I SA/Kr 402/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 28 lutego 2017 r. Nr: [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2014 r. p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; I) oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu M.S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną D.S. Ich miesięczny dochód netto wynosi 2.880 zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 1.730 zł oraz świadczenie emerytalne jego żony w wysokości 1.150 zł. W skład majątku M.S. wchodzi lokal mieszkalny o powierzchni 61 m² położony w K.przy ul. S. , dwie działki rolne plus grunt z niezamieszkałym starym budynkiem o łącznej powierzchni 1,300 ha oraz współwłasność w 5/8 części gruntu z niezamieszkałym budynkiem. Grunty rolne są obsiewane jedynie trawą, wnioskodawca nie posiada inwentarza żywego, ani maszyn rolniczych. Nie dysponuje też zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Zobowiązania i stałe wydatki skarżącego przedstawiają się następująco: czynsz 500 zł, prąd 180 zł, gaz 150 zł za dwa miesiące, telefon 80 zł, lekarstwa ok. 350 zł, żywność, ubranie, środki czystości i higieny 500 zł. W uzasadnieniu wniosku M.S. podniósł, że zarówno on, jak i jego żona, są osobami starszymi i schorowanymi. Z powodów zdrowotnych (dwie operacje ucha i ciągłe problemy z kręgosłupem) skarżący nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej, dlatego świadczenie emerytalne pozostaje jedynym źródłem jego dochodu. Żona choruje na cukrzycę, nadciśnienie, porusza się o kulach, przebyła dwie operacje bioder i wymaga stosowania specjalnej diety. Uzyskiwane dochody wystarczają jedynie na pokrycie niezbędnych potrzeb. W takiej sytuacji skarżący nie jest w stanie pokryć wydatków na wynagrodzenie pełnomocnika oraz kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie należy podnieść, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy jako instytucja o wyjątkowym charakterze winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W niniejszej sprawie M.S. domaga się przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W świetle powołanych wyżej przepisów strona obowiązana jest zatem wykazać, że nie posiada jakichkolwiek możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowoadminiatracyjnego. Z zalegających w aktach niniejszej sprawy oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący jest osobą starszą i schorowaną, utrzymującą się ze emerytury w wysokości 1.730 zł. Prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe małżonka również cierpi na szereg chorób, pozostaje w leczeniu, wymaga stosowania specjalnej diety. Wysokość pobieranego przez nią świadczenia emerytalnego wynosi 1.150 zł. Znacznym obciążeniem domowego budżetu wnioskodawcy są wydatki ponoszone na lekarstwa, których koszt wynosi około 350 zł miesięcznie. W takiej sytuacji uiszczenie wpisu sądowego od złożonej skargi w wysokości 200 zł i przyszłych ewentualnych kosztów sądowych może stanowić dla skarżącego zbyt duże obciążenie finansowe, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie dysponuje on żadnymi oszczędnościami. Nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje też okoliczność, że skarżący wniósł do tut. Sądu skargi w dwóch sprawach (oprócz skargi w niniejszej sprawie, w sądzie zarejestrowano sprawę pod sygn. I SA/Kr 401/17), a suma wpisów sądowych od skarg w tych dwóch sprawach wynosi 400 zł (200 zł + 200 zł). Stąd decyzja orzekającego o zwolnieniu wnioskodawcy z konieczności uiszczenia kosztów sądowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy z zakresie całkowitym nie mógł został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie takiego prawa w pełnym zakresie jest brak jakichkolwiek możliwości uzyskania środków finansowych, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Zestawienie wysokości pobieranych przez skarżącego i jego żonę świadczeń emerytalnych (2.880 zł) z kwotą ponoszonych w miesiącu wydatków (500 zł + 180 zł + 75 zł + 80 zł + 350 zł + 500 zł = 1.685 zł) wskazuje, że wnioskodawcy pozostaje kwota 1.190 zł, którą może swobodnie dysponować. Środki te skarżący mógłby zatem przeznaczyć na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru jeżeli jego udział na obecnym etapie postępowania uznaje za konieczny. Dodatkowo należy zauważyć, że skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego, dwóch działek rolnych, niezamieszkałego domu, a także jest współwłaścicielem (w 5/8 części) gruntu z niezamieszkałym budynkiem. Posiadanie zaś przez stronę majątku w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę zasadności przyznania jej prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą w sposób bezpośredni zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych wnioskodawcy (m. in. postanowienia NSA: z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GZ 178/13 i z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 507/12). Okoliczność, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2012 r., I OZ 925/12; z 29 stycznia 2013 r., I OZ 38/13). Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie orzekającego wygospodarowanie przez skarżącego M.S. środków finansowych na pokrycie pełnych kosztów postępowania byłoby dla niego zbyt dużym obciążeniem. Stąd decyzja o zwolnieniu wnioskodawcy od kosztów sądowych w całości. Jednocześnie brak jest uzasadnionych podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w szerszym zakresie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1-3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.