I SA/Kr 587/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] marca 2018 r. nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić M. P., działający przez pełnomocnika adw. D. W., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną U. P., z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Źródłem ich utrzymania jest emerytura wnioskodawcy, której wysokość przy uwzględnieniu zajęć wynosi [...] zł oraz emerytura jego żony w wysokości [...] zł zajęta do wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzą: nieruchomość zabudowana w B.-B., ul. [...], udział 1/2, wartość udziału 450 tys. zł, nieruchomość niezabudowana w B.-B., ul. [...], udział [...], wartość udziału 300 tys. zł, mieszkanie w B.-B., ul. [...] o wartości 250 tys. zł, nieruchomość niezabudowana w W. o wartości 8 tys. zł. Wszystkie nieruchomości obciążone są hipotekami na kwoty wielokrotnie wyższe od ich wartości. Zobowiązania i stałe miesięczne wydatki wnioskodawcy przedstawiają się następująco: leczenie [...] zł, postępowania sądowe – koszty przejazdów do sądów [...] zł, wyżywienie [...] zł, ubranie i obuwie [...] zł, środki higieny i kosmetyki [...] zł, telefon [...] zł, opłaty biura księgowego [...] zł. Uzasadniając swój wniosek skarżący podniósł, iż mieszka wraz z małżonką U. P., z którą pozostaje w małżeńskim ustroju rozdzielności majątkowej. Utrzymuje się z emerytury, nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Co prawda, jest on właścicielem, współwłaścicielem oraz użytkownikiem wieczystym kilku nieruchomości gruntowych oraz lokalowych, jednakże nie dysponuje on aktywami majątkowymi w postaci środków pieniężnych. Przedmiotowe nieruchomości nie mogą zostać w chwili obecnej zbyte, ani też obciążone z uwagi na wpisane w dziale IV ksiąg wieczystych tych nieruchomości hipoteki przymusowe na rzecz Skarbu Państwa. Ogromna wartość majątku skarżącego nie idzie w parze z osiąganymi przez niego przychodami. Wskazane nieruchomości generują znaczne koszty utrzymania, których skarżący nie jest w stanie pokryć ze świadczeń emerytalnych uzyskiwanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto skarżący jest człowiekiem schorowanym i w podeszłym już wieku (liczy 73 lata), a jego stan zdrowia i wiek wyłączają jego dalsze możliwości zarobkowe. W związku z powyższym zdaniem skarżącego sytuacja faktyczna i prawna jego majątku czyni z niego osobę, której status finansowy nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zarządzeniem Starszego Referendarza Sądowego WSA w Krakowie z dnia 1 sierpnia 2018 r. M. P. został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 20 sierpnia 2018 r. oświadczył, że zgodnie z informacją banku [...] według stanu na dzień 17 sierpnia 2018 r. zajęcie egzekucyjne na jego rachunku bankowym wynosi [...] zł. Dodał, że nie ma żadnego innego konta. Wydruk z konta za ostatnie trzy miesiące załączony do pisma ujawnia [...] transakcji i pokazuje saldo na dzień 15 sierpnia 2018 r. w wysokości [...] zł, a skarżący ma jeszcze do przeżycia ponad 18 dni do kolejnej emerytury i powinien wykupić niezbędne leki. Wysokość jego emerytury po zajęciu wynosi [...] zł. Emerytura żony wynosi [...] zł, lecz przez ostatnich 15 miesięcy otrzymywała ona kwotę [...]zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada kosztowności, drogich metali i kamieni szlachetnych, samochodów, ani innych pojazdów. Jakikolwiek przychód ponad minimum socjalne wolne od egzekucji byłby natychmiast zabierany. Dodał, że żadnych innych dochodów, poza przelewami ZUS, nie otrzymuje. Nie stać go nawet na opłacanie podatków od nieruchomości, których jest właścicielem. Poinformował, że zajmowany jest nawet podatek VAT od czynszu dzierżawy udziału skarżącego 1/5 w nieruchomości wspólnej. Wydatki na leczenie są pokrywane w aptekach, a kopie paragonów, jakie udało mu się odszukać dołączył do pisma. Skarżący oświadczył, że od dwóch lat pozostaje w leczeniu [...], podobnie jak jego żona. Oświadczył, że wraz z żoną mieszkają w budynku należącym do rodziny i poza należnością czynszową, koszty utrzymania pokrywają synowie. Do pisma dołączone zostały odpisy 4 ksiąg wieczystych potwierdzających stan posiadania skarżącego i jego żony wraz z ujawnionymi w działach IV KW obciążeniami nieruchomości wielokrotnie przekraczającymi ich wartość, czyniąc je niezbywalnymi, a także: kopie zeznań podatkowych za 2017 r. M. P. (PIT-36) i U. P. (PIT-37), wyciągi z rachunków bankowych skarżącego w [...] nr: [...] za okres od 17 maja do 17 sierpnia 2018 r. (saldo końcowe [...] zł) i nr: [...] za okres od 17 lutego do 17 sierpnia 2018 r. (saldo końcowe [...] zł), zawiadomienie z dnia 9 sierpnia 2018 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, tytuł wykonawczy z dnia 1 sierpnia 2018 r., 6 paragonów za zakup lekarstw na kwoty: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, i [...] zł, umowę najmu lokalu mieszkalnego z dnia 1 sierpnia 2016 r. i zestawienie przychodów M. P. za okres od stycznia do czerwca 2018 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10). Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Zdaniem orzekającego wniosek M. P. nie zasługuje na uwzględnienie. Dane zawarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach w formularzu "PPF" nie są wystarczające do wolnej od wątpliwości oceny jego sytuacji materialnej, a wezwanie do uzupełnienia tych danych wątpliwości tych nie usunęło. Wyjaśnienia skarżącego nadal bowiem nie tworzą wiarygodnego, spójnego i rzetelnego obrazu jego zdolności płatniczych. Zarówno we wniosku "PPF", jak i oświadczeniu z dnia 20 sierpnia 2018 r., skarżący podał, iż jedynym źródłem jego dochodu jest świadczenie emerytalne z ZUS. Wysokość tego świadczenia (857,67 zł) została udokumentowana wyciągiem z rachunku bankowego, na które jest przekazywane. Żona wnioskodawcy otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł (na podstawie potwierdzenia transakcji z dnia 7 czerwca 2018 r.). Łączne dochody małżonków P. wynoszą zatem [...] zł. Zadeklarowane przez stronę wydatki zamykają się natomiast kwotą [...]zł (leczenie [...] zł, koszty przejazdów do sądów [...] zł, wyżywienie [...] zł, ubranie i obuwie [...] zł, środki higieny i kosmetyki [...] zł, telefon [...] zł, opłaty biura księgowego [...] zł, opłata z tytułu najmu lokalu mieszkalnego [...] zł). Zdaniem orzekającego brak bilansowania się dochodów i wydatków poddaje w wątpliwość oświadczenie skarżącego w zakresie dotyczącym źródeł jego utrzymania. Skoro bowiem bieżące wydatki przekraczają deklarowane dochody, a skarżący nie określa źródeł pokrywania tego deficytu, uzasadniona jest wątpliwość co do rzetelności złożonych przez niego oświadczeń w tym przedmiocie. Orzekający pragnie w tym miejscu zaakcentować, że z przedłożonego zeznania podatkowego PIT-36 wynika, że w roku 2017 skarżący oprócz dochodów z emerytury (16.941,28 zł) osiągał także przychody z działalności wykonywanej osobiście (15.125,00 zł) oraz najmu lub dzierżawy (123.163,32 zł). Zatem dochody z emerytury stanowiły jedynie część uzyskiwanych przychodów. Tymczasem skarżący wezwany do złożenia oświadczenia jaka jest wysokość dochodów uzyskiwanych przez niego i jego żonę z nieruchomości, których są właścicielami lub współwłaścicielami i przedłożenia na tę okoliczność kopii umów (użyczenia, dzierżawy, najmu, itp.) dotyczących tych nieruchomości, nie wykonał wezwania w tym przedmiocie. Pomimo wyraźnego wezwania, wnioskodawca nie przesłał także dokumentów potwierdzających wydatki ponoszone na opłaty biura księgowego (500 zł). Wydatek na ten cel stanowi znaczne obciążenie domowego budżetu, stanowi bowiem ponad połowę deklarowanych dochodów strony. Nie kwestionując prawa strony do swobodnego dysponowania środkami pieniężnymi, które posiada, należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy nie przysługuje każdej osobie, która twierdzi, że jej sytuacja finansowa jest trudna, a jedynie tym, którzy w sposób nie budzący wątpliwości wykażą, że poniesienie kosztów sądowych wiązałoby się z ograniczeniem wydatków na podstawowe utrzymanie. Orzekający pragnie także zwrócić uwagę na ponoszone przez stronę wydatki, które z całą pewnością nie mają charakteru wydatków koniecznych. Mowa tu o dokonanym w dniu 11 sierpnia 2018 r. przelewie kwoty [...]zł na rzecz C. R. tytułem "zaliczki na pobyt M. P. z żoną od dnia 19 sierpnia do 22 sierpnia 2018 r.". Dodatkowo w historii rachunku bankowego odnotowane są wydatki na opłatę za autostradę ([...] w dniu 13 lipca 2018 r. kwota [...]zł), a także wydatki ponoszone w okresie od 16 do 27 lipca 2018 r. dokonywane w J. oraz J. . Skoro z uzyskiwanych dochodów skarżący jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na pokrycie kosztów pobytów wypoczynkowych, jego twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej mogą być poddane w wątpliwość. Przedstawione okoliczności potwierdzają, że skarżący wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności nie wykazał w sposób pełny, rzetelny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacji materialnej. W dalszym ciągu istnieją bowiem niejasności co do możliwości płatniczych strony, które musiały skutkować negatywnymi konsekwencjami w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.