I SA/Kr 521/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej , z dnia 22.02.2012r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc styczeń 2002r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. 2. w pozostałej części wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej, z dnia 22.02.2012r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc styczeń 2002r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów Z.R. ur. w 1950 r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i pozostaje w rozdzielności majątkowej z mężem M.R. od 2006r. Otrzymuje ona emeryturę w wysokości 907,62 zł. miesięcznie , netto. Z tego tytułu w 2011r. uzyskała dochód w wysokości 17 597 zł. M.R. ur. w 1949r. jest zatrudniony w firmie "A" Sp. z o.o. w K. na stanowisku prokurenta z wynagrodzeniem 4 570 zł., miesięcznie, brutto. W 2011r. uzyskał dochód w wysokości 66 782,75 zł. przy przychodzie na poziomie 77 307,75 zł. Miesięczne wydatki strony skarżącej obejmują : koszty lekarstw – 174 zł., opłatę za wodę i wywóz śmieci – 62 zł., opłatę za energię elektryczną – 173 zł., koszty utrzymania kamienicy – 20 zł. Pozostały dochód z emerytury w wysokości ok. 479 zł. wnioskodawczyni wydaje na środki czystości i wyżywienie. Z.R. jest wraz mężem współwłaścicielką w ½ części: lokalu niemieszkalnego znajdującego się przy ul. K. w K. o pow. 36,30 m2, lokalu niemieszkalnego znajdującego się przy ul. K. w K. o pow. 10,10 m2 oraz lokalu mieszkalnego składającego się z pokoju i aneksu kuchennego znajdującego się przy ul. K. w K. o pow. 37 m2. Wszystkie trzy nieruchomości obciążone są hipoteką umowną kaucyjną, łączną w wysokości 250 000 zł., na rzecz Banku Spółdzielczego Rzemiosła oraz hipoteką przymusową zwykłą, łączną w wysokości 531 987 zł. na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego. Zdaniem orzekającego wniosek zasługuje na uwzględnienie tylko w części. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty sądowe czy koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy. (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Z.R. otrzymuje natomiast stały dochód w postaci emerytury, jest również współwłaścicielką wymienionych wyżej trzech lokali. Mąż wnioskodawczyni także uzyskuje stały dochód. Nie ma przy tym znaczenia że małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej. Po pierwsze bowiem, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r. , nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Wypada też zaznaczyć, iż obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych.(por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Po drugie natomiast trzeba podkreślić , iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się , do majątków małżonków , a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. (por. postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I Fz 229/09 ). Z drugiej jednak strony orzecznik w ocenie zdolności płatniczych strony skarżącej wziął pod uwagę fakt, iż uzyskiwana przez nią emerytura nie jest wysoka a wpisy we wszystkich pięciu sprawach o sygn. akt I SA/Kr 519 - 23/12 kilkakrotnie ją przewyższają, stanowią bowiem kwotę 10 285 zł. Posiadane lokale obciążone są z kolei dwoma wysokimi hipotekami łącznymi. Stąd też orzekający stanął na stanowisku, iż zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych zasadne jest ponad kwotę 100 zł., która to suma stanowi najmniejszą wartość wpisu przewidzianą przez Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 24 grudnia 2003 r., nr 221, poz. 2193). Rozstrzygnięcie to nie pozbawia wnioskodawczyni zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz .270 ) orzeczono jak w sentencji.