I SA/Kr 482/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 10 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Sp. z o.o. z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od sierpnia do grudnia 2008 r., na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 482/14, postanawia: oddalić wniosek. Po wniesieniu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargi na Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od sierpnia do grudnia 2008 r., E. Spółka z o.o. z siedzibą w K. (dalej: strona skarżąca) zwróciła się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżąca podała, że zatrudnia 41 osób i prowadzi działalność w zakresie m.in. robót budowlanych specjalistycznych, robót związanych z budową rurociągów przesyłowych i sieci rozdzielczych, budowy kanalizacji na terenie gmin (działając w sferze zamówień publicznych). Jej kapitał zakładowy wynosi 52.650 zł, a wartość środków trwałych wyceniana jest na 414.268,64 zł, w tym 272.622,88 zł przypada na urządzenia techniczne i maszyny, a 108.123,34 zł na środki transportu. W ostatnim roku obrotowym spółka osiągnęła zysk bilansowy w wysokości 54.016,20 zł, a podatkowy w wysokości 268.670,56 zł, przy przychodach na poziomie 6.845.020,09 zł. W ramach aktywów obrotowych spółka na koniec 2013 r. posiadała zapasy w produktach gotowych o wartości 4.051.560,16 zł. Z deklaracji podatkowej VAT-7 za kwiecień 2014 r. wynika, że podstawa opodatkowania dostawy towarów i świadczenia usług, na terytorium kraju tego podmiotu wyniosła 561.951 zł. Strona skarżąca posiada dwa konta bankowe, a w jej kasie zgromadzone są środki w wysokości 3.452,78 zł. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 482/14 Referendarz sądowy oddalił wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia z dnia 10 września 2014 r. strona skarżąca wskazała, że rzadkie fakturowanie inwestycji, które wykonuje w ramach zamówień publicznych, prowadzi do konieczności kredytowania tych inwestycji z majątku strony skarżącej. Rzadkie wystawianie faktur za poszczególne etapy inwestycji ma z kolei skutkować wysoką podstawą opodatkowania podatkiem od towarów i usług w jednym miesiącu, gdy w kolejnym w wyniku rozliczenia powstaje konieczność zwrotu podatku. W ocenie autora sprzeciwu, rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno odzwierciedlać rzeczywistość biznesową, a nie wyłącznie odnosić się do danych bilansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wypada przypomnieć, że prawo pomocy, jakkolwiek mające zagwarantować możliwość korzystania z prawa do sądu przez podmioty najuboższe, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Toteż stosując prawo pomocy, nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/12). Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Tak więc strona skarżąca jako spółka powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (zob. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyć też należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków, czego w niniejszej sprawie zabrakło (por. postanowienia NSA: z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, LEX 794951, z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 267/11, LEX nr 948891). Z powyższego wynika, że ocena możliwości płatniczych w przypadku osób prawnych sprowadza się wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Odnosząc te rozważania do przedstawionych przez stronę skarżącą informacji i wyjaśnień należy zauważyć w pierwszej kolejności, że wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie wynosi 2.000 zł. Tę kwotę należy porównać zwłaszcza z podanymi przez stronę informacjami o wartości środków trwałych spółki (414.268,64) oraz zeszłorocznym zysku bilansowym (54.016,20 zł). Już zestawienie tych wartości wskazuje, że strona skarżąca posiada środki majątkowe wystarczające na poniesienie pełnych kosztów związanych z postępowaniem przed sądem administracyjnym. Sąd ma przy tym świadomość rzeczywistości biznesowej w obszarze zamówień publicznych i nie odmawia wiarygodności wyjaśnieniom strony skarżącej o konieczności kredytowania inwestycji wykonywanych przez spółkę w tym trybie. Nie zmienia to jednak faktu, że w zakresie, w jakim prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej, ustawodawca nie uzależnił przyznania prawa pomocy takiemu podmiotowi od jego chwilowych problemów finansowych związanych z nieregularnymi płatnościami ze strony klientów. Z mocy przytoczonych na wstępie przepisów w niniejszym postępowaniu badaniu podlega wyłącznie okoliczność posiadania przez stronę środków na pokrycie kosztów postępowania. Tak zakreślona analiza daje natomiast wynik wskazujący, że strona skarżąca jest w stanie uiścić kwotę wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł, zwłaszcza, że nawet w kasie spółki zgromadziła kwotę przewyższającą wspomnianą wysokość opłaty sądowej. Znaczne obroty strony skarżącej oraz wielomilionowa wartość zapasów spółki przemawia ponadto za uznaniem, że w razie powstania konieczności uiszczenia również innych opłat w niniejszym postępowaniu, strona skarżąca z łatwością będzie mogła dokonać przesunięć majątkowych umożliwiających terminowe uiszczenie należności. Podsumowując Sąd stwierdza, że obecna sytuacja majątkowa strony nie uzasadnia uznania, że strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.