w jakiej wysokości udzielona została spółce pożyczka przez K.S., na którą to okoliczność powoływano się m. inn. w złożonym sprzeciwie. Tymczasem, jak wskazano wyżej, to na wnioskującym o udzielenie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie udźwignąć ciężaru kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Zaznaczyć też należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków, czego w niniejszej sprawie zabrakło (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, LEX 794951, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 267/11, LEX nr 948891). Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak na wstępie.