I SA/Kr 2227/10

Sygn. akt I SA/Kr 2227/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 kwietnia 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędziowie: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), WSA Bogusław Wolas, Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2011r., sprawy ze skargi J.B., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 15 listopada 2010 r. Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, - uchyla zaskarżoną decyzję - I SA/Kr 2227/10 UZASADNIENIE Wnioskiem, który wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dniu 7 lipca 2010 r., J.B. wystąpiła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2001 r. do listopada 2002 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie 4.466,13 zł z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną zobowiązanej. Decyzją z dnia 7 września 2010 r. nr [...], doręczoną wnioskodawczyni w dniu 20 września 2010 r., organ odmówił umorzenia powyższych należności, uznał bowiem, że w sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, ani też przesłanki o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Decyzja zawierała pouczenie o przysługującym stronie niezadowolonej z powyższego rozstrzygnięcia prawie zwrócenia się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. W dniu 27 września 2010 r. skarżąca nadała w urzędzie pocztowym pismo datowane na dzień 24 września 2010 r. zatytułowane "Pismo do Dyrektora ZUS ". W jego treści zobowiązana poinformowała organ o zamiarze zawiadomienia telewizji o sprawie umorzenia zadłużenia. Zakwestionowała nadto sam fakt zadłużenia, zarzuciła organowi brak profesjonalizmu oraz niepotrzebną egzekucję należności przez komornika, co naraża ją na ponoszenie dodatkowych kosztów. Wyraziła także niezadowolenie ze sposobu załatwienia jej sprawy, podnosząc, że dostarczyła wszystkie żądane w toku postępowania dokumenty, a pomimo to organ wydał krzywdzącą ją decyzję o odmowie umorzenia należności. W odpowiedzi na powyższe pismo organ wyekspediował do J.B. pismo z dnia 13 października 2010 r., w którym wyjaśnił powody, dla których zostało wszczęte przeciwko niej postępowanie egzekucyjne, podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umarzania składek oraz poinformował zobowiązaną, że jeżeli nie zgadzała się ona z wydaną przez organ decyzją, przysługiwało jej prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniosek ten musiał być jednak złożony w terminie do 4 października 2010 r. Powyższe pismo zostało doręczone stronie w dniu 21 października 2010 r. Dnia 27 października 2010 r. J.B. złożyła wyraźny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w którym przedstawiła okoliczności związane z jej sytuacją finansową, przemawiające w opinii zobowiązanej za umorzeniem zaległości. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zareagował na powyższe pismo decyzją z dnia 15 listopada 2010 r. o nr [...], w której stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ wyjaśnił, że decyzja o odmowie umorzenia zaległych składek ubezpieczeniowych została skarżącej doręczona w dniu 20 września 2010 r., a zatem termin do zaskarżenia tej decyzji upłynął w dniu 4 października 2010 r. Skoro skarżąca stosowny wniosek złożyła dnia 27 października 2010 r., to należało stwierdzić uchybienie terminu do jego wniesienia. Powyższą decyzję J.B. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w dniu 3 grudnia 2010 r., wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca wyjaśniła, że o weryfikację zapadłej w jej sprawie decyzji wystąpiła po raz pierwszy w piśmie z dnia 24 września 2010 r., mieszcząc się w czternastodniowym terminie. Wydane w odpowiedzi pismo z dnia 13 października 2010 r. było zdaniem skarżącej ostateczną decyzją w jej sprawie, dlatego termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy należy liczyć od dnia, w którym pismo to zostało do niej wysłane. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. Zdaniem organu skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dopiero w dniu 27 października 2010 r., a zatem po terminie. Poprzednie jej pismo z dnia 27 września 2010 r. zawierało jedynie zawiadomienie o zamiarze poinformowania telewizji i nie wynikał z niego wniosek o weryfikację przedmiotowej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż podnoszone w jej treści. Na wstępie należny zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016). Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia. Ponadto należy zaznaczyć, iż w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd związany jest granicami sprawy, ale nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie jest zobowiązany do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: wyrok NSA z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady, należy stwierdzić, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Zasady i termin zaskarżania decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały uregulowane przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.). Zgodnie z art. 83 ust. 4 tej ustawy od powyższych decyzji nie przysługuje odwołanie, strona niezadowolona z decyzji może się natomiast zwrócić do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Do wniosku stosuje się odpowiednie przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Aby ustalić termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy, należy dokonać analizy zaistniałych okoliczności faktycznych w świetle powyższej wskazanych zasad. Po pierwsze należy podkreślić, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest środkiem służącym do zaskarżenia decyzji, czyli aktu, który rozstrzyga sprawę co do istoty, albo w inny sposób kończy sprawę w danej instancji. Nie ulega wątpliwości, że aktem administracyjnym, wywołującym takie skutki w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 września 2010 r. o nr [...]. Zatem termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy należy liczyć od dnia doręczenia stronie tej właśnie decyzji, która została opatrzona odpowiednim pouczeniem o sposobie jej zaskarżenia. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że termin powinien być liczony od dnia doręczenia jej pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 13 października 2010 r. Pismo to nie było bowiem decyzją, o której mowa w art. 83 ust. 4 powołanej wyżej ustawy, nie rozstrzygało ono sprawy, która została już wcześniej zakończona. Stanowiło ono jedynie lakoniczną odpowiedź organu na wątpliwości skarżącej przedstawione w piśmie z dnia 27 września 2010 r. W związku z powyższym termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy upłynął dnia 4 października 2010 r. Zdaniem organu strona uchybiła temu terminowi, ponieważ odpowiedni wniosek złożyła dopiero w dniu 27 października 2010 r. Wychodząc w tym miejscu poza zarzuty przedstawione w skardze, po zbadaniu treści przedstawionych przez organ akt, Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych niewłaściwie ocenił pismo strony z dnia 27 września 2010 r. i wadliwie na nie zareagował, dopuszczając się przy tym naruszenia przepisów postępowania. Jak wyjaśniono powyżej, do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 107 z późn. zm.). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, jednakże wykazuje wiele podobieństw do odwołania, różniąc się od niego jedynie brakiem dewolutywności. W świetle zatem art. 128 oraz art. 63 § 2 i 3 k.p.a., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien zawierać wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres, podpis i żądanie. Nie jest konieczne zamieszczenie szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli z wniosku wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. W doktrynie przyjmuje się, że odwołanie nie wymaga żadnego uzasadnienia ani nawet wskazania, w jakim zakresie i w jakim kierunku odwołujący się żąda zmiany decyzji. Oznacza to, że odwołanie nie musi dokładnie, zgodnie z treścią przepisu art. 138 k.p.a., precyzować żądania uchylenia decyzji, nie musi określać zarzutów skierowanych przeciwko decyzji organu pierwszej instancji, ani też zawierać uzasadnienia zarzutów i żądań, jeżeli zostały przytoczone w decyzji. W konsekwencji uznaje się w piśmiennictwie, że odwołanie jest w zasadzie "zupełnie niesformalizowanym co do treści środkiem prawnym" (Z. Janowicz. Komentarz, 1995, s. 311), co ma służyć zapewnieniu stronie "maksymalnego ułatwienia obrony jej interesów" (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz LEX/el. 2010, E. Iserzon Komentarz IV, 1970, s. 227). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Kodeks postępowania administracyjnego wyraża m.in. w art. 63, 65, 128 i 140, pośrednio również w art. 206, zasadę odformalizowania postępowania na korzyść strony co do formy i treści zadania wszczęcia postępowania oraz odwołań od decyzji I instancji i skargi do NSA tak, aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony" (wyrok NSA z dnia 20 lipca 1981 r., sygn. akt SA 1461/81, ONSA 1981, nr 2, poz. 71). Wobec powyższego przy ocenie, czy wniesione przez stronę pismo jest odwołaniem, należy kierować się treścią tego pisma (wyrok NSA z dnia 2 stycznia 1988 r., sygn. akt SA/Wr 815/87, ONSA 1988, nr 1, poz. 31; wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2006 r., sygn. akt I OSK 999/05, Lex nr 265751) oraz czy pismo to zostało wniesione w terminie do złożenia odwołania. W wyroku Sądu Najwyższego stwierdzono, że "jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, pismo strony postępowania odwoławczego wniesione do organu odwoławczego w ustawowym terminie do wniesienia odwołania, wyrażające niezadowolenie z decyzji nieostatecznej, podlega rozpatrzeniu jako odwołanie od decyzji" (wyrok SN z dnia 20 czerwca 1996 r., sygn. akt III ARN 14/96, OSNAPiUS 1997, nr 2, poz. 16). Pogląd ten znajduje potwierdzenie w innych orzeczeniach: "jedynym co decyduje o tym, czy wystąpienie strony kwalifikuje się jako odwołanie, jest element negatywnego stosunku strony do wydanej decyzji, któremu strona dała wyraz (wyrok NSA z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OSK 166/09). Wobec tego "nie jest istotne, w jaki sposób strona wyrazi to niezadowolenie, jak nazwie to odwołanie i w jakich słowach sformułuje swoje żądanie (wyrok WSA w Lublinie z 26 czerwca 2008 r., sygn. akt III SA/Lu 1/08). Odnosząc powyższe rozważania, mające zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, do okoliczności niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organ niesłusznie przyjął, iż skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dopiero w dniu 27 października 2010 r., albowiem cechy takiego wniosku posiadało już wcześniejsze pismo złożone w dniu 27 września 2010 r. Prawdą jest, że pismo to nie zostało nazwane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a zawarte w nim zarzuty nie są sformułowane w sposób precyzyjny i jasny. Strona nie złożyła w nim również konkretnych wniosków. Elementy te nie są jednak w świetle przytoczonego powyżej orzecznictwa konieczne, aby uznać pismo skarżącej za środek zaskarżenia. Natomiast wynika z niego ewidentnie, że skarżąca nie była zadowolona z wydanej decyzji, a to wystarcza w świetle art. 128 k.p.a., aby uznać to pismo za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Już w pierwszym zdaniu strona oświadczyła, że zamierza swoją sprawę nagłośnić i poinformować o niej telewizję. Nie jest prawdą, jak twierdzi organ w odpowiedzi na skargę, że pismo zawierało jedynie to stwierdzenie. W dalszej części pisma bowiem skarżąca zarzuciła także organowi brak profesjonalizmu i stwierdziła, że wydana decyzja wyrządziła jej krzywdę. Negatywny stosunek skarżącej do wydanej decyzji jest ewidentny, a wynika także z chęci nagłośnienia jej sprawy przez media, które to stwierdzenie niesłusznie w oczach organu świadczy o tym, że pismo skarżącej nie stanowi próby wzruszenia decyzji. Jeżeli organ powziął jakiekolwiek wątpliwości, czy strona przedmiotowym pismem zamierzała doprowadzić do zmiany decyzji, należało zwrócić się do niej na zasadzie art. 64 § 2 k.p.a. o sprecyzowanie żądania. Na organie administracji spoczywa obowiązek wyjaśnienia rzeczywistej woli strony. Z akt wynika jednoznacznie, że strona sprecyzowała ostatecznie swoje żądanie w piśmie z 27 października 2010 r., wnosząc już wyraźnie o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że "nie ma znaczenia czy zarzuty zostaną podniesione w uzasadnieniu odwołania, czy zgłoszone zostaną w terminie późniejszym, lecz przed rozstrzygnięciem sprawy przez organ odwoławczy. W Kodeksie postępowania administracyjnego nie został bowiem sformułowany zakaz rozważania przez organ II instancji zarzutów zgłoszonych po upływie terminu do wniesienia odwołania" (orzeczenia NSA z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 458/07). Reasumując, należy podnieść, że skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu 27 września 2010 r., zachowując przy tym ustawowy termin do jego wniesienia, który upływał 4 października 2010 r., którą to okoliczność organ rentowy winien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wobec powyższego organ wydając zaskarżoną decyzję stwierdzającą uchybienie terminu naruszył przepisy postępowania wskazane wyżej, a w szczególności art. 134 i 128 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż pozbawiono stronę możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy. Mając powyższe na uwadze należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzec, jak w sentencji. Sąd zaniechał natomiast orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżąca występowała w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika, a z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniona była z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.