I SA/Kr 453/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 9 lutego 2018 r. nr: [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a wniosek oddalić M. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych. Wezwany do wypełnienia w terminie 7 dni urzędowego formularza "PPF", brak uzupełnił. Z zakreśleń dokonanych w rubrykach 4.1 i 4.2 wniosku wynika, że skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córkami: Z. B. ur. 1996 r., J. B. ur. 1999 r. i M. B. ur. 2007 r. Wnioskodawca nie posiada żadnego dochodu. W skład jego majątku wchodzi mieszkanie o powierzchni 60,21 m˛ i wartości 160 tys. zł i garaż podziemny wielkości 14,14 m˛ i wartości 25 tys. zł. Nie dysponuje on zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. W rubryce "zobowiązania i stałe wydatki" wnioskodawca wskazał zabezpieczenie alimentacyjne w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy M. B. podniósł, iż nie posiada żadnych oszczędności, ani kosztowności, które mógłby spieniężyć na pokrycie kosztów sądowych. Po opłaceniu bardzo wysokiego zabezpieczenia alimentacyjnego nie pozostają mu żadne środki na utrzymanie, tylko niedobór ("minus [...] zł"). Aby zakupić niezbędne wyżywienie zmuszony jest prosić o pomoc rodziny i znajomych. Funkcjonuje wyłącznie dzięki doraźnej pomocy rodziny. Zarządzeniem z dnia 11 lipca 2018 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie odpowiednich oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W odpowiedzi na wezwanie M. B. przesłał obszerne pismo datowane na dzień 7 sierpnia 2018 r., w którym zacytował kilkakrotnie treść wezwania, jednak nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny swojej sytuacji materialnej. Nie dołączył też dokumentów źródłowych, o które był wzywany. Wniósł o przychylenie się do jego wszystkich odwołań, wniosków i próśb. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, a obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017, poz. 1369 ze zm. roku, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym winien był przekonać orzekającego, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie M. B. nie przekonał orzekającego o niemożliwości pokrycia przez niego kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", dlatego zasadnym było wezwanie strony do ich uzupełnienia poprzez przedłożenie odpowiednich oświadczeń i dokumentów , a to: - oświadczenia z jakiego źródła i w jakiej wysokości skarżący uzyskuje dochody na pokrycie kosztów bieżącej egzystencji; - oświadczenia, czy skarżący jest zarejestrowany we właściwym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, a jeśli tak, czy pobiera z tego tytułu zasiłki; - oświadczenia czy skarżący korzysta z pomocy społecznej – jeśli tak, to w jakiej formie i z jaką częstotliwością; - oświadczenia na czym polega pomoc rodziny i znajomych, o której mowa we wniosku – jeśli jest to pomoc materialna, należało podać jaka jest wysokość uzyskiwanych z tego źródła środków; - oświadczenia czy córki zamieszkują wraz z wnioskodawcą i czy są na jego utrzymaniu; - kserokopii orzeczenia dotyczącego alimentów; - odpisu zeznania podatkowego skarżącego za 2017 r.; - wykazu wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych oraz wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem; - udokumentowanie rachunkami i fakturami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem wnioskodawcy (m. in. opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, itp.), a w przypadku posiadania zaległości w płatnościach należało przedłożyć stosowne dokumenty potwierdzające ten fakt; - oświadczenia czy skarżący jest właścicielem lub współwłaścicielem pojazdów mechanicznych - jeśli tak należało podać ich markę oraz rok produkcji. Z treści pisma z dnia 7 sierpnia 2018 r. stanowiącego odpowiedź na wezwanie wynika, że "obywatel M. B. Rzeczpospolitej Polskiej o nieposzlakowanej opinii" uznaje treść wezwania jako bezzasadną. Zdaniem skarżącego zadziałano wobec niego stronniczo kierując do niego wezwanie w sytuacji, gdy dane na temat jego tragicznej sytuacji ekonomicznej zalegają w aktach sprawy o sygn. I SA/Kr 279/17. Orzekający pragnie podkreślić, że w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 279/17, na którą powołuje się skarżący, M. B. również domagał się przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wezwany do uzupełnienia wniosku skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych dochodów, a "wszystkie nieruchomości jak i wszystkie samochody zostały ukradzione - zajumane - zawłaszczone". Przedłożył wówczas kopię postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 18 czerwca 2013 r. o zabezpieczeniu powództwa poprzez zobowiązanie M. B. do łożenia łącznie kwoty [...]zł na troje małoletnich dzieci oraz kopię zeznania PIT-37 zgodnie z którym przychód skarżącego za 2016 r. wyniósł [...] zł przy kosztach jego uzyskania [...] zł, co dało dochód [...] zł. Ze względu na nie dość dokładne i wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy w powołanej sprawie Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2017 r. oddalił wniosek M. B. o zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu sprzeciwu od tego postanowienia, orzeczeniem z dnia 16 listopada 2017 r. utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy. Zatem powoływanie się skarżącego na fakt zalegania w innych aktach sprawy dokumentów, o których przedłożenie był obecnie wzywany nie znajduje potwierdzenia w materiale zgromadzonym w sprawie o sygn. I SA/Kr 279/17. Skarżący nie podał żadnych informacji o wysokości środków finansowych, którymi dysponuje w miesiącu, nie udzielił informacji czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, ani czy korzysta z pomocy społecznej. Nie wyjaśnił na czym polega pomoc rodziny i znajomych, o której mowa we wniosku, ani nie potwierdził czy wraz z nim zamieszkują córki wskazane w rubryce 6 formularza "PPF" jako osoby pozostające wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie przedłożył wykazu, ani wyciągów posiadanych rachunków bankowych, ani dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z jego koniecznym utrzymaniem (m. in. opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, itp.). W takiej sytuacji orzekający nie może dokonać sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez skarżącego kosztów, aby ustalić czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć koszty związane z prowadzonym postępowaniem. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli skarżący, mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji - do czego ma oczywiście prawo - musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12, z dnia 12 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1835/16 i z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II OZ 466/17). Skoro to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji, a skarżący z tego zadania się nie wywiązał w sposób rzetelny, należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.