I SA/Kr 38/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. K. i A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 listopada 2016 r. Nr: [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego za 2016 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić U.K. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Odpowiadając na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału skarżąca uzupełniła wniosek poprzez złożenie go na urzędowym formularzu "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego we wniosku wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest wykonywany zawód farmaceuty przynoszący dochód w wysokości 2.000 zł netto. Zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawczyni zostały wyliczone na kwotę 1.500 zł. W skład majątku U.K. wchodzą dwie działki budowlane [...] (we współwłasności) i [..] położone przy ul. Z. w Z. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych, gdyż prowadzona przez nią działalność gospodarcza – wbrew optymistycznym danym przekazywanym przez GUS – jest na skraju bankructwa, tak jak każda działalność prowadzona przez rodzimych przedsiębiorców. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych U.K., zarządzeniem Starszego Referendarza Sądowego z dnia 24 kwietnia 2017 roku została ona wezwana, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: - udokumentowanie tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości pod adresem ul. Ś. w T. oraz wykazania czyją własność stanowi ta nieruchomość; - oświadczenie czy wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami (skarżąca A.K. wykazuje ten sam adres zamieszkania) – w drugim przypadku należało wymienić osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym podając ich imiona, nazwiska, stopień pokrewieństwa oraz wykazać stan majątkowy tych osób (nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe), źródło oraz wysokość ich miesięcznych dochodów; - przedłożenie odpisu zeznania podatkowego skarżącej za rok 2016, a w przypadku gdyby zeznanie takie nie zostało jeszcze złożone – zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego o wysokości przychodów i dochodów U.K. za 2016 rok; - odpisów zeznań podatkowych osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym za rok 2016; - wykazu wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych (osobistych i firmowych) oraz wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem; - udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem strony (m. in. opłaty za prąd, gaz, wodę, odpady, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, ewentualne leczenie, itp.; - oświadczenia, czy jest ona właścicielką pojazdów mechanicznych – jeśli tak, należało podać ich markę i rok produkcji. W odpowiedzi na wezwanie U.K. oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje przy ul. Ś. w T. w domu stanowiącym wcześniej własność rodziców, a następnie przekazanym umową darowizny z dnia 28 maja 1999 roku siostrze wnioskodawczyni, N.K. . Mimo skromnych dochodów skarżąca dokłada się do mediów oraz do kosztów zakupu węgla opałowego, który stanowi znaczny wydatek w sezonie grzewczym. Prowadzona przez stronę działalność gospodarcza zapewnia jej dochód na granicy minimum socjalnego. Cały miesięczny dochód pochłaniają wydatki na skromne życie, dopłaty do mediów, opłaty za telefon, od czasu do czasu zakup obuwia i odzieży. Wnioskodawczyni podała, że jest właścicielką samochodu marki Toyota Yaris, rok produkcji 2002. Siostra skarżącej, A.K., jest okresowo zameldowana pod tym samym adresem, ale na stałe mieszka i pracuje na emigracji. Druga siostra skarżącej, N.K., również jest zameldowana w T., ale mieszka i pracuje w K. Z dokumentów źródłowych załączonych do pisma z dnia 22 maja 2017 roku wynika, że skarżąca w roku 2016 roku z prowadzonej działalności gospodarczej w formie A. i. L. S.C. U. K., J. K. w T. osiągnęła przychód w wysokości 312.275,26 zł, przy kosztach jego uzyskania 271.884,72 zł, co dało dochód w wysokości 40.390,54 zł. Obroty na firmowych rachunkach bankowych strony w Banku [...] S.A. przedstawiały się następująco: w lutym 2017 roku suma wpływów 23.748,05 zł, suma wydatków 21.794,65 zł, saldo końcowe 8.490,73 zł, w marcu 2017 roku wpływy 25.649,83 zł, wydatki 27.102,93 zł, saldo 7.037,63 zł, a w kwietniu 2017 roku wpływy 23.821,37 zł, wydatki 23.930,53 zł, saldo 6.928,47 zł. Każdy z trzech wyciągów z rachunków bankowych opatrzony został adnotacją, że saldo pozostałe na koncie na końcu miesiąca stanowi zabezpieczenie na zapłatę składek ZUS na ubezpieczenie społeczne, zapłacenie podatków do urzędu skarbowego oraz zapłatę hurtowniom za dostarczony towar i opłaty bankowe. Saldo stanowi własność spółki cywilnej. Przedłożona faktura za wodę z dnia 3 marca 2017 roku opiewa na kwotę 87,72 zł, faktura proforma za gaz z dnia 15 listopada 2016 roku za okres od 9 marca 2017 roku do 9 maja 2017 roku opiewa na kwotę 200,36 zł, a faktury za energię elektryczną z dnia 8 maja 2017 roku stanowiące rozliczenie sprzedaży za okres od 7 listopada 2016 roku do 7 maja 2017 roku opiewają na kwoty 681,59 zł i 38,07 zł. Wszystkie faktury wystawione są na A.K.. Rachunek za usługi telekomunikacyjne za kwiecień 2017 roku wystawiony na A. K. opiewa na kwotę 31,98 zł, a składka łączna za polisę ubezpieczeniową dotyczącą samochodu marki Toyota Yaris stanowiącego własność U.K. za okres od 26 kwietnia 2017 roku do 25 kwietnia 2018 roku wynosi 1.224 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm. dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W literaturze przedmiotu zwrócono również uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak - Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W niniejszej sprawie U.K. nie przekonała orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez nią kosztów sądowych we własnym zakresie. Twierdzenia skarżącej, że uzyskuje skromne dochody na granicy minimum socjalnego, to jedynie subiektywne odczucie skarżącej nie znajdujące potwierdzenia w aktach sprawy. Jak wynika z oświadczeń skarżącej, popartych dokumentami źródłowymi, sytuacja materialna wnioskodawczyni nie nosi bowiem znamion ubóstwa, czy biedy. Źródłem utrzymania U.K. jest prowadzona działalność gospodarcza w formie spółki cywilnej Apteka im. [...] U. K., J. K. w T.. W roku 2016 dochód przypadający na skarżącą z tego źródła wyniósł 40.390,54 zł przy przychodzie w wysokości 312.275,26 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). Średni miesięczny przychód wnioskodawczyni w 2016 roku wynosił 26.023 zł, a dochód 3.366 zł. Tymczasem według ogólnie dostępnych danych na stronie internetowej Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (www.ipiss.com.pl) minimum socjalne dla jednoosobowych gospodarstw pracowniczych w 2016 roku wynosiło 1.098,18 zł. Środki, które uzyskuje skarżąca z prowadzonej działalności gospodarczej przekraczają te wielkości kilkakrotnie. Istotnym jest, że skarżąca nadal jest aktywnym przedsiębiorcą, dysponuje i obraca środkami pieniężnymi w kwotach znacznie przekraczających należne w sprawie koszty sądowe. Z przedłożonych wyciągów z firmowego rachunku bankowego wynika, że miesięczne obroty bezgotówkowe apteki kształtują się na poziomie przekraczającym 20 tys. zł, a wydatki równoważone są wpływami. Tym samym nie można stwierdzić, aby skarżąca prowadząca działalność gospodarczą, w której miesięczne obroty bezgotówkowe oscylują miedzy 21 tys. zł a 27 tys. zł nie była w stanie pozyskać środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych sprowadzających się obecnie do wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Wnioskodawczyni nie wykazała również, aby ponosiła wydatki szczególnego rodzaju, które uniemożliwiłyby jej opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przedłożone faktury za wodę, gaz, prąd wystawione na A.K. - ojca skarżącej nie obciążają jej w pełnej wysokości, bo jak wynika z oświadczenia strony z dnia 22 maja 2017 roku jedynie "dokłada się do mediów" oraz kosztów zakupu węgla opałowego. Skarżąca nie podała przy tym w jakim zakresie partycypuje w kosztach utrzymania domu, w którym zamieszkują również jej rodzice. Biorąc pod uwagę powyższe orzekający uznał, że sytuacja materialna U.K. pozwala na opłacenie we własnym zakresie kosztów sądowych bez uszczerbku w środkach zabezpieczających jej konieczne utrzymanie. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie stronie przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.