I SA/Kr 487/15

|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie | w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędzia: WSA Urszula Zięba, Protokolant: sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2015 r. sprawy ze skargi M.T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 100 zł (sto złotych). I. Zaskarżonym postanowieniem z 15 stycznia 2015r. znak: [...] Dyrektor Izby Skarbowej odmówił M. T. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z 16 października 2014r., nr [...] w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za pierwszy kwartał 2013r. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 228§1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 749 dalej- O.p.). Powyższe postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych. Postanowieniem nr [...] z 18 września 2014r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął w firmie M. T. postępowanie podatkowe w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za pierwszy kwartał 2013r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał decyzję w której określił zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za pierwszy kwartał 2013r. w kwocie 7.955,00 zł, tj. kwocie wyższej od zadeklarowanej. Organ zaznaczył, że w treści powyższej decyzji M. T. został pouczony - zgodnie z art. 210§1 pkt 7 O.p. - o przysługującym prawie i terminie do wniesienia odwołania od decyzji. Organ wskazał, że przedmiotowa decyzja, zgodnie z datą umieszczoną na potwierdzeniu odbioru, została doręczona M. T. w dniu 21 października 2014r. Zgodnie z art. 223§1 i 2 w zw z art. 12§1 O.p. od 22 października 2014r. rozpoczął się zatem bieg 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania od przedmiotowych decyzji. Termin ten upłynął w dniu 4 listopada 2014r. Odwołanie od ww. decyzji zostało wniesione przez M. T. w dniu 5 listopada 2014r., a zatem po upływie 14 -dniowego terminu do wniesienia odwołania. Jednocześnie z powyższym odwołaniem M. T. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od ww. decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego. We wniosku tym M. T. podniósł, że w dniu 3 listopada 2014r. uległ wypadkowi wyłączającemu możliwość poruszania się. Na dowód powyższego załączył zaświadczenie lekarskie, potwierdzające, że w ww. okresie choroba nie pozwalała mu na poruszanie się i na złożenie odwołania we właściwym czasie. Dyrektor Izby Skarbowej przypomniał treść art. 162§1 i 2 O.p., wyjaśniając, że zgodnie z pierwszą z wymienionych przesłanek, przewidzianych w art. 162 O.p., do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności konieczne jest złożenie wniosku o przywrócenie terminu w okresie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu oraz dopełnienie czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin. Przyjmując, że w niniejszej sprawie przyczyna uchybienia terminu ustała w dacie wniesienia przedmiotowego wniosku, tj. w dniu 5 listopada 2014r., organ stwierdził, iż przesłanka ta została spełniona. Jednocześnie został zrealizowany warunek dopełnienia czynności, dla której był określony termin. Organ wskazał, że kolejnym, równie istotnym wymogiem przywrócenia terminu do dokonania czynności przez stronę w postępowaniu podatkowym jest uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminu. Organ zauważył, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych art. 162 O.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Oznacza to, że nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu po stronie wnioskującego dyskwalifikuje możliwość zastosowania wobec niego przedmiotowej instytucji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 2 lutego 2012r., sygn. akt: I SA/Go 1211/11, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 28 lutego 2012r., sygn. akt: I SA/Ke 21/12). Organ wyjaśnił także, że uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Odnośnie kwestii uprawdopodobnienia organ wskazał, że jest ono środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, nie dającym pewności lecz wysokie prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Organ nadmienił także, że samo przedstawienie przez podatnika określonych argumentów nie oznacza jeszcze, że takie prawdopodobieństwo zaistniało. W przedmiotowym wniosku, jako powód uchybienia terminowi do wniesienia odwołania M. T. wskazał wypadek wyłączający możliwość poruszania się, który miał miejsce w dniu 3 listopada 2014r. Na dowód przedstawił kopię zaświadczenia lekarskiego z 3 listopada 2014r. o niezdolności do pracy od 3 listopada 2014r. do 5 listopada 2014r., z adnotacją "chory powinien leżeć". Zdaniem organu, M. T. nie wykazał, że charakter choroby uniemożliwiał terminowe nadanie na poczcie odwołania za pośrednictwem domownika, sąsiada czy pracownika swojej firmy. M. T. wskazał jedynie na istnienie przeszkody (potwierdzona zaświadczeniem lekarskim choroba), w żaden sposób natomiast nie próbował on uprawdopodobnić, iż przeszkody tej, przy dołożeniu starań możliwych w danej sytuacji, nie można było przezwyciężyć. Ogólnikowość wyjaśnień, w zasadzie ograniczająca się do przedłożenia zaświadczenia od lekarza, nie jest, zdaniem organu, wystarczająca dla stwierdzenia, że uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu. Organ podkreślił, że przepis obciąża w tym zakresie wnioskodawcę, zatem to M. T. powinien dołożyć wysiłku, by wykazać spełnienie przesłanki z art. 162§1 O.p. Organ zwrócił przy tym uwagę, że pogląd o konieczności istnienia ze względu na chorobę niemożności działania po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu i niewystarczalności w tym zakresie przedłożenia zaświadczenia lekarskiego znajduje szerokie potwierdzenie w orzecznictwie sądów powszechnych i administracyjnych. Organ wskazał tu na wyroki m.in. NSA z 17 czerwca 2010r. sygn. akt: I FSK 356/09, NSA z 26 stycznia 2010r. sygn. akt: II OSK 144/09, NSA z 15 lipca 2009r. sygn. akt: II OSK 1162/08. Na końcu organ zauważył, że M. T. złożył odwołanie w Urzędzie właśnie w okresie zwolnienia lekarskiego, chociaż uczynił to jeden dzień po terminie. Zatem stan zdrowia nie przeszkodził mu w dopełnieniu czynności o przywrócenie terminu do której wnioskował w dniu 5 listopada 2014r., a więc w dniu, w którym zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem był chory i powinien leżeć. II. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. T. zarzucił naruszenie: - art. 162 O.p. przez jego błędną interpretację; - art. 122 i art. 187§1 O.p. przez niepodjęcie działań niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tj. brak wezwania skarżącego do złożenia szczegółowych wyjaśnień, co do rodzaju schorzenia w okresie zwolnienia lekarskiego. Ponadto skarżący zarzucił, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, tj. w szczególności art. 120 O.p. (zasada praworządności), art. 121 O.p. (zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych), art. 122 O.p. (zasada dochodzenia prawdy obiektywnej), art. 187§1 O.p. (zasada zupełności postępowania dowodowego) Ordynacji podatkowej, które to naruszenia miały zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wskazując na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu skarbowego z 16 października 2014r. W uzasadnieniu skargi M. T. odwołał się do uzasadnienia swojego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, w którym wskazał on, iż w dniu 3 listopada 2014r. uległ wypadkowi wyłączającemu możliwość poruszania się i na tę okoliczność przedstawił zwolnienie lekarskie wystawione na okres od 3 listopada 2014r. do 5 listopada 2014r. Organ I instancji uznał tymczasem, że skarżący nie wykazał charakteru choroby, który uniemożliwiła mu terminowe nadanie na poczcie odwołania przez domownika, sąsiada, czy pracownika swojej firmy oraz nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Zdaniem skarżącego, jeśli organ podatkowy potrzebował dodatkowych informacji, powinien był, stosownie do treści art. 122 i art. 187§1 O.p., wezwać skarżącego do złożenia szczegółowych wyjaśnień, co do rodzaju schorzenia w okresie zwolnienia lekarskiego. Skarżący podniósł, że od lat cierpi na uraz kręgosłupa, co objawia się od czasu do czasu ostrymi objawami w postaci bólu uniemożliwiającego poruszanie się. Właśnie takiej przypadłości skarżący uległ w dniu 3 listopada 2014r. i nie mógł się poruszać przez pierwsze dwa dni. Skarżący podniósł, że nie mógł nadać odwołania na poczcie przez: - domownika, bowiem żona z dziećmi w dniu 1 listopada 2014r. wyjechała w okolice W. do rodziny na Wszystkich Świętych i wróciła dopiero 7 listopada 2014r. - przez pracownika swojej firmy, bowiem miejsce zamieszkania skarżącego jest w innej miejscowości niż miejsce wykonywania działalności gospodarczej, a w małej firmie występują trudności organizacyjne w zastępowaniu nieobecnego pracownika, przy czym silny ból uniemożliwiał skarżącemu wykonywanie prostych czynności dnia codziennego. - przez sąsiada, z powodu niemożności poruszania się oraz nie utrzymywania z sąsiadami stosunków towarzyskich. W ocenie skarżącego uchybienie terminu miało charakter niezawiniony, a z przedłożonego zwolnienia lekarskiego wynika, że dolegliwości zdrowotne uniemożliwiały mu chodzenie. Uchybienie terminu nastąpiło więc wskutek przeszkody, której skarżący nie mógł usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku i zachowania staranności działania. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. III. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm. dalej-p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145§1 p.p.s.a. W wypadku braku podstaw do uwzględnienia skargi, sąd oddala ją, co wynika z art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., sąd uchyla zaskarżony akt administracyjny, gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżone postanowienie Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, w sprawie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa, w szczególności zaś do naruszenia art.162§1 O.p. poprzez błędne zastosowanie i wykładnię tego przepisu. Przechodząc do kontroli zaskarżonego postanowienia w pierwszej kolejności wskazać należy, że kwestia przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej została uregulowana w art. 162 O.p. Zgodnie z art. 162§1 O.p. w razie uchybienia terminowi należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do § 2 tego artykułu podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Powołany artykuł kreuje zatem cztery przesłanki warunkujące możliwość przywrócenia terminu: uchybienie terminowi, wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem siedmiodniowego terminu do jego złożenia (od dnia ustania przyczyny jego uchybienia), uprawdopodobnienie przez stronę braku swojej winy oraz dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Przesłanką budzącą najwięcej wątpliwości w niniejszej sprawie jest przesłanka braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od wskazanej powyżej decyzji. Niewątpliwie ocena wystąpienia tej przesłanki ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowości rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Przystępując do tej oceny przede wszystkim zauważyć należy, że z powołanego powyżej artykułu wynika, że wystarczy, iż przesłanka ta zostanie przez stronę uprawdopodobniona. W orzecznictwie sądowym i doktrynie zgodnie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (np. W. Siedlecki, Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1968, s. 247, a także wyrok WSA w Warszawie z 12 maja 2010r. sygn. akt: III SA/Wa 97/10). Jednocześnie przy ocenie, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, bierze się pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenia winę według obiektywnych mierników staranności. Podkreślić przy tym należy za poglądami doktryny, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest zatem dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. B. Adamiak. J. Borkowski. R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2003, s. 566). Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Przy czym w przypadku osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, przyjmuje się, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia. Ocena braku winy w uchybieniu terminu powinna uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy. Nie należy również tracić z pola widzenia i tej okoliczności, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy przywołanej funkcji ochronnej. Determinuje ona bowiem istotę tej instytucji (W. Kręcisz, Glosa do postanowienia NSA z 19 marca 2008r., sygn. akt: II FZ 105/08. W tym miejscu należy podkreślić, że w art. 45 ust. 1 ustawy z 2 kwietnia 1997r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) sformułowane zostało prawo do sądu, które swoim zakresem obejmuje sprawiedliwe i jawne rozpatrzenie sprawy. Nadto w art. 78 tej Konstytucji przewidziano prawo przysługujące każdej ze stron do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Przywołane unormowania Konstytucji RP stanowią punkt wyjścia dla oceny prawidłowości działań podejmowanych przez organy administracji w niniejszej sprawie. Brak winy przy dokonywaniu czynności procesowej osoba zainteresowana winna uprawdopodobnić, tj. stosowną argumentacją powinna wykazać swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej i trwała po jego upływie aż do wystąpienia z wnioskiem - wyrok NSA z 13 czerwca 20002r. sygn. akt: V SA 2320/01, LEX nr 109300). Od uznania organu administracji publicznej zależy jednak ocena w jakim stopniu dana informacja uprawdopodabnia fakt przytoczony przez stronę. Organ orzekający nie jest upoważniony w świetle powołanych przepisów do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Obowiązany jest natomiast do szczegółowego odniesienia się w orzeczeniu rozstrzygającym wniosek o przywrócenie terminu do okoliczności uprawdopodabniających-zdaniem wnioskodawcy-brak winy w uchybieniu terminu. Jest to tym bardziej istotne, gdy organ negatywnie rozpoznaje wniosek, co skutkuje zamknięciem wnioskodawcy drogi do powtórnego rozpoznania jego sprawy stosownie do art. 127 O.p. W konsekwencji organ odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania obowiązany był stosownie do art. 217§2 O.p. w sposób wyczerpujący odnieść się do przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. W niniejszej sprawie, organ nie dostrzegł, iż podatnik składając wniosek o przywrócenie terminu wskazał, że uległ wypadkowi. W sprawie nie dostrzeżono również i tego, że zwolnienie lekarskie było udzielone ze wskazaniem "chory powinien leżeć". Dyrektor Izby Skarbowej nie odniósł się do okoliczności choroby podatnika (wypadek-czyli zdarzenie nagłe), jej rodzaju i skutków oraz wpływu na uchybienie terminu, a właśnie one miały pierwszorzędne znaczenie dla oceny tej przesłanki. Skoro bowiem jednolicie w orzecznictwie sądowym podnosi się, iż nie każda choroba i fakt przebywania na zwolnieniu uzasadnia przywrócenie terminu, lecz tylko nagła choroba wyłączająca obiektywnie pojmowane podejmowanie czynności procesowej przez podatnika, to należało odnieść się w uzasadnieniu do wpływu choroby podatnika na zawinienie w uchybieniu terminowi. Co istotne, z treści zwolnienia lekarskiego wystawionego przez lekarza ortopedę wynikało, że dolegliwość podatnika ma charakter urazowo-ortopedyczny zatem narząd ruchu (np. kończyna dolna lub górna względnie kręgosłup) mogły ulec uszkodzeniu, co uniemożliwiało poruszanie się. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor Izby Skarbowej przeanalizuje – w kontekście wiążących wytycznych Sądu, czy orzeczona wobec skarżącego czasowa niezdolność do pracy-biorąc pod uwagę chorobę spowodowaną wypadkiem skutkującym koniecznością leżenia przez pacjenta (podatnika)- spowodowała, że w okolicznościach sprawy można przypisać podatnikowi zawinienie w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Organ rozważy ponownie wszystkie elementy stanu faktycznego i prawnego sprawy z uwzględnieniem oceny prawnej tychże elementów zawartej w niniejszym wyroku. Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art.145§1 pkt.1 lit. c p.p.s.a należało uchylić zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzona kwotę składał się uiszczony wpis od skargi złożonej do Sądu, w wysokości 100,00 zł,